KASTAMONULU MÜDERRİS HÂCEGÎZÂDE MUSTAFA EFENDİ’NİN SAD-KELİME-İ HZ. ALİ TERCÜMESİ

Hz. Ali’ye ait sözler arasından meşhur Arap âlimi Câhız’ın (ö. 869) seçip derlediği Mie Kelime veya yaygın adıyla Sad-Kelime-i Hazret-i Ali, tahminen 14. asırdan itibaren çeşitli şair ve yazarlar tarafından Türkçeye çevrilmiş; zaman zaman şerh de edilmiştir. Anılan Sad-Kelime-i Hazret-i Ali’yi tercüme ve şerh eden yazarlardan biri de Kastamonulu Mustafa bin Mehmed’dir. 16. asrın ikinci yarısı Osmanlı âlimlerinden biri olan Mustafa Efendi (ö. 998/1589-90), çeşitli medreselerde müderrislik, Halep ve Medine’de kadılık vazifesinde bulunmuştur. Hayır eseri niyetiyle İstanbul-Fatih’te bir mescid yaptıran Mustafa Efendi, bazı dualar, semavi dinler tarihi, dört halifenin sözleri gibi konularda birtakım Arapça ve Türkçe eserler de meydana getirmiştir. Zamanımıza ulaşan yazma nüshalarının sayısına bakıldığında, onun “çehâr-yâr-i güzîn” (dört seçkin dost) unvanıyla da anılan dört halifeye ait yüzer sözün tercüme ve şerhi türünden eserlerinin hayli rağbet gördüğü söylenebilir. Bahis konusu kitapçıkları, Hicri 970 (Miladi 1563) yılında Damat Ferhat Paşa, H. 978 (M. 1570-71) senesinde Mehmed Paşa’nın isteği üzerine telif eden müderris, dört halifenin sözlerini tercüme ve şerh etmeden önce hayat hikâyelerini de yazmıştır. Bu mensur eserlerini meydana getirirken Reşîdüddin Vatvat’ın (ö. 1182?) aynı konudaki Farsça kitapçıklarından faydalandığı anlaşılan Mustafa Efendi, adı geçen selefinin metinlerine tamamen bağlı kalmamış; Arapça vecizeleri tercüme ve şerh ederken, onlarla ilgili gördüğü ayet ve hadisleri, ayrıca çeşitli âlimlerin sözlerini de anmıştır. Bu çalışmada Kastamonulu Mustafa bin Mehmed’in hayatı ve eserleri hakkında bilgi verildikten sonra Sad-Kelime-i Hazret-i Ali tercümesi ele alınıp incelenmiş; anılan kitapçığın Latin harflerine aktarılan metni okuyucuların mütalâasına arz edilmiştir.