TANINMAYAN BİR ŞAKÂ'İKU'N-NU'MÂNİYYE MÜTERCİMİ: HABÎBÎ AHMED BİN DERVİŞ HALİFE VE ED-DEVHATÜ’L-İRFÂNİYYE FÎ-RAVZATİ ULEMÂ’İ’D-DEVLETİ’L-OSMÂNİYYE ADLI ESERİ
Öz
Kastamonulu bir âlim olan Taşköprî-zâde Ahmed İsâmeddîn Efendi 1558 yılında Arap edebiyatındaki tabakat tarzı biyografik eserlerden ilham alarak eş-Şakâ’iku’n-Nu‘mâniyye fî-Ulemâ’id-devleti’l-Osmâniyye adını verdiği Arapça bir hâl tercümesi kitabı yazmıştır. Her padişah devrini bir tabaka kabul ettiği eserinde Osman Gazi’den Kanuni Sultan Süleyman devrinin ortalarına kadar ömür sürmüş 521 âlim ve sûfinin hayat hikâyelerine yer vermiştir. Yazıldığı devirden itibaren çok okunan ve beğenilen eserin dilinin Arapça olması, okuyucu kitlesini sınırlandırdığı için hemen Türkçe tercümeleri yapılmış ve eser geniş halk kitlelerinin istifadesine sunulmuştur. Henüz müellifinin sağlığında Türkçeye çevrilen eserin farklı devirlerde yapılmış birçok tercümesi bulunmaktadır.
Bu makalenin konusunu da Şakâ’iku’n-Nu‘mâniyye’nin neredeyse hiç tanınmayan bir mütercimi ve onun mahiyeti bilinmeyen bir tercümesi teşkil etmektedir. XVI. asır şairlerinden Habîbî mahlaslı Ahmed bin Derviş Halife, Şakâ’iku’n-Nu‘mâniyye’yi 972/1564 yılında ed-Devhatü’l-irfâniyye fî-Ravzati Ulemâ’i’d-devleti’l-Osmâniyye adıyla Türkçeye tercüme etmiştir. Eser, Şakâ’iku’n-Nu‘mâniyye’nin bilinen ilk tam tercümesidir. Kitabın bilinen yegâne nüshası Mısır Milli Kütüphanesi’ndedir. Bu makalede Habîbî Ahmed Efendi’nin hayat hikâyesi ortaya konacak, eserlerine değinilecek, şairliği ve nasirliğine temas edildikten sonra hazırladığı Şakâ’iku’n-Nu‘mâniyye tercümesi ayrıntılı şekilde tanıtılacaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Afyoncu, Erhan. (2009), “Semiz Ali Paşa”, TDV İslâm Ansiklopedisi, Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul, C. 36.
- Ahmed bin Derviş Halife, Tuhfetü’l-müştâkîn ilâ-Menâkıbi’s-sahâbe ve’t-tâbi‘în, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi Reşit Efendi 1123.
- Ahmed bin Derviş Halife, ed-Devhatü’l-irfâniyye fî-Ravzati Ulemâ’i’d-devleti’l-Osmâniyye, Mısır Milli Kütüphanesi, Türkçe Yazmalar 148.
- Akçay, Gülçiçek. (2014), “Habîbî”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/habibi [erişim tarihi: 01.10.2020]
- Aksoyak, İsmail Hakkı. (2013), “HABİBÎ (HASİBÎ), Habîb Dede”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/habibi-hasibi-habib-dede [erişim tarihi: 01.10.2020]
- Alî Hilmî el-Dağıstânî. (1306), Fihristü’l-Kütübi’t-Türkiyye el-Mevcūdetü bi’l-Kütübhâneti’l-Hidiviyye, Matbaatü’l-Osmâniyye, Kahire.
- Alp, Gökhan. (2020), İbrahim bin Ahmed el-Amasî’nin Terceme-i Şakâ’ik-ı Nu‘mâniyyesi, Kırıkkale Üniversitesi SBE, Basılmamış Dr Tezi, Kırıkkale.
- Ârif. (1332), “Devlet-i Osmaniye’nin Teessüs ve Tekarrürü Devrinde İlim ve Ulema”, Edebiyat Fakultesi Mecmuası, İstanbul, Sayı 2, s. 137-144.
- Babacan, İsrafil, (2014), “HABÎBÎ, Acem Habîbî, Habîbî-i Azerbaycânî, Habîbî-i Bergüşâdî, Habîbî Çelebi” Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/habibi-acem-habibi-habibii-azerbaycani [erişim tarihi: 01.10.2020]
- Babinger, Franz. (1992), Osmanlı Tarih Yazarları ve Eserleri, Kültür Bak. Yay., Ankara.