OSMANLI DÖNEMİNDE ZINDIKLIK SUÇUNDAN İDAM EDİLENLERE DAİR NÜZHET ERMAN’IN BİR ŞİİRİ: AĞULU ÇİÇEKLER
Öz
Cumhuriyet devri Türkiyesi’nin bürokrat şairlerinden Nüzhet Erman, Anadolu kültürüyle birlikte birçok tarihî olay ve şahsiyete şiirlerinde yer vermiştir. Şairin bu tarzda birçok şiiri olmakla birlikte, şiirlerini topladığı Her Gün Yeni Doğarız adlı kitabı tarihî kişi ve olayları gerek tahkiyevî gerekse eleştirel bir formda ele alması bakımından dikkat çekicidir. Bu makalede Nüzhet Erman’ın Ağulu Çiçekler adlı böyle bir şiiri ele alınmaktadır. Ağulu Çiçekler bizzat şair tarafından üç bölüme ayrılmış ve her bir bölüme idam edilen tarihî şahsiyetin ismi alt başlık olarak verilmiştir. Şiirin ilk bölümü Hurûfî alt başlığını taşımakta olup Fatih Sultan Mehmed devrinde Edirne’de idam edilen kimliği belirsiz bir Hurûfî’yi ele almaktadır. Her ne kadar Ağulu Çiçekler’de bu kişi Fazıl Tebrizî olarak zikredilse de bu bilginin hatalı olduğu anlaşılmaktadır. Şiirin ikinci bölümü Sahn-ı Semân müderrisi Molla Lutfî’den küçük bir kesit sunmakta olup Tokatlı Molla Lutfî başlığını taşımaktadır. Üçüncü ve son bölüm ise Bayramî-Melâmîlerinden Şeyh İsmâîl-i Maşûkî’nin idamını gönderme yapan Şeyh Oğlan adlı kısımdır. Çalışmamızda Nüzhet Erman’ın bu şiiri, sadece şiirde geçen olay ve kişilerin tarihsel çerçeveyle ne derece uyumlu oldukları noktasında değerlendirilmiş; bunun dışında şiir üzerinde herhangi bir şekilde dil, muhteva, üslûp ve şekil incelemesi yapılmamıştır.
Anahtar Kelimeler
Nüzhet Erman, Ağulu Çiçekler, Hurûfî, Molla Lutfî, Şeyh İsmâîl-i Maşûkî, zendeka ve ilhad, idam
Kaynakça
- Aksu, Hüsamettin. “Fazlullah-ı Hurûfî”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 12/277-279. İstanbul: TDV Yay., 1995.
- Âşık Çelebi. Meşâʻirü’ş-Şuʻarâ. nşr. Filiz Kılıç. 3 cilt. İstanbul: İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Yay., 2010.
- Babinger, Franz. “Von Amurath Zu Amurath: Vor- und Nachspiel der Schlacht bei Varna (1444)”. Oriens 3/2 (1950), 229-265.
- Babinger, Franz. Fatih Sultan Mehmet ve Zamanı. çev. Dost Körpe. İstanbul: Oğlak Yayıncılık, 5. Baskı, 2003.
- Birge, John Kingsley. Bektaşilik Tarihi. çev. Reha Çamuroğlu. İstanbul: Ant Yayınları, 1991.
- Dağlar, Abdülkadir. “Yûnus ve Hâfız ile Goethe ve Nüzhet Erman Dörtgeninde Ebussuûd Efendi”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 8/41 (2015), 144-153.
- Ece Ayhan. Bütün Yort Savul’lar. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1994.
- Erman, Nüzhet. Her Gün Yeni Doğarız: Osman Gazi’den Gazi Mustafa Kemal’e. Ankara: Ecdâd Yayınları, 1996.
- Erünsal, İsmail E. “XV-XVI. Asır Osmanlı Zendeka ve İlhad Tarihine Bir Katkı”. Osmanlı Araştırmaları 24 (2004), 127-157.
- Erünsal, İsmail. XV-XVI. Asır Bayrâmî-Melâmîliği’nin Kaynaklarından Abdurrahman el-Askerî’nin Mirʼâtü’l-Işk’ı. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2003.