İki Göçmen Karakterin Kimlik Edinme Biçimi: Güney Dal’ın Kılları Yolunmuş Maymun Romanı

Yıl 2025, Cilt: 18 Sayı: 3, 862 - 879, 31.12.2025

Başak Öner Gündüz

https://doi.org/10.17218/hititsbd.1638794

Öz

Türkiye ve Almanya arasında imzalanan İşgücü Anlaşması ekonomik, sosyal, politik sonuçlar doğurduğu gibi her iki ülkenin edebiyatını yakından ilgilendiren birtakım sonuçlar da ortaya çıkarmıştır. Anavatandan maddi kaygılarla ayrılıp bir süre sonra dönmeyi planlayan Türk işçiler, Almanya’da yaşadığı acı ve farklı deneyimleri kaleme alarak hem bütün işçilerin sesi olmuş hem de Türk ve Alman edebiyatı ile bağlantılı yeni bir edebiyatın oluşmasına zemin hazırlamışlardır. Yalnızlık, kimlik sorunu ve yabancılaşma gibi konuların ağırlıklı olarak işlendiği bu edebiyat, üç kuşağa ayrılarak incelenir. Birinci, ikinci ve üçüncü kuşak yazarlarını ve eserlerini birbirinden ayıran temel öğe, göçmen kimliğinin zamanla değişmiş olmasından kaynaklı olarak eserlerde kullanılan dil ve konuların değişikliğe uğramasıdır. Bu edebiyatın üç ayrı kuşak altında incelenmesinin yanı sıra, isimlendirilme sorunsalı da vardır. İlkin işçilerin kimliğine ve geçici bir ikametleri olduklarına vurgu yapan ‘Konuk İşçi Edebiyatı’ ismi önerilmişken, günümüzde bu edebiyatın kültürler arası ve ötesi bir statüsü olduğu sonucuna varılarak daha zengin kavram önerileri yapılmaktadır. Metne bağlı inceleme yönteminin kullanıldığı bu çalışmada, göçmenlik konusu Güney Dal’ın Kılları Yolunmuş Maymun romanı üzerinden ele alınacak olup roman kahramanları vasıtasıyla bir göçmenin yeni bir kimlik edinme uğruna giriştiği gerçeklik arayışı gösterilmeye çalışılır. Postmodern bir eser olan romanda, yer alan iki karakter aracılığıyla hem bir toplumun parçası olmanın hem de kendi kimliğini oluşturmanın varoluşsal sancısı ele alınmıştır. Bu kahramanların aynı zamanda yazar kahramanlar olduğunu belirtmek gerekir. Kendi kültüründen uzakta bir yabancı kültürde yaşamanın getirdiği zorlukların üstesinden ancak zihinsel bir üretim aracı olarak gördükleri yazma eylemi ile gelmeye çalışırlar. Çalışmanın amacı, Türk ve Alman edebiyatı ile güçlü bağlar kuran Göçmen Edebiyatını kavramsal çerçevede sunmak ve Dal’ın postmodern romanı aracılığıyla işaret ettiği zengin konu yelpazesini göçmenlikle bağlantılı olarak vermektir.

Anahtar Kelimeler

Türk – Alman edebiyatı , göçmen edebiyatı , kimlik , güney dal , ‘kılları yolunmuş maymun’

How Two Immigrant Characters Establish Identity: ‘Güney Dal’s Novel Kılları Yolunmuş Maymun

Öz

The Labor Force Agreement signed between Turkey and Germany has produced economic, social and political consequences, as well as some results that are closely related to the literature of both countries. Turkish workers, who left the homeland due to financial concerns and planned to return after a while, wrote down the painful and different experiences they had in Germany, becoming the voice of all workers and paving the way for the formation of a new literature related to Turkish and German literature. This literature, which mainly deals with topics such as loneliness, identity problem and alienation, is examined by dividing it into three generations. The main element that distinguishes first, second and third generation writers and their works from each other is that the language and subjects used in the works have changed due to the changing immigrant identity over time. In addition to examining this literature under three different generations, there is also the problem of naming it. While the name 'Guest Worker Literature' was first proposed, emphasizing the identity of the workers and their temporary residence, today richer conceptual suggestions are being made, concluding that this literature has an intercultural and transcultural status. In this study where the text-based analysis method was used, the issue of immigration will be discussed through Güney Dal's novel Kılları Yolunmuş Maymun, and an immigrant's search for reality in order to acquire a new identity will be shown through the heroes of the novel. In the novel, which is a postmodern work, the existential pain of both being a part of a society and creating one's own identity is discussed through two characters. It should be noted that these heroes are also author heroes. They try to overcome the difficulties of living in a foreign culture far from their own through the act of writing, which they see as a mental production tool. The aim of the study is to present Immigrant Literature, which has strong ties with Turkish and German literature, in a conceptual framework and to present the rich range of topics that Güney Dal points out through his postmodern novel in connection with immigration.

Anahtar Kelimeler

Turkish-German literature , immigrant literature , identity , güney dal , ‘kılları yolunmuş maymun’

Kaynakça

• Adıgüzel, A. (2008). Göçmen edebiyatı bağlamında Güney Dal ve Zafer Şenocak küçük ‘g’ adında biri ve tehlikeli akrabalık romanlarının içerik bakımından karşılaştırılması, [Yüksek Lisans Tezi], Yeditepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Akgün, A. (2015). Edebiyatımızda göç ve göçmen edebiyatları üzerine bir değerlendirme. Göç Dergisi, 2(1), 69-84. https://doi.org/10.33182/gd.v2i1.538
• Aytaç, G. (1991). Edebiyat yazıları II. Ankara: Gündoğan Yayınları.
• Aytaç, G. (2013). Karşılaştırmalı edebiyat biliminde yöntem. İstanbul: Say Yayınları.
• Asutay, H., & Çarıkçı, T. (2015). Göçün Ellinci Yılında Almanya’da Yükselen Değer: Türk-Alman Göçmen Yazını, Humanitas, 5, 17-32. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/87047
• Asutay, H. (2018). Kültür eğitimi olarak Türk-Alman göçmen yazını, Journal of Awareness, 3(4), 35 – 40. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/657019
• Bilir Ataseven, F. (2015). Türkiye’den Avrupa’ya göç ve göçmenlerin ürettikleri metinler. Göç Dergisi, 2(1), 59-68. https://doi.org/10.33182/gd.v2i1.537
• Cengiz, S. (2010). Göç, kimlik ve edebiyat. Zeitschrift für die Welt der Türken, 2(3), 185-193. Erişim adresi: https://www.ajindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423939473.pdf
• Çağırkan, B. (2016). Göç, hibrit kimlik ve aidiyet: yeni toplumlar, yeni kimlikler. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5(8), 2613-2623. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/263588
• Dal, G. (2017). Kılları Yolunmuş Maymun. İstanbul: Eksik Parça Yayınları.
• Gediklioğlu, Ü. Y. (2022). Güney Dal’ın hayatı sanatı ve eserleri, [Yüksek Lisans Tezi], Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Ordu.
• Gorajek, A. (2015). Migrantenliteratur- Versuch einer Begriffserklärung. Artur Becker als Fallbeispiel, Deutsch Ohne Grenzen: Deutschsprachigen Literatur im interkulturellen Kontext, (Hrsg.) Jurgen Eder &Zdenek Pecka, Tribun EU, 125-139. Erişim adresi: https://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/opus4/frontdoor/deliver/index/docId/39644/file/2015_Deutsch_ohne_Grenzen_Literatur.pdf
• Güllü, İ. (2015). Göçmen edebiyatında din ve kimlik yansımaları: Fakir Baykurt’un Yarım Ekmek romanında din ve gelenek. Göç Dergisi, 2(1), 117- 145. Erişim adresi: https://doi.org/10.33182/gd.v2i1.541
• Günay Köprülü, S. (2020). Almanya’da yaşayan Türklerin yazınsal eserlerinde tema ve dil değişimi. Söylem Filoloji Dergisi, 5(1), 40 – 48. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1164992
• Güneş Gökduman, Ş. (2017). 1980 sonrası Türk romanında üstkurmaca, [Doktora Tezi], İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı, İstanbul.
• Gürsel, N. (2015). Önsöz: İki arada bir deredeki Türk’ün iç çekişi. Göç Dergisi, 2(1), 5-8. https://doi.org/10.33182/gd.v2i1.533
• İlkılıç, S. (2000). Das Deutschen- und Deutschlandbild in der türkischen Migrantenliteratur und eine sprachliche Untersuchung am Beispiel ausgewählter Texte von Aras Ören: ‘Bitte Nix Polizei’ und ‘Berlin Savignyplatz’, Schriftliche Hausarbeit, s.2-9, Eberhard Karls Universität, Tübingen. Erişim adresi: https://publikationen.uni-tuebingen.de/xmlui/bitstream/handle/10900/71516/Ilkilic%20-%20Magisterarbeit.pdf?sequence=1&isAllowed=y
• Karaca, İ. (2006). Bir reddedişin hikayesi: Almanya’da göç edebiyatı. Eskiyeni Dergisi, 1, 75-80. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/485494
• Kocadoru, Y. (2003). Geçmişten günümüze Almanya’da Almanca yazan Türkler ve Emine Sevgi Özdamar. İstanbul: Rema Matbaacılık A.Ş.
• Kurita, Y. (2015). Migrantenliteratur in Deutschland: eine Untersuchung zu Sprache und Gedanken von Yoko Tawada. Erişim adresi: https://core.ac.uk/outputs/292914843
• Kuruyazıcı, N. (1993). Türkische Migrantenliteratur unter dem Aspekt des ‘fremden’ in der deutschsprachigen Literatur. Alman Dili ve Edebiyatı Dergisi, 8, 59-74. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/10862
• Lidar, V. (2015). Orhan Pamuk’un Kafamda Bir Tuhaflık eserinde göç ve mekân unsurları. Göç Dergisi, 2(1), 105-116. https://doi.org/10.33182/gd.v2i1.540
• Özbay, U. (2017). Güney Dal’ın romanlarında var olma biçimleri ve göç olgusu, [Yüksek Lisans Tezi], Ardahan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Ardahan.
• Pusch, B. & Splitt, J. (2015). Türk-Alman göç araştırmalarının 50 yılı: Prof. Dr. Nermin Abadan-Unat’tan otobiyografik bir değerlendirme, Pera-Blätter, Orient Institut Istanbul.
• Saka, N. (2018). Almanya’daki Türk göçmen yazınına kavramsal bir yaklaşım. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22 (Özel Sayı), 1875-1888. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/558071
• Sakallı, C. (2018). Göçmen edebiyatı: “ara dilde” yazmak. Monograf Edebiyat Eleştirisi Dergisi, 9, 10-26. Erişim adresi: http://monografjournal.com/sayilar/9/gocmen-edebiyati-ara-dilde-yazmak-monograf-sayi-9.pdf
• Sivri, M., & Kuşca, S. (2015). “Bin parçaya bölünmüş yüz dünyasının” sınırları genişlemiş bir dil, bellek ve mekân sürgünü Nedim Gürsel’de sürgünlük ve göçebelik halleri. Göç Dergisi, 2(1), 9- 24. https://doi.org/10.33182/gd.v2i1.534
• Sözer, M. A. (2019). Göç, toplumsal uyum ve aidiyet. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(28), 418 – 431. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/907705
• Tilbe, A., & Sirkeci, İ. (2015). Editörden: göç ve göçmen yazını üzerine. Göç Dergisi, 2(1), 1-4. https://doi.org/10.33182/gd.v2i1.532
• Ünal, B. (2021). Der Tod in Migrantenliteratur das Leben ist Eine Karawanserei – hat zwei Türen- aus einer kam ich rein – aus der anderen ging ich raus- von Emine Sevgi Özdamar, Challenges, Trends And Equal Opportunities In International Education And Science Practices, (Editor) Borys Kholod & Nevide Akpınar Delal, Lap Lambert Academic Publishing, Chisinau, 263 – 277.
• Yazgan, P. (2016). Hareketlilikte kimlik inşasına yönelik analitik bir çerçeve. Göç Dergisi, 3(2), 282 – 296. https://doi.org/10.33182/gd.v3i2.583
• Yıldız, S. (2007). Kimlik ve ulusal kimlik kavramlarının toplumsal niteliği. Milli Folklor Dergisi, 19(74), 9-16. Erişim Adresi: https://www.millifolklordergisi.com/PdfViewer.aspx?Sayi=74&Sayfa=6
• Zengin, E. (2010). Türk- Alman edebiyatına tarihsel bir bakış ve bu edebiyata ilişkin kavramlar. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 12(12), 329-349. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/640142