TARİHSEL SÜREÇTEN GÜNÜMÜZE MECLİSİN, DEVLET YÖNETİMİ VE KARAR ALMA ÜZERİNE ETKİSİ

Sinan Yazıcı; İsmail Dursunoğlu

doi:10.17218/hititsosbil.472294

TARİHSEL SÜREÇTEN GÜNÜMÜZE MECLİSİN, DEVLET YÖNETİMİ VE KARAR ALMA ÜZERİNE ETKİSİ

Öz

Tarihsel süreçten günümüze kadar kurulan Türk Devletlerindeki meclis yapılanmasının rolü ve işlevi teorik bağlamda ele alınarak, meclisin devlet yönetimi ve karar alma üzerindeki etkisinin incelendiği bu çalışmada, genel olarak meclisin devlet yönetimi üzerinde etkin bir rolünün olduğu, karar alma bağlamında meclisin en üst karar alma organlarından biri olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte tarihsel süreç içinde zaman zaman meclis kurumunun devlet yönetimi ve karar alma bağlamında etkisiz kaldığı dönemler de bulunmaktadır. Osmanlının yükselme devri ile birlikte meclis kurumunun devlet yönetiminde etkisiz ve karar almada yetkisiz bir kuruma dönüşmüş, tüm yetkiler padişahta toplanmıştır. Osmanlının son dönemlerinde meclis, devlet yönetiminde yeniden etkin bir kuruma dönüştürülmeye çalışılsa da, yapılan düzenlemeler yetersiz kalmış ve karar alma noktasında padişahın meclis üzerindeki etkisi giderilememiştir.

Türkiye Cumhuriyetinin kurulması ile birlikte yapılan anayasal düzenlemeler ile yasama, yürütme ve yargı güçleri ayrılmış, devlet yönetiminde meclis yasama ve yürütmeyi denetleme işlevlerine kavuşturulmuştur. Ancak 1923-1950 döneminde tek partili sistemin hayatta olması nedeniyle, meclisin yürütmeyi denetleme veya kısıtlama işlevlerinin anayasal anlamda ve modern devlet yönetimi bağlamında yerine getirmesi mümkün olmamıştır. Çok partili dönemde meclis asli fonksiyonlarına döndürülmüş olsa da, askeri darbeler, siyasal çekişmeler vb. gibi nedenler yüzünden meclis asli fonksiyonlarından uzaklaşmış, kimi zaman yönetim tıkanıklarının da asli unsuru haline gelmiştir. 16 Nisan 2017 tarihli referandum ile başlayan ve 24 Haziran 2018 tarihli seçimler ile hayata geçirilen Cumhurbaşkanlığı Yönetim veya Hükümet Sistemi ile meclis, devlet yönetiminde asli fonksiyonu olan yasama faaliyetlerine döndürülmüş, yürütme üzerindeki olumsuz (güvenoyu, gensoru, vb.) etkileri de ortadan kaldırılmıştır.

Türk Devlet geleneğinde meclis kurumu vazgeçilmez ve asli bir unsur olarak her zaman var olmuş ve bundan sonraki süreçlerde de var olacaktır. Ancak meclisin devlet yönetimi ve karar alma bağlamında, yürütmeyi kısıtlayıcı ve yürütme üzerinde tahakküm kuran bir kurumdan ziyade, yasama ve denetleme fonksiyonları ile etkin bir kurum olması gerekmektedir. Dolayısı ile meclisler hükümet veya devlet yıkan bir kurum olmak yerine, asli görevlerini yerine getiren bir kurum olarak var olmalıdırlar. Bununla birlikte devletlerin devamlılığı ve etkin bir devlet yönetimi için, güçler ayrılığı ilkesinden taviz verilmemeli, yasama, yürütme ve yargı erkleri anayasal çerçevede bağımsız ve birbirleri üzerinde tahakküm kurmadan faaliyetlerini yürütmeleri gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

Türk Devlet Geleneği,Meclis,Devlet Yönetimi

Kaynakça

Akın, R. (2001). Türkiye Büyük Millet Meclisi Devleti (1920-1923). İstanbul: İletişim Yayınları.
Arsel, İ. (1975). Teokratik Devlet Anlayışından Demokratik Devlet Anlayışına. Ankara: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları.
Atçeken, Z., Bedirhan, Y. (2012). Selçuklu Müesseseleri ve Medeniyeti Tarihi. 2. Baskı, Konya, Eğitim Yayınevi.
Berber, Ş.G. (2012). Türkiye’de Çok Partili Hayata Geçiş Sürecinde Sivil Hükümet Darbesi: CHP’de 35’ler Vakası. Akademik Bakış, 6(11), 131-150.
Cin, H., Akgündüz, A. (1990). Türk-İslâm Hukuk Tarihi, C.I, İstanbul: Timaş Yayınları.
Çakır, A. (2007). Bozkır Kültür Çevrelerinde Sosyal Yapı ve Teşkilatlanma. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Çerçi, F. (2003). Hunlar’da Sosyal, Siyâsî Hayat ve Devlet- Halk İlişkileri. Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 5 (1), 59-98.
Erdoğan, M. (1999). Türkiye'de Anayasalar ve Siyaset. Ankara: Liberte Yayınları.

Erdoğan, A. (2014). İslamiyet’ten Önce Türk Devletlerinde Meclis Anlayışı: Toy, Kengeş, Kurultay Örneği. KSÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 11 (1), 39-52.
Ergin, M. (1987). Orhun Kitabeleri. İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
Halaçoğlu, Y. (1991). Osmanlılarda Devlet Teşkilatı ve Sosyal Yapı. Ankara: TTK Basımevi.
Kafesoğlu, İ. (2015). Türk Milli Kültürü. 40. Baskı, Ankara: Ötüken Neşriyat.
Karatepe, Ş. (1996). “Osmanlıda Devlet ve Yönetim. Komisyon”, Osmanlı Ansiklopedisi, içinde 3-167, İstanbul: İz Yayıncılık.
Karatepe, Ş., Alkan, H., Atar, Y., Bingöl, Y. ve Durgun, G.B. (2017). Sorularla Cumhurbaşkanlığı Sistemi. Yayın No.24, Ankara: Memur-Sen Yayınları.
Köprülü, F. (1981). Osmanlı Devletinin Kuruluşu. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
Köymen, M.A. (2011). Büyük Selçuklu İmparatorluğu Tarihi 3. Cilt Alp Arslan ve Zamanı. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
Kutlu, M. (2001). Kuvvetler Ayrılığı (Temelleri-Gelişimi Hukuk Devletinin Kökenleri). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Onar, E. (2003). Kanunların Anayasaya Uygunluğunun Siyasal ve Yargısal Denetimi ve Yargısal Denetim Alanında Ülkemizde Öncüler. Ankara: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayını.
Özbudun, E. (1990). Türk Anayasa Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları.
Özcan, A. (1998). “Mezopotamya ve Akdeniz Havzasında Kutsal Otorite: Derin Devlet”. içinde Türkiye'de Yönetim Geleneği (Ed. Davut Dursun), İstanbul: İlke Yayıncılık.
Özgüdenli, O.G. (2013). Selçuklular, I: Büyük Selçuklu Devleti Tarihi (1040-1157). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi Yayınları.
Salman, H. (2013). “Türk Adı, Türklerin Anayurdu ve Göçler”. Türk Tarihi ve Kültürü, İçinde 3-8 (Ed. Cemil Öztürk). 5. Baskı, Ankara: Pegem Akademi.
Sevim, A., Merçil, E. (1995). Selçuklu Devletleri Tarihi, Siyaset, Teşkilat ve Kültür. Ankara: TTK Basımevi.
Seyitdanlıoğlu, M. (1994). Tanzimat Devrinde Meclis-i Vala. Ankara: TTK Basımev
Seyitdanlıoğlu, M. (2009). Eski Türklerde Devlet Meclisi “Toy” Üzerine Düşünceler. Ankara Üniversitesi Tarih Araştırmaları Dergisi, 28 (45), 1-11.
Soysal, M. (1997). 100 soruda Anayasa'nın Anlamı. İstanbul: Gerçek Yayınevi.
Tanör, B. (1996). Osmanlı Türk Anayasal Gelişmeleri(1789-1980). İstanbul: Alfa Yayıncılık.
Taşağıl, A. (2008). Göktürk Devletlerinin Kuruluşları ve Çöküşleri. Kuruluş ve Çöküş Süreçlerinde Türk Devletleri Sempozyumu, 5-6 Kasım 2007, Sakarya, 21-45.
TBMM (2017). 21.01.2017 Tarih ve 6717 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. https://www.tbmm.gov.tr/kanunlar/k6771.html, Erişim Tarihi: 04.10.2018.
T.C. 1924 Anayasası (1924). 491 Sayılı Teşkilat-ı Esasiye Kanunu. https://www.tbmm.gov.tr/anayasa/anayasa24.htm, Erişim Tarihi: 04.10.2018.
Teşiklatı Esasiye Kanunu (1921). https://www.tbmm.gov.tr/anayasa/anayasa21.htm, Erişim Tarihi:30.09.2018
Uzunçarşılı, İ.H. (1988). Osmanlı Tarihi. Cilt 1, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Weber, M. (2011). Bürokrasi ve Otorite. Ankara: Adres Yayınları.
Yavuz, B., Bülbül, M. (2012). Çift Meclis Sistemi ve Türkiye. Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, XVI(1), 217-260.
Yazıcı, N. (2002). İlk Türk-İslam Devletleri Tarihi, Ankara: Diyanet Vakfı Yayınları.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Sinan Yazıcı ^*
0000-0001-9121-4677
Türkiye

İsmail Dursunoğlu ^*
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2019

Gönderilme Tarihi

19 Ekim 2018

Kabul Tarihi

19 Mayıs 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Cilt: 12 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.17218/hititsosbil.472294

IZ

https://izlik.org/JA84SF58YP

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Yazıcı, S., & Dursunoğlu, İ. (2019). TARİHSEL SÜREÇTEN GÜNÜMÜZE MECLİSİN, DEVLET YÖNETİMİ VE KARAR ALMA ÜZERİNE ETKİSİ. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(1), 91-111. https://doi.org/10.17218/hititsosbil.472294

AMA

1.Yazıcı S, Dursunoğlu İ. TARİHSEL SÜREÇTEN GÜNÜMÜZE MECLİSİN, DEVLET YÖNETİMİ VE KARAR ALMA ÜZERİNE ETKİSİ. hititsosbil. 2019;12(1):91-111. doi:10.17218/hititsosbil.472294

Chicago

Yazıcı, Sinan, ve İsmail Dursunoğlu. 2019. “TARİHSEL SÜREÇTEN GÜNÜMÜZE MECLİSİN, DEVLET YÖNETİMİ VE KARAR ALMA ÜZERİNE ETKİSİ”. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 12 (1): 91-111. https://doi.org/10.17218/hititsosbil.472294.

EndNote

Yazıcı S, Dursunoğlu İ (01 Haziran 2019) TARİHSEL SÜREÇTEN GÜNÜMÜZE MECLİSİN, DEVLET YÖNETİMİ VE KARAR ALMA ÜZERİNE ETKİSİ. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 12 1 91–111.

IEEE

[1]S. Yazıcı ve İ. Dursunoğlu, “TARİHSEL SÜREÇTEN GÜNÜMÜZE MECLİSİN, DEVLET YÖNETİMİ VE KARAR ALMA ÜZERİNE ETKİSİ”, hititsosbil, c. 12, sy 1, ss. 91–111, Haz. 2019, doi: 10.17218/hititsosbil.472294.

ISNAD

Yazıcı, Sinan - Dursunoğlu, İsmail. “TARİHSEL SÜREÇTEN GÜNÜMÜZE MECLİSİN, DEVLET YÖNETİMİ VE KARAR ALMA ÜZERİNE ETKİSİ”. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 12/1 (01 Haziran 2019): 91-111. https://doi.org/10.17218/hititsosbil.472294.

JAMA

1.Yazıcı S, Dursunoğlu İ. TARİHSEL SÜREÇTEN GÜNÜMÜZE MECLİSİN, DEVLET YÖNETİMİ VE KARAR ALMA ÜZERİNE ETKİSİ. hititsosbil. 2019;12:91–111.

MLA

Yazıcı, Sinan, ve İsmail Dursunoğlu. “TARİHSEL SÜREÇTEN GÜNÜMÜZE MECLİSİN, DEVLET YÖNETİMİ VE KARAR ALMA ÜZERİNE ETKİSİ”. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 12, sy 1, Haziran 2019, ss. 91-111, doi:10.17218/hititsosbil.472294.

Vancouver

1.Sinan Yazıcı, İsmail Dursunoğlu. TARİHSEL SÜREÇTEN GÜNÜMÜZE MECLİSİN, DEVLET YÖNETİMİ VE KARAR ALMA ÜZERİNE ETKİSİ. hititsosbil. 01 Haziran 2019;12(1):91-111. doi:10.17218/hititsosbil.472294

Cited By

TÜRK DEVLET YÖNETİMİ GELENEĞİNDE İSTİŞARE FONKSİYONU: GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE BİR ANALİZ

Sosyal Bilimler Akademi Dergisi

https://doi.org/10.38004/sobad.1169649