Türkiye’de Son Beş Yılda Kadına Yönelik Şiddet: COVID-19 Pandemisinin Etkisi

Öz

Bu çalışmada Türkiye’de son beş yılda kadına yönelik fiziksel, cinsel, ekonomik, duygusal/psikolojik şiddetin boyutlarının ve Covid-19 pandemisinin etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu sistematik derleme kapsamında Türk Medline, ULAKBİM, Google Akademik, PUBMED veri tabanları ve Yükseköğretim Kurumu (YÖK) tez tarama motorunda Türkçe ve İngilizce anahtar sözcükler kullanılarak yapılan taramada 649 makaleye, 47 teze ve ilgili kamu, sivil toplum kuruluşlarının web sayfalarında yayımlanan 46 rapora ulaşılmış, ulaşılan 742 çalışmadan 2016-2021 yılları arasında Türkiye’de kadınlarla yürütülen, İngilizce veya Türkçe tam metni yayımlanan, toplum tabanlı 43 çalışma (26 makale, 10 tez, 7 rapor) iki araştırmacı tarafından incelenmiştir. 2016-2021 yıllarında yayımlanan çalışmalarda bir veya birden fazla şiddet türüne maruz kalan kadın oranı %14.1-43.0’dır. 2016 yılına göre sonraki yıllarda bir veya birden fazla şiddet türüne maruz kalan kadın oranında düşüş olduğu, 2016 yılına göre 2020 yılında fiziksel şiddet sıklığında düşüşün, cinsel, ekonomik ve duygusal/psikolojik şiddet sıklıklarında artışın olduğu, pandemi sürecinde pandemi öncesine göre tüm şiddet türlerinin görülme sıklığında artış olduğu gözlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Şiddet
• kadına yönelik şiddet
• aile içi şiddet
• pandemi

Violence Against Women in the Last Five Years in Turkey: Effect of the COVID-19 Pandemic on Violence

Öz

This study was aimed at investigating the dimensions of physical, sexual, economic, emotional/psychological violence against women in the last five years in Turkey and the impact of the Covid-19 pandemic on such violence. Within the scope of this systematic review Turkish Medline, ULAKBIM, Google Scholar and PUBMED databases, and the thesis search engine of the Council of Higher Education were screened using Turkish and English keywords, and 742 studies (649 articles, 47 theses and 46 reports published on the web pages of the related public and non-governmental organizations) were accessed. Of the 742 studies, 43 community-based studies (26 articles, 10 dissertations, 7 reports) which were conducted with women in Turkey, and whose full texts were published in English or Turkish between 2016 and 2021 were reviewed by the two researchers. In studies published between 2016 and 2021, the rate of women exposed to one or more types of violence ranged between 14.1% and 43.0%. A decrease was observed in the rate of women exposed to one or more types of violence in the years after 2016. However, while there was a decrease in the frequency of physical violence, there was an increase in the frequency of sexual, economic and emotional/psychological violence in 2020 compared to 2016. The prevelance of all types of violence perpetrated during the pandemic was higher than was that perpetrated before the pandemic.

Anahtar Kelimeler

• violence
• violence against women
• domestic violence
• pandemic

Kaynakça

1. Adana Kadın Da(ya)nışma Merkezi ve Sığınma Evi Derneği. (2016). Adana Kadın Da(ya)nışma Merkezi ve Sığınmaevi Derneği 2016 yili faaliyet raporu. AKDAM. https://siginaksizbirdunya.org/images/files/akdam_2016_faaliyet_raporu.pdf
2. Adibelli, D., Sümen, A. ve Teskereci, G. (2021). Domestic violence against women during the Covid-19 pandemic: Turkey sample. Health Care for Women International, 42(3), 335-350. https://doi.10.1080/07399332.2021.1885408
3. Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2016). Kadına yönelik şiddetle mücadele ulusal eylem planı (2016–2020). Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü. https://www.aile.gov.tr/uploads/ksgm/uploads/pages/dagitimda-olan-yayinlar/kadina-yonelik-siddetle-mucadele-ulusal-eylem-plani-2016-2020-icin-tiklayiniz.pdf
4. Akalın, A. ve Arıkan, Ç. (2017). 15-49 Yaş grubu kadınlarda aile içi şiddet sıklığı ve şiddetin depresyona etkisi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(2), 1-10.
5. Akalın, A. ve Ayhan, F. (2021). Intimate partner violence against women in Turkey during the COVID‐19 pandemic. Issues in Mental Health Nursing, Online, 68-75. https://doi.10.1080/01612840.2021.1949764
6. Akgül, A. ve Uğurlu, Ö. (2021). Kadına yönelik şiddetin, şiddeti uygulayan ve mekân bağlamında incelenmesi: katledilmiş kadınlar örneği. Planlama Dergisi, 31(1), 128-140.
7. Akıncı, S. (2019). Nevşehir'de yaşayan kadınların kadına yönelik şiddet algısı [Yüksek Lisans Tezi]. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi.
8. Alan Dikmen, H. ve Cankaya, S. (2020). Associations between sexual violence and women’s sexual attitudes, Sexual SelfConsciousness, and Sexual Self-Efficacy. Journal of Interpersonal Violence, online(0), 11304–11326. https://doi.10.1177/0886260519897339

9. Alan Dikmen, H. ve Gönenç, İ. M. (2020). The relationship between domestic violence and the attitudes of women towards honor, gender roles, and wife-beating in Turkey. Archives of Psychiatric Nursing, 34(5), 421-426. https://doi.10.1016/j.apnu.2020.07.012
10. Alan, H., Dereli Yılmaz, S., Filiz, E. ve Arioz, A. (2016). Domestic violence awareness and prevention among married women in Central Anatolia. Journal of Family Violence, 31(6), 711-719. https://doi.10.1007/s10896-016-9828-9
11. Alhalal, E., Ta’an, W. ve Alhalal, H. (2021). Intimate partner violence in Saudi Arabia: A systematic review. Trauma, Violence, Abuse Journal, 22(3), 512-526. https://doi.10.1177/1524838019867156
12. Almiş, B. H., Kütük, E. K., Gümüştaş, F. ve Çelik, M. (2018). Risk factors for domestic violence in women and predictors of development of mental disorders in these women. Arch Neuropsychiatry, 55, 67-72. https://doi.10.29399/npa.19355
13. Alpsalaz Demirtaş, S. (2019). 18-49 yaş grubu evli kadınların eş şiddetine maruz kalmaları ile aile planlaması tutum ve davranışları arasındaki ilişki [Yayımlanamış yüksek lisans tezi]. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi.
14. Altın, G. (2021). Covid-19 pandemisi bağlamında kadına karşı şiddete ilişkin bir değerlendirme. Toplum ve Sosyal Hizmet, 32(1), 211-225. https://doi.org/10.33417/tsh.760243
15. Aslan, E., Bodur, G., Kızılkaya Beji, N., Alkan, N. ve Aksoy, Ö. (2019). Exposure to domestic violence in women living in Istanbul and Aegean regions: A Turkish sample. Ciência & Saúde Coletiva, 24(8), 2835-2844. https://doi.10.1590/1413-81232018248.22952017
16. Barış, İ. ve Taylan, H. H. (2020). Küresel salgın sürecinde Türkiye’de aile içi sorunlar. Nosyon: Uluslararası Toplum ve Kültür Çalışmaları Dergisi, Gürsoy Akça Özel Sayısı(5), 13- 32.
17. Başar, F. & Demirci, N. (2015). Toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve şiddet. KASHED, 2(1), 41-52.
18. Başar, F. ve Demirci, N. (2018). Domestic violence against women in Turkey. Pakistan Journal of Medical Sciences, 34(3), 660-665. https://doi.10.12669/pjms.343.15139
19. Belen, Ö. (2019). Türkiye’de aile içi şiddet konusunda yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. [Yayımlanamış yüksek lisans tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
20. Bedir, N., Ekerbiçer, H. Ç., İnci, M. B., Köse, E., Karatepe, T., Demirbaş, M., . . . Ark. (2017). Sakarya’da yaşayan bir grup kadının şiddet algı durumları ve bunu etkileyen faktörler. Sakarya Tıp Dergisi, 7(4), 188-196. https://doi.10.31832/smj.363175
21. Bulgurcuoğlu, S. E. ve G. Kelebek Küçükarslan. (2021). Covid-19 pandemisinde (yeniden) inşa edilen mekânda kadına yönelik ev içi şiddeti anlamak. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 39(1), 71-83. https://doi.10.17065/huniibf.734590
22. Büyükyılmaz, A. ve Demir, Ç. (2016). Türkiye’de kadına yönelik aile içi şiddetin belirleyenleri: multinomial logit model yaklaşımı. Ege Akademik Bakış, 16(3), 443-450. https://doi.10.21121/eab.201819965
23. Ciftci, S. ve Acik, Y. (2020). Domestic violence and affectıng factors among married women aged between 15-49 years. Medicine Sciene İnternational Medical Journal, 9(4), 56-65. https://doi.10.5455/medscience.2020.05.075
24. Demir, D. (2019). Kadına yönelik şiddet ve toplumsal cinsiyet: Evli kadın ve erkeklerde algı, tutum ve yaşantıların incelenmesi [Yayımlanamış yüksek lisans tezi]. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
25. Dildar, Y. (2020). Is economic empowerment a protective factor against intimate partner violence? evidence from Turkey. The European Journal of Development Research, 1-34. https://doi.10.1057/s41287-020-00311-x
26. Doğrucan, A. & Yıldırım, Z. (2020). Kadına yönelik aile içi şiddet üzerine bir inceleme. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(2/2020), 122-138.
27. Duran, S. ve Eraslan, S. T. (2019). Violence against women: Affecting factors and coping methods for women. Journal Of Pakistan Medical Association, 69(1), 53-57.
28. Duva, Y. (2019). Çanakkale il merkezinde kadına yönelik şiddetin yaygınlığının araştırılması, risk faktörleri ile ruhsal dayanıklılık arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
29. Erdem, Ö. (2020). Türkiye'de farklı etnisiteye sahip kadınların aile içi şiddet yönünden incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Dicle Üniversitesi.
30. Eroğlu, D. ve Gençay, H. (Eds.). (2020). Salgında kadın olmak araştırma raporu. Kadının İnsan Hakları Yeni Çözümler Derneği. https://www.stgm.org.tr/sites/default/files/2021-02/salginda-kadin-olmak-uzun-rapor-final.pdf
31. Ergönen Toprak, A., Biçen, E. ve Ersoy, G. (2020). COVID-19 salgınında ev içi şiddet. The Bulletin of Legal Medicine, 25 Special Issue, 47-56. https://doi.org/10.17986/blm.2020.v25i.1408
32. Güler, C. ve Benli, G. (Eds.). (2020). Şiddet ve Korona dönemi çalışma ilişkileri raporu: Toz bezi değiliz ev işçisiyiz. Ev İşçileri Dayanışma Sendikası. https://dspace.ceid.org.tr/xmlui/handle/1/1081
33. Gencer, M. Z., Ağırman, E. ve Arıca, S. (2019). İstanbul ilinde kadına yönelik şiddet sıklığı ve kadınların şiddet algısı. Ahi Evran Medical Journal, 3(1), 18-25.
34. Gökkaya Bilican, V. (2009). Türkiye’de şiddetin kadin sağlığına etkileri. C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 10(2), 167-179.
35. Güçlü, Y. A. ve Can, H. (2018). Ethnic background and alcohol use of the spouse emerge as major risk factors for domestic violence: An observational study from Turkey. Journal of Pakistan Medical Association, 68(12), 1782-1786.
36. Gümüş, A. B., Şıpkın, S. ve Erdem, Ö. (2020). The prevalence of intimate partner violence against women and women's methods of coping with partner violence. Journal of Psychiatric Nursing, 11(2), 79-87. https://doi.10.14744/phd.2020.58561
37. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. (2009). Türkiye’de kadına yönelik aile içi şiddet 2008. Hacettepe Üniversitesi. https://fs.hacettepe.edu.tr/hips/dosyalar/Ara%C5%9Ft%C4%B1rmalar%20-%20raporlar/Aile%20i%C3%A7i%20%C5%9Eiddet%20Ara%C5%9Ft%C4%B1rmalar%C4%B1/2008_TKAA-AnaRapor.pdf
38. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. (2015). Türkiye’de kadına yönelik aile içi şiddet araştırması. Hacettepe Üniversitesi. https://fs.hacettepe.edu.tr/hips/dosyalar/Ara%C5%9Ft%C4%B1rmalar%20-%20raporlar/Aile%20i%C3%A7i%20%C5%9Eiddet%20Ara%C5%9Ft%C4%B1rmalar%C4%B1/2014_AiSA_Anarapor.pdf
39. İzgi, Ş. (2020). Aile içi şiddet, çocukluk çağı travmaları, aleksitimi ve bedenselleştirme arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanamış yüksek lisans tezi]. Işık Üniversitesi
40. Jungari, S., Chauhan, B. G., Bomble, P. ve Pardhi, A. (2020). Violence against women in urban slums of India: A review of two decades of research. Global Public Health(Online), 1-19. https://doi.10.1080/17441692.2020.1850835
41. Kadın Dayanışma Vakfı. (2017). Kadın Danışma Merkezi 2016 Yılı Faaliyet Raporu. Kadın Dayanışma Vakfı. https://www.kadindayanismavakfi.org.tr/wp-content/uploads/2021/05/Kadin-Danisma-Merkezi-2016-Faaliyet-Raporu-1.pdf
42. Kadın Dayanışma Vakfı. (2018). Kadın danışma merkezi 2017 yılı faaliyet raporu. Kadın Dayanışma Vakfı. https://siginaksizbirdunya.org/images/files/kadin-danisma-merkezi-faaliyet-raporu-2017.pdf
43. Kahya, Y. (2018). Intimate partner violence victimization and perpetration in a Turkish female sample: Rejection sensitivity and hostility. Journal of Interpersonal Violence, 0(Online), 1-24. https://doi.10.1177/0886260518786499
44. Karayel Kutluoğlu, H. (2019). Kadına yönelik şiddet, araştırma 93, İNSAMER.
45. Kaya, E. (2019). Kisecik Köyündeki Kadınların Aile İçindeki Kadına Yönelik Şiddete Bakış Açıları [Yayımlanamış yüksek lisans tezi]. Cumhuriyet Üniversitesi.
46. Koç, D. (2021). Niksar şehrinde kadına yönelik şiddetin coğrafi analizi [Yayımlanamış yüksek lisans tezi]. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi.
47. Kourti, A., Stavridou, A., Panagouli, E., Psaltopoulou, T., Spiliopoulou, C., Tsolia, M., . . . Tsitsika, A. (2021). Domestic violence during the Covid-19 pandemic: A systematic review. Trauma, Violence & Abuse, Online, 1-27. https://doi.10.1177/15248380211038690
48. Köşgeroğlu, N., Ünsal, A., Türe, A., Çulha, İ. ve Öz, Z. (2016). Eskişehir'de yaşayan bir grup kadının aile içi şiddete maruziyet durumları ile sosyo- demografik özellikleri arasındaki ilişki. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(1), 83-94. https://doi.10.17494/ogusbd.52885
49. Mete, B., Pehlivan, E., Bektaş, D., Tekin, Ç. ve Çakmak, E. (2018). Malatya kent merkezinde yaşayan yetişkin kadınlarda aile içi şiddet sıklığı ve etkileyen faktörler. STED, 27(5), 297-304.
50. Moher, D., Liberati, A., Tetzlaff, J., Altman, D.G., PRISMA Group. Preferred reporting items for systematic reviews and meta-analyses: the PRISMA statement. PLoS Med. 2009 6(7):e1000097. https://doi.10.1371/journal.pmed.1000097
51. Mor Salkım Kadın Dayanışma Derneği. (2018). Flört şiddeti farkındalık analizi. Mor Salkım Kadın Dayanışma Derneği https://insanhaklariizleme.org/vt/yayin_view.php?editid1=1012
52. Najafova, L. (2020). Türkiye'de kadına yönelik aile içi şiddet ilgili araştırmaların sistematik derlemesi [Yayımlanamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
53. Özpınar, S., Horasan, G. D., Baydur, H. ve Canbay, T. (2016). Factors affecting the views and experiences of women living in the city centre of Manisa, Turkey, regarding domestic violence. Australian Journal of Primary Health, 22(5), 466-471. https://doi.10.1071/PY15032
54. Sen, S. ve Bolsoy, N. (2017). Violence against women: prevalence and risk factors in Turkish sample. BMC Women's Health, 17(1), 100-108. https://doi.10.1186/s12905-017-0454-3
55. Shahar, H.K., Jafri, F., Zulkefli, N.O.M. ve Ahmad, N. (2020). Prevalence of intimate partner violence in Malaysia and its associated factors: a systematic review. BMC Public Health, 20, 1-9. https://doi.10.1186/s12889-020-09587-4
56. Sünbül, A. (2019). Kadın sağlığını etkileyen faktörler : Kocagür örneği [Yayımlanamış yüksek lisans tezi]. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi.
57. Şenyurt Akdağ, A., Yavuz, B., Ünal, B., Tanay Aksaç, G., Köseoğlu Güldal, F., Kara, Ö., Vardar, N. ve Temur, N. (Eds.). (2021). Covid-19 pandemi sürecinde engelli kadınların insan hakları izleme raporu. Engelli Kadın Derneği. http://engellikadin.org.tr/wp-content/uploads/2021/03/ENGKAD-COVID-19-IZLEME.pdf
58. Şiddeti Önleme Ve Rehabilitasyon Derneği-İMDAT. (2021). Israrlı Takip/Stalking Raporu Nisan 2021. Şiddeti Önleme Ve Rehabilitasyon Derneği-İMDAT. https://2595e3d7-a9ac-442d-8d0f-773af918d364.filesusr.com/ugd/837a3b_7f723a47e7a348a2b5962c2e65cb04a8.pdf
59. Tanrıverdi, G., Çapık, C. ve Gürsoy, M. Y. (2018). Prevalence of domestic violence against married women in Turkey and associated risk factors. Türkiye Klinikleri Journal of Medical Sciences, 38(3), 218-229. https://doi.10.5336/medsci.2017-58822
60. Tatlılıoğlu, K. (2014). Kadına yönelik şiddetle mücadele ulusal eylem planı 2012-2015’in genel bir değerlendirilmesi. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergı̇si, 16(Özel Sayı I), 115-122. https://doi.10.18493/kmusekad.73231
61. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. (2020). https://covid19.saglik.gov.tr/TR-66494/pandemi.html
62. Tel, H., Kocataş, S., Güler, N., Tel Aydın, H. ve Gündoğdu, N. A. (2019). Evli kadınların aile içi şiddete maruz kalma durumu ve etkileyen faktörler. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi(Özel Sayı), 256-264. https://doi.10.21733/ibad.611511
63. Tekin, Ü. (2011). Şiddet. Orient Yayınları.
64. United Nations. (2020). Human Development Report 2020, New York. https://www.tr.undp.org/content/turkey/tr/home/library/human_development/hdr-2020.html
65. Usher, K., Bhullar, N., Durkin, J., Gyamfi, N., Jackson, D. (2020). Family violence and COVID-19: Increased vulnerability and reduced options for support. International Journal of Mental Health Nursing. 29(4), 549–552. https://doi.10.1111/inm.12735
66. Uskun, E., Çelik, A., Ersoy, P., Sönmez, Y. ve Kişioğlu, A. N. (2021). Isparta’da kadının statüsü: evli kadınlara yönelik ev içi şiddet parametreleri. Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 28(1), 115-125. https://doi.10.17343/sdutfd.805402
67. Ünal, B. ve Gülseren, L. (2020). COVID-19 pandemisinin görünmeyen yüzü: Aile içi kadına yönelik şiddet. Klinik Psikiyatri Dergisi, 23(Ek 1), 89-94. https://doi.10.5505/kpd.2020.37973
68. Yavuz, K. & Çakıcı Okur F. (2021). Şiddet mağduru kadına verilen sosyal hizmetler: Trabzon ili örneği. Küresel İktisat ve İşletme Çalışmaları Dergisi, 10(19), 36-60.
69. Yıldırım, A., Aşılar, R. H. ve Avcı, İ. A. (2019). Evli kadınların aile içi şiddete ilişkin tutumlarının incelenmesi. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 13(4), 407-417.
70. Yıldız Tomgaç, S. (2019). Kadına Yönelik Şiddetin Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Iğdır Üniversitesi.
71. World Health Organization. (2002). World report on violence and health. https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/42495/9241545615_eng.pdf
72. World Health Organization. (2019). Coronavirus disease (COVID-19). https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/question-and-answers-hub/q-a-detail/coronavirus-disease-covid-19