-

Öz

The purpose of this study was to examine 8 grade students’ perceptions of such basic citizenship education concepts as rights, responsibilities, equality, citizenship and sovereignty. Research participants were selected from five different school districts in İstanbul. Qualitative research method was employed to elicit participants’ responses to the research questions. A semi-structured interview protocol was used as the main method of data collection. Constant comparison and inductive methods of data analysis were used to analyze data. Research findings showed that students’ gender partly impacted their perceptions of the concepts as indicated by female students’ perceptions of responsibilities that were far more developed and differentiated than male students’. Most students had a good understanding of rights and responsibilities and knew what to do when their rights were violated. But, some students’ perceptions of equality, citizenship and sovereignty were either flawed or incomplete. They had difficulty expressing their meanings, confusing them with other concepts especially with rights, responsibilities and liberty.

Anahtar Kelimeler

• citizenship education, concepts, social studies, elementary school students, students’ perceptions

İlköğretim Öğrencilerinin Vatandaşlık Eğitimi İle İlgili Temel Kavramlara İlişkin Algılarının İncelenmesi

Öz

Bu çalışma, ilköğretim 8. sınıf öğrencilerinin vatandaşlık eğitiminde sık kullanılan sorumluluk, hak, eşitlik, vatandaşlık ve egemenlik kavramlarına ilişkin algılarını ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Katılımcılar İstanbul ili sınırları içerisinde bulunan 5 ilçedeki okullardan seçilmiştir. Nitel araştırma tasarımının kullanıldığı çalışmada temel veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış mülakat protokolü kullanılmıştır. Araştırma verileri sürekli karşılaştırma ve endüktif betimsel analiz yöntemleri kullanılarak çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda, cinsiyetin öğrencilerin kavramlara yönelik algılarında kısmen etkilediği olduğu, kız öğrencilerin sorumluluk algılarının erkek öğrencilere göre daha gelişmiş bir düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Öğrencilerin çoğunun hak ve sorumluluk kavramlarına ilişkin algılarının yeterli düzeyde olduğu, hak ihlali ile karşılaştıklarında ne yapmaları gerektiği konusunda oldukça bilinçli oldukları ama bazı öğrencilerin eşitlik, vatandaşlık ve egemenlik kavramlarını eksik algıladıkları, anlamlarını ifade etmekte zorlandıkları, başka kavramlarla özellikle hak, görev ve özgürlük ile karıştırdıkları ve kavram yanılgısı içerisinde oldukları gözlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• vatandaşlık eğitimi, kavramlar, sosyal bilgiler, ilköğretim öğrencileri, öğrenci algıları

Kaynakça

1. Aydınlı, H. İ., ve Ayhan, V. (2004). Egemenlik kavramının tarihsel gelişimi perspektifinden iktidarın sınırlandırılması tartışması. C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 5(1), 67-84.
2. Ausubel, D. P. (2000). The acquisition and retention of knowledge: A cognitive view. Boston: Kluwer.
3. Duruhan, K., ve Şad, S.N. (2009). İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin vatandaşlık ödev ve hak algılarının çeşitli değişkenlere göre değerlendirilmesi. I. Uluslararası Avrupa Birliği, Demokrasi, Vatandaşlık ve Vatandaşlık Eğitimi Sempozyumu, 404-40
4. Emini, M. E. (2004). Hak kavramı. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12, 203-216.
5. Hekimoğlu, M. M. (2003). Avrupa Birliği hukuku ve 1982 Anayasası’na göre egemenlik. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 2(6), 32-46.
6. Leydet, D. (2006). Citizenship. Stanford Encyclopedia of Philosophy. Retrieved March 19, 2010, from http://plato.stanford.edu/entries/citizenship/
7. Klausmeier, H. J. (1992). Concept learning and concept teaching. Educational Psychologist, 27(3), 267-286.
8. Kaya, M. (2006). İlköğretim 8. sınıf Vatandaşlık ve İnsan Hakları Eğitimi dersinde yer alan kavramların kazanılmışlık düzeyi. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

9. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) Talim Terbiye Kurumu Başkanlığı (TTKB). (2005). İlköğretim sosyal bilgiler dersi 6-7. sınıflar öğretim programı ve kılavuzu. Ankara: Devlet Kitapları Müdürlüğü.
10. Mulhan, M. (2007). İlköğretim 7. sınıf Vatandaşlık ve İnsan Hakları Eğitimi dersi kavramlarının öğrenilmesinde sosyal, ekonomik ve kültürel faktörler ile eğitim-öğretim uygulamalarının etkileri. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
11. Nayır, F., ve Akar, F. (2009). İlköğretim beşinci sınıf öğrencilerine göre özgürlük kavramı ve özgürlüğün ilişkilendirildiği davranışlar. I. Uluslararası Avrupa Birliği, Demokrasi, Vatandaşlık ve Vatandaşlık Eğitimi Sempozyumu, 216-223. Novak, J. D. (1997). A theory of education. New York: Cornell University Press.
12. Özen, Y., Gülaçtı, F., ve Çıkılı, Y. (2002). İlköğretim öğrencilerinin sorumluluk duygusu ve davranış düzeyleri ile içdenetimsel sorumluluk ile dış-denetimsel sorumluluk düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(2), 45-58.
13. Patrick, J. J. (2000). The concept of citizenship in education for democracy. Retrieved April 10, 2010, from http://www.ericdigests.org/2000-1/democracy.html (25.04.2009)
14. Patton, M. Q. (2002). Qualitative research & evaluation methods (3rd ed.). Thousands Oaks: Sage Publications.
15. Ülgen, G. (2001). Kavram geliştirme (3. baskı). Ankara: Pegem Yayınları.
16. Yavuzer, H. (1987). Çocuk eğitimi el kitabı (6. baskı). İstanbul: Remzi Kitapevi.
17. Sabancı, O. (2008). İlköğretim 7. sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersinde yer alan vatandaşlık konularıyla ilgili kavramsal algıları. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.