21. Yüzyılda Yenilikçi Okullar Nasıl Olmalı?

Yıl 2026, Cilt: 41 Sayı: 2 , 440 - 455 , 30.04.2026

Sena Atmaca , Hanifi Parlar

https://doi.org/10.16986/hunefd.1713997

https://izlik.org/JA92DD37HC

Öz

21. yüzyılda yaşanan hızlı teknolojik gelişmeler ve dijital dönüşüm, eğitim sistemlerini derinden etkilemiş; bu bağlamda yenilik, çağdaş eğitim anlayışının merkezine yerleşmiştir. Yeniliği önceleyen ve sürdürülebilir kılan bir okul kültürü oluşturmak, günümüz eğitim kurumları açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu araştırmanın amacı, yenilikçi uygulamalara öncülük eden okul yöneticilerinin bakış açısından yenilikçi okulların yapısal özelliklerini ortaya koymaktır. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden fenomenolojik yöntem esas alınarak gerçekleştirilmiştir. Veriler, odak grup görüşmeleri yoluyla toplanmış; katılımcılar, eğitim yönetimi alanında uzmanlaşmış ve ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenmiş 11 okul yöneticisinden oluşmuştur. Görüşmelerde, araştırmacılar tarafından geliştirilen açık uçlu sorulardan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Elde edilen veriler, MAXQDA 2020 nitel veri analiz yazılımı aracılığıyla içerik analizi tekniğiyle analiz edilmiştir. Araştırma bulguları altı ana alt boyutta sınıflandırılmıştır: (1) Yenilikçi Okulların Özellikleri, (2) Yenilikçi Okul Yöneticilerinin Rolleri, (3) Yenilikçi Okulda Öğretmen Vasıfları, (4) Yenilikçi Okulda Kısa-Orta-Uzun Vadeli Kazanımlar, (5) Yenilikçi Okulda Neler Yapılır ve (6) Yenilikçi Okulda Neler Yapılmaz. Bu çalışma, okul liderliğinin yeniliği nasıl şekillendirdiği ve sürdürdüğüne ilişkin literatüre katkı sunmakta; eğitim ortamlarında yeniliği desteklemeyi hedefleyen politika yapıcılar ve uygulayıcılar için yol gösterici nitelikte bulgular ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yenilikçi Okullar , Yenilik , Eğitimde Yenilik , 21. Yüzyıl Becerileri , Odak Grup Çalışması

How Should Innovative Schools Be in the 21st Century?

https://izlik.org/JA92DD37HC

Öz

In the 21st century, rapid technological advancements and digital transformation have significantly impacted education, making innovation a central component of modern educational systems. Creating a school culture that values and sustains innovation has become increasingly important. This study explores the structural characteristics of innovative schools from the perspectives of school administrators who are actively leading innovative efforts. Employing a qualitative research design based on the phenomenological method, data were collected through focus group interviews. The participants consisted of 11 school administrators specializing in educational management, selected through criterion sampling. A semi-structured interview form with open-ended questions was developed by the researchers to guide the focus group discussions. The data obtained were analyzed through content analysis using the MAXQDA 2020 qualitative data analysis software. The findings of the study were categorized under six main sub-dimensions: the defining characteristics of innovative schools, the roles of innovative school managers, the contributions of teachers and parents to the innovation process, the outcomes of innovative educational practices, and practices that should be adopted or avoided in innovative school environments. The study contributes to the understanding of how school leadership shapes and sustains innovation, offering insights for policymakers and practitioners aiming to foster innovation in educational settings.

Anahtar Kelimeler

Innovative Schools , Innovation , Innovation in Education , 21 Century Skills , Focus Group Study

Kaynakça

• Açıkgöz Ersoy, B., & Muter Şengül, C. (2008). Yenilikçiliğe yönelik devlet uygulamaları ve AB karşılaştırması. Yönetim ve Ekonomi, 15(1), 59–74.
• Akşit, B. T. (1992). Medikal araştırmalarda etik sorunlar. Türk Tabipler Birliği Sağlık Kongresi, 8–11.
• Aslan, H., & Kesik, F. (2016). Yenilikçi okul ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 22(4), 463-482. https://doi.org/10.14527/kuey.2016.018
• Aslan, M., & Beycioğlu, K. (2010). Okul gelişiminde temel dinamik olarak değişim ve yenileşme: Okul yöneticileri ve öğretmenlerin rolleri. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1), 153–173.
• Aslaner, E. (2010). Örgütsel değişim ve yenilikçilik: Bir özel okul örneği [Organizational change and innovation: The case of a private school] (Unpublished master’s thesis). Ankara Üniversitesi, Ankara.
• Aydın, M. (2019). Okul yöneticilerinin yenilikçilik algılarının incelenmesi [Analysis of innovativeness perceptions of school managers] (Unpublished master’s thesis). İstanbul Sabahattin Zaim University, İstanbul.
• Aytaç, T. (1999). Öğrenen örgüt: Okul. Millî Eğitim Dergisi, 141, 75–78.
• Balay, R. (2004). Küreselleşme, bilgi toplumu ve eğitim. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 37(2), 61–82.
• Beycioğlu, K. (2004). İlköğretim okullarında yenileşme gereksinimi [Necessity of innovation in primary education schools] (Unpublished master’s thesis). İnönü University, Malatya.
• Blândul, V. C. (2015). Innovation in education fundamental request of knowledge society. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 180, 484-488. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.02.148
• Bodur, E. (2019). Yenilikçi okul ve örgüt iklimine ilişkin öğretmen görüşleri (Bolu ili örneği) [Teachers' views on innovative schools and organizational climate (Bolu province)] (Unpublished master’s thesis). Abant İzzet Baysal University, Bolu.
• Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
• Bülbül, T. (2012). Okullarda yenilik yönetimi ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 12(1), 157–175. https://doi.org/10.1037/t69158-000
• Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
• Cemaloğlu, N. (1999). Eğitimde yeniliklerin uygulanmasını etkileyen faktörlerin analizi (Müfredat laboratuvar okulları örneği) [An analysis of the factors affecting the implementation of innovations in education] (Unpublished doctoral dissertation). Gazi University, Ankara.
• Çayır, M. Y., & Sarıtaş, M. T. (2017). Nitel veri analizinde bilgisayar kullanımı: Bir betimsel içerik analizi (2011–2016). Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 11(2), 526–546.
• Çelik, G. (2017). Okul yöneticilerinin liderlik tarzları ile yenilikçilik ve risk alma davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Investigation of the relationship between school managers' leadership style and innovation and risk-taking behaviors] (Unpublished master’s thesis). Avrasya University, Trabzon.
• Çiftçi, S., & Gündüz, S. N. (2016). Eğitimde inovasyon ve yaratıcılık. In E. Yılmaz, M. Çalışkan, & S. A. Sulak (Eds.), Eğitim bilimlerinden yansımalar (pp. 95–104). Konya: Çizgi Kitabevi.
• Dağhan, E. (2019). Okulların yenilikçi olma özelliklerinin öğretmenlerin iş doyumu ve örgütsel bağlılıkları ile olan ilişkisinin incelenmesi [An examination of the relationship between schools’ innovativeness and teachers’ job satisfaction and organizational commitment] (Unpublished master’s thesis). Ondokuz Mayıs University, Samsun.
• Develi, A. (2015). Ortaokul okul müdürlerinin yenilikçi ve değişim özelliklerinin öğretmenler üzerindeki etkisi [The effect of middle school principals’ innovativeness and change characteristics on teachers] (Unpublished master’s thesis). Yeditepe University, İstanbul.
• Elçi, Ş. (2010). Innovation: Why? For Whom? http://www.kobifinans.com.tr/bilgi_merkezi/021901/6573
• Erdoğan, İ. (2012). Eğitimde değişim yönetimi. Ankara: Pegem Akademi.
• Esen, K. (2002). Yeniliklerin kabul süreci: Çukurova Üniversitesi öğrencileri ile yapılan bir pilot çalışma [Adoption process of innovations: A field study with students of Çukurova University] (Unpublished master’s thesis). Çukurova University, Adana.
• Fraenkel, J. R., Wallend, N. E. & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education. McGraw-Hill.
• Giles, C., & Hargreaves, A. (2006). The sustainability of innovative schools as learning organizations and Professional learning communities during standardized reform. Educational Administration Quarterly, 42(1), 124-156. https://doi.org/10.1177/0013161X05278189
• Gül, U. (2018). Cumhuriyetten günümüze ilkokul eğitim programları ve inovatif etkisinin incelenmesi [An analysis of primary school curricula from the Republic to the present and their innovative effects] (Unpublished master’s thesis). Yeditepe University, İstanbul.
• Gürbüz, O. (2015). Öğretmen adaylarının yenilikçilikleri ve problem çözme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi: ÇOMÜ Eğitim Fakültesi örneği [An investigation into the relationship between individual innovativeness and problem-solving skills of teacher candidates: The case of ÇOMÜ Faculty of Education] (Unpublished master’s thesis). Çanakkale Onsekiz Mart University, Çanakkale.
• Jin, I. H., Jeon, M., Schweinberger, M., & Lin, L. (2018). Hierarchical Network Item Response Modeling for Discovering Differences Between Innovation and Regular School Systems in Korea. arXiv preprint arXiv:1810.07876.
• Kermally, S. (2004). Gurus on people management. Thorogood Publishing.
• Kirkland, K., & Sutch, D. (2009). Overcoming the barriers to educational innovation: A literature review. Futurelab.
• Kocasaraç, H., & Karataş, H. (2018). Yenilikçi öğretmen özellikleri: Bir ölçek geliştirme çalışması. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 4(1), 34–57.
• Könings, K. D., Brand-Gruwel, S., & Van Merrienboer, J. J. (2007). Teachers’ perspectives on innovations: Implications for educational design. Teaching and Teacher Education, 23(6), 985-997. https://doi.org/10.1016/j.tate.2006.06.004
• Krueger, R. A., & Casey, M.A. (2000). Focus groups: a practical guide for applied research (3rd ed.). Sage Pub.
• Lewis, J., & Basford, L. (2020). One student at a time: how an innovative charter school succeeds with dropout recovery. National Youth-At-Risk Journal, 4(1). https://doi.org/10.20429/nyarj.2020.040104
• Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage. https://doi.org/10.1016/0147-1767(85)90062-8
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage.
• Mishra, R. (2014). Innovation in education. International Journal of Innovative Social Sciences & Humanities Research. 1(2), 43-51.
• Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). (2023). 2024–2028 stratejik planı. MEB Yayınları. https://www.meb.gov.tr
• Morente, F., Ferràs, X., & Žižlavský, O. (2018). Innovation cultural models: review and proposal for next steps. Universidad & Empresa, 20(34), 53-82. https://doi.org/10.12804/revistas.urosario.edu.co/empresa/a.5433
• Naktiyok, A. (2007). Innovation tendency and organizational factors. Atatürk University Journal of Economics and Administrative Sciences, 21(2), 211-230.
• Numanoğlu, G. (1999). Bilgi toplumu–eğitim–yeni kimlikler-II: Bilgi toplumu ve eğitimde yeni kimlikler. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 32(1), 341–350.
• OECD. (2019a). TALIS 2018 results (Volume I): Teachers and school leaders as lifelong learners. https://doi.org/10.1787/1d0bc92a-en
• OECD. (2019b). Measuring innovation in education 2019: What has changed in the classroom? https://doi.org/10.1787/9789264311671-en
• Ornstein, A. C., & Hunkins, F. P. (2018). Curriculum: Foundations, principles, and issues (7th ed.). Pearson.
• Öğüt, A., Aygen, S., & Demirsel, M. T. (2007). Personel güçlendirme inovasyonu hızlandırır mı? Antalya ili beş yıldızlı konaklama işletmelerine yönelik görgül bir araştırma. Selçuk Üniversitesi Karaman İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 163–172.
• Özbek, A. (2014). Öğretmenlerin yenilikçilik düzeylerinin TPAB yeterlikleri üzerindeki etkisinin incelenmesi [An examination of the effect of teachers’ innovativeness levels on TPACK competencies] (Unpublished master’s thesis). Necmettin Erbakan University, Konya.
• Özçiçek, T. V. (2016). Örgüt iklimini etkileyen iç etmenler [Internal factors affecting organizational climate](Unpublished master’s thesis). Yıldız Teknik University, İstanbul.
• Özdemir, S. (2019). Eğitimde örgütsel yenileşme (8th ed.). Ankara: Pegem Akademi.
• Özen, Ü., & Bingöl, M. (2010). İşletmelerde bilişim teknolojileri ve yenilikçilik: Erzurum, Erzincan ve Bayburt’taki KOBİ’lerde bir araştırma. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(2), 399–417.
• Öztemel, E. (2018). Eğitimde yeni yönelimlerin değerlendirilmesi ve eğitim 4.0. Üniversite Araştırmaları Dergisi, 1(1), 25–30.
• Patton, Q. M. (2014). Qualitative research and assessment methods (M. Bütün ve S. B. Demir, et al.). Pegem Academy Publishing.
• Pellegrino, J. W., & Hilton, M. L. (Eds.). (2012). Education for life and work: Developing transferable knowledge and skills in the 21st century. National Academies Press.
• Şahsuvaroğlu, T., & Ekşi, H. (2013). Odak grup görüşmeleri ve sosyal temsiller kuramı. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 28(28), 127–139.
• Tezcan, M. (1998). Gelecekte eğitim (21. yüzyılın okulları üzerine). Yeni Türkiye, 4(19), 821–828.
• Thorsteinsson, G. (2014). Innovation education to improve social responsibility through general education. Tiltai, 61(4), 71-78.
• Töremen, F. (2002). Social capital in schools: A conception analysis. Educational Management in Theory and Practice, 32(32), 556-573.
• Trilling, B., & Fadel, C. (2009). 21st century skills: Learning for life in our times. Jossey-Bass.
• Turan, S., & Cansoy, R. (2021). Yenilikçi okullar: Özellikler, beceriler, stratejiler ve uygulama örnekleri. Ankara: Nobel Yayıncılık.
• UNESCO. (2021). Reimagining our futures together: A new social contract for education. https://unesdoc.unesco.org
• Vincent-Lancrin, S., Urgel, J., Kar, S., & Jacotin, G. (2019). Measuring innovation in education 2019: What has changed in the classroom? Educational Research and Innovation. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264311671-en
• Voogt, J., & Roblin, N. P. (2012). A comparative analysis of international frameworks for 21st century competences: Implications for national curriculum policies. Journal of Curriculum Studies, 44(3), 299–321. https://doi.org/10.1080/00220272.2012.668938
• Wagner, T. (2016). Creating innovators, (A. Özer, et al.). Kültür University Publishing
• Watt, D. (2002). How innovation occurs in high schools within the network of innovative schools: The four pillars of innovation research project. The Conference Board of Canada. http://www.schoolnet.ca/nis-rei/e/research/pillars/index.asp
• White, T., & Noble, A. (2020). Rethinking “innovation schools”: Strengths and limitations of autonomy-based school improvement plans in contexts of widening racial inequality. National Education Policy Center.
• Yaşar, İ. (2020). İlkokul ve ortaokullarda çalışan öğretmenlerin perspektifinden okullarının yenilikçilik düzeylerinin değerlendirilmesi [Evaluation of the level of innovativeness of schools from the perspective of teachers working in primary and secondary schools] (Unpublished master’s thesis). Harran University, Şanlıurfa.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.