Eğitimde İsrafın Anlamı, Türleri ve Nedenleri

Öz

Bu çalışmanın amacı, eğitimde israf kavramını kuramsal açıdan incelemek; eğitim sisteminde ortaya çıkan israf türleri ve nedenlerine yönelik genel bir çerçeve çizmektir. Eğitimde israf; bireylerin eğitim sistemine erişememesi veya sistem içinde tutulamaması, eğitime ayrılan kaynakların etkili ve verimli kullanılamaması, öğrencilerin ilgi ve yetenekleri doğrultusunda uygun biçimde yönlendirilememesi, sınıf tekrarı, eğitim sürecini tamamlayan bireylerin niteliklerine uygun istihdam alanı bulamaması ve beyin göçü gibi çeşitli durumları kapsamaktadır. Alanyazındaki yaklaşımlar doğrultusunda eğitimde israf türleri dört temel başlık altında sınıflandırılabilir. Bunlardan ilki, eğitim sistemine ayrılan mali ve fiziki kaynakların yeterli düzeyde kullanılmamasıyla ortaya çıkan ekonomik ve kaynak temelli israftır. İkinci tür israf, öğrencilerin eğitim sürecine katılımı, devamlılığı ve öğrenme süreçlerinden kopmasıyla ilişkili olan öğrenci kaynaklı israftır. Üçüncü tür, bireylerin eğitim yoluyla kazandıkları bilgi, beceri ve yetkinliklerin ekonomik ve toplumsal yaşama aktarılamaması sonucunda ortaya çıkan insan sermayesi israfıdır. Dördüncü tür ise eğitim politikaları, planlama süreçleri ve sistemin yapısal özelliklerinden kaynaklanan yapısal ve planlama temelli israftır. İsrafın temel nedenleri arasında plansızlık, kaynakların etkin yönetilememesi, bireylerin eğitim tercihleriyle iş gücü piyasasının ihtiyaçları arasındaki uyumsuzluk, okul ve eğitim sistemi kaynaklı sorunlar ile toplumsal ve kültürel faktörler yer almaktadır. Eğitimde israf olgusu, tek bir nedene indirgenmeden bütüncül bir yaklaşımla ele alınmalı; nedenleri sistematik biçimde analiz edilerek eğitim kaynaklarının daha etkili, verimli ve eşitlikçi kullanımına yönelik politikalar geliştirilmelidir.

Anahtar Kelimeler

• Eğitimde İsraf
• İnsan Sermayesi İsrafı
• İşsizlik
• Beyin Göçü
• Eğitimde Kaynak Kullanımı

Meaning, Types, and Causes of Waste in Education

Öz

Makalenin The purpose of this study is to theoretically examine the concept of waste in education and to draw a general framework regarding the types and causes of waste that emerge within the education system. In this context, waste in education encompasses various phenomena such as individuals' inability to access or remain within the education system, the ineffective and inefficient use of resources allocated to education, the failure to appropriately guide students according to their interests and abilities, grade repetition, the inability of individuals who complete the education process to find employment in line with their qualifications, and brain drain. In line with the approaches found in the literature, types of waste in education can be classified under four main labels. The first is economic and resource-based waste, which arises from the insufficient use of financial and physical resources allocated to the education system. The second type is student-driven waste, related to students' participation, continuity, and disengagement from learning processes. The third type is human capital waste, which results from the inability to transfer the knowledge, skills, and competencies the individuals gain through education into economic and social life. The fourth type is structural and planning-based waste, stemming from education policies, planning processes, and the structural characteristics of the system. Among the main causes of waste are lack of planning, ineffective management of resources, the mismatch between individuals' educational choices and labour market needs, problems originating from schools and the education system, and social and cultural factors. The phenomenon of waste in education should be addressed holistically rather than being reduced to a single cause; by systematically analysing its causes, policies should be developed toward the more effective, efficient, and equitable use of educational resources.

Anahtar Kelimeler

• Waste in Education
• Human Capital Waste
• Unemployment
• Brain Drain
• Resource Use in Ededucation

Kaynakça

1. Adem, M. (1987). İnsangücü planlaması. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 42 (1): 143-160.
2. Akbaba, A. ve Turhan, M. (2016). İlköğretim okul binalarının fiziksel sorunlarına ilişkin öğretmen görüşlerinin incelenmesi (Van il örneği. Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 12: 341-357.
3. Akinsolu, A. O. (2017). Analysis of educational wastage in public secondary schools in Olorunda Local Government Area, Osun State, Nigeria. Educational Planning, 24 (1): 39-55.
4. Akyavuz, Ebru Külekçi. (2019). İlkokul öğrencilerinin sergiledikleri istenmeyen davranışlar. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 35: 30-40.
5. Akyıldız, İ. E. (2024). Beyin göçü ve beşeri sermaye ilişkisi: Türkiye örneği. Doktora Tezi. Bursa Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa.
6. Almış, S. (2019). Ortaöğretim düzeyindeki çocukların okul dışında kalma nedenleri ve deneyimleri. Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
7. Altın, R. (2007). Mesleki eğitim sisteminde yeni eğilimler ve modüler sistem. Ankara: Mesut Matbaacılık.
8. Arkan, A. (2018). “Yükseköğretimde boş kontenjan olgusu ne anlama gelmektedir?”, https://www.fikriyat.com/yazarlar/prof-dr-atilla-arkan/201810/04 yuksek ogretimde-bos-kontenjan-olgusu-ne- anlama-gelmektedir? (10.07.2018).

9. Ayele, A. B. (2018). Factors aggravating educational wastage at secondary level: The case of Gurage Zone. Yüksek Lisans Tezi. Addis Ababa University.
10. Bakırtaş, D. ve Nazlıoğlu, M. (2021). Okul terkinin maliyeti: Kamu gelirleri kapsamında Türkiye değerlendirmesi. Alanya Akademik Bakış, 5 (2): 671-691.
11. Balfanz, R., and Byrnes, V. (2012). Chronic absenteeism: Summarizing what we know from nationally available data. Baltimore: Johns Hopkins University Center for Social Organization of School. https://www.attendanceworks.org/wp-content/uploads/2017/06/FINALChronic AbsenteeismReport_May16.pdf (08.07.2026).
12. Baştürk, B. (2023). Türkiye’de beyin göçü: Nedenleri ve sosyo-ekonomik sonuçları açısından bir analiz. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Üniversitesi.
13. Bhattacharjee, J. (2015). Wastage and stagnation in primary schools. International Journal of Humanities & Social Science Studies. 1 (5): 19-25.
14. Binbir, Ü. ve Arastaman, G. (2024). Eğitim hakkı ihlallerine ilişkin öğrenci ve öğretmen görüşleri: bir durum çalışması. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 22 (1): 612-641.
15. Birleşmiş Milletler Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi (1999). Genel yorum no. 13: Eğitim hakkı https://unmik.unmissions.org/sites/default /files/regulations/06turkish/ TIntCovEcSocCulRights.pdf (25.07.2025).
16. Bobbitt, J. F. (1912). The elimination of waste in education. The Elementary School Teacher, 12 (6): 259–271.
17. Brimer, M. A., and Pauli, L. (1971). Wastage in Education a World Problem. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization.
18. Britannica Dictionary. (2023). “Waste”, https://www.britannica.com/dictionary. (01.07.2023).
19. Brophy, J. (2006). Grade repetition. http://www.unesco.org /iiep/ (08.07.2026).
20. Cambridge Dictionary. (2023). “Waste”, https://dictionary.cambridge.org (1.07.2023).
21. Caroleo, F. E., and dPastore, F. (2015). Overeducation: A Disease of the School-To-WorkTransitionSystem. IZA DiscussionPaper. Bonn/Germany.
22. Cesim, D. (2014). Sınıf tekrarı yapan ortaöğretim öğrencilerinde görülen başarısızlık nedenlerinin sınav kaygısı ve çalışma davranışı değişkenleri açısından incelenmesi. Yüksek .lisans Tezi. Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
23. Çam, Z. (2016). Lise öğrencilerinde okul tükenmişliğine ilişkin bir modelin sınanması ve sınıf tekrarını yordama düzeyinin incelenmesi. Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
24. Çanakçıoğlu, M. (2019). Yalın düşünce felsefesinde israfla mücadele araçları. Social Sciences Research Journal, 8 (3): 270-282.
25. Dale, R. (2010). Early school leaving: Lessons from research for policy makers. Avrupa Komisyonu, Network of Experts in Social Sciences of Education and Training (NESSE) Raporu. https://nesetweb.eu/wp-content/uploads/2019/06/2010-Early-school-leaving.-Lessons-from-research-for-policy-makers.pdf (25.07.2025).
26. DeKalb, J. (1999). Student truancy (Report No. EDO-EA-99-1; ERIC Document Reproduction Service No. ED429334). Office of Educational Research and Improvement.
27. Dekkers, H., and Claassen, A. (2001). Dropouts- disadventeged by defination? A study of the perspective of early school leavers. Studies in Educational Evaluation, 27: 341-354.
28. Demir, C. (2011). Eğitim kurumlarında mekân yönetimi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elazığ.
29. Dewey, J. (2015). Okul ve toplum. Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
30. Dinç, P. ve Onat, E. (2002). Bir ilköğretim yapısının bina programı ve tasarımı bağlamında değerlendirilmesi. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 17: 35-55.
31. Dönmez, B. (2019). Yükseköğretim mezunu genç işsizliği: Çalışma ekonomisi ve endüstri ilişkileri mezunları üzerine bir araştırma. Yüksek Lisans Tezi. Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Antalya.
32. Ekka, R., ve Roy, P. (2014). Educational wastage: A problem of primary education. American International Journal of Research in Humanities, Arts and Social Sciences, 5 (1): 31-34.
33. Erkut, E. (2019). “Yükseköğretimde kontenjan balonu”, Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV). https://www.tepav.org.tr/ yayin/s/1373 (25.07.2025).
34. Eurostat. (2026). Early leavers from education and training. https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Early_leavers_from_education_and_training (06.07.2026).
35. Freeman, R. B. (1976). The over-educated americans. New York: Academic Press. Gottfredson, D. C., Fink, C. M., and Graham, N. (1994). Grade retentionand problem behavior. American Educational Research Journal, 31(4): 761-784.
36. Güner, A. O. (1978). İsraf ekonomisi (5. Baskı). İstanbul: Damla Yayınevi. Hanushek, E. A., and Kimko, D. D. (2000). Schooling, labour-force quality, and the growth of nations. American Economic Review, 90(5): 1184–1208.
37. Hotaman, D. (2018). Okulların fiziksel donanım yeterliliğinin müzik, beden ve doğa zekâ alanları açısından incelenmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(3), 863-879.
38. Işık, H. (2004). Öğrenme ortamlarının fiziksel düzeni. Mehmet Şişman ve Selahattin Turan. (Ed.), Sınıf yönetimi: İçinde 55-70. Ankara: Pegem A Yayıncılık.
39. Jimerson, S. R., Anderson, G. E., and Whipple, A. D. (2002). Winning the battle and losingthewar: Examining there lation between graderetention and droppingout of highschool. Psychology in the Schools, 39 (4): 441-457.
40. Kavak, Y. ve Ekinci, E. (1994). Eğitimin finansmanı sorunu ve maliyetlerin azaltılmasına ilişkin alternatif stratejiler. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10 (10): 65-72.
41. Keskin, D. (2016). Yükseköğretimin emek piyasasında değersizleştirilmesi: Yeni mezunların deneyimleri ışığında tartışmalar ve çözüm arayışları. Çalışma ve Toplum Dergisi, 2 (49): 809-826.
42. Kurnaz, I. (2015). İşgücü piyasasında uyumsuz eşleşme ve aşırı eğitimlilik olgusu: Türkiye’nin ilk 500 büyük firması Ankara ili örneği. Doktora Tezi. Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
43. Kurul, N. (2012). Eğitimin finansmanı (2. Baskı). Ankara: Siyasal Kitabevi. Milli Eğitim Bakanlığı ve United Nations Children's Fund. (2013). Ortaöğretimde sınıf tekrarı, okul terk sebepleri ve örgün eğitim dışında kalan çocuklar politika önerileri raporu. Ankara: Aydoğdu Ofset Matbaacılık.
44. Milli Eğitim Bakanlığı. (2021). Mesleki ve teknik ortaöğretim kurumları mezunlarının izlenmesi (e-mezun) 2020 yılı raporu. https://emezun.meb.gov.tr/ document/2020. E-Mezun Raporu. Pdf (25.07.2025).
45. Milli Eğitim Bakanlılığı. (2013). Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği (Resmi Gazete Tarihi: 07.09.2013, Sayısı: 28758) https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat? MevzuatNo=18812&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (08.07.2026).
46. Milli Eğtim Bakanlığı. (2024). “İdare faaliyet raporu”., https://sgb.meb.gov.tr/meb _iys_dosyalar/ 2025_03/07145320_148.pdf (15.04.2024).
47. Nwaka, N. G. (2015). Reducing educational wastage to regenerate nigerian higher education fornational development. Journal of Assertiveness, 3: 1-13.
48. Okumuşoğlu, O. (2015). Sınıf tekrarı yapan ve yapmayan lise öğrencilerinin benlik saygıları ve öznel iyi oluşlarının; akademik tükenmişliği, kontrol odağı, eğitim stresleri açısından incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Mevlana Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
49. Organisation for Economic Co-operation and Developmen (2011). PISA FOCUS 2011/July. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2011/07/when-students-repeat-grades-or-are-transferred-out-of-school_g17a20a3/5k9h362n5z45-en.pdf (08.07.2026).
50. Organisation for Economic Co-operation and Developmen. (2025), International Migration Outlook 2025, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/ae26c893-en.
51. Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi. (2024). “YKS yerleştirme sonuçlarına ilişkin sayısal bilgiler”, https://www.osym.gov.tr/ TR,29511/2024-yks-yerlestirme-sonuclarina-iliskin-sayisal-bilgiler. html (25.07.2025).
52. Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi. (2025). “YKS ek yerleştirme sonuçlarına ilişkin sayısal bilgiler”, https://dokuman. osym.gov.tr/pdfdokuman/2025/YKS/YERLEST%C4% B0RME/EK/sayisalbilgiler-yked06102025.pdf (25.07.2025).
53. Özbek, S. (2020). Mesleki ve teknik anadolu lisesi mezunlarının yükseköğretimde yerleştikleri alanlar (Denizli-Acıpayam ilçesi örneği). Yüksek Lisans Projesi. Pamukkale Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstiüsü, Denizli.
54. Patel, S. P. (2017). Wastage and stagnation: A hindrance to education. International Journal of Applied Research 3(6): 421-427.
55. Psacharopoulos, G., and Patrinos, H. A. (2018). Returns to investment in education: A decennial review of the global literature. Education Economics, 26(5): 445–458. https://doi.org/10.1080/ 09645292.2018.1484426
56. Redhika, K. (2018). Educational wastage: A major hindrance within progression of ındividuals, communities and the nation.. University of Delhi.
57. Rumberger, R. W. (1987). High-school dropouts, a review of ıssues and evidence. Review of Educational Research, 57: 101–121.
58. Sezer, E. (2005). Grup rehberliği programının lise 1. sınıflarda sınıf tekrarı yapan öğrencilerin kaygı düzeylerinin azaltılmasındaki etkisi. Yüksek Lisans Tezi. İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstiütüsü, Malatya.
59. Stoll, P. (1990). Absent pupils who are officially present.Education Today, 40 (3): 22-5.
60. Şimşir, İ. Bağış, M., Kurutkan, M. ve Oğuz, B. (2013). Sağlık hizmetlerinde israf yönetimi. 4. Uluslararası Sağlıkta Performans ve Kalite Kongresi, 2-4 Mayıs 2013, Ankara, Türkiye.
61. Turan, G. Günver. (2011). 1970-1980 yılları arasında dış ticarette savurganlık-geriye bir bakış. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 45 (1-4): 121-135.
62. Türk Eğitim Derneği. (2026). "2025 yılı eğitim değerlendirme raporu”, https://tedmem.org/ storage/publications/ March2026/BfEWf0cGPJadhkbQUOP3.pdf (05.06.2026).
63. Türk, A. (2019). Okul terkinin eşiğinde geleceği düşünmek: Sınıf tekrarı yapan öğrencilerin gelecek emelleri. Yüksek lisans tezi. Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli.
64. Türkçe Sözlük (1988). Türk Dil Kurumu. Ankara Türk Tarih Kurumu Basımevi
65. Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). “Hanehalkı işgücü istatistikleri. istatistiklerle gençlik”, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Isgucu-Istatistikleri-2024-54059 (25.07.2024).
66. Türkiye İstatistik Kurumu. (2026). Yükseköğretim Beyin Göçü İstatistikleri, 2024. https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/54053 (16.07.2026)
67. Udo, N. N., and Eni, B. E. (2019). Factors responsible for educational wastages among senior secondary school science students in crossriverstate. Nigeria. African Journal of Social Sciencesand Humanities Research 2 (1):1-10.
68. Uluğ, F. (1998). Eğitim sisteminde değişime yapısal uyum sorunları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 14 (14): 153-166.
69. United Nations Children's Fund. (2014). The state of the world’s children-every child counts. New York.
70. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (2024). The price of inaction: t.he global private, fiscal and social costs of children and youth not learning. Paris: UNESCO. file:///C:/Users/pc/Downloads/389852eng.pdf (07.07.2026).
71. Uzunırmak, Y. (2024). Türkiye’nin beyün göçü raporu. Ankara: Toplum Çalışmaları Enstitüsü.
72. Üstünel, B. (2003). Ekonominin temelleri (9. Baskı). İstanbul: Dünya Yayıncılık.
73. Webber, A. (2004). “Best practice number eight: Reduce crime and support education through a comprehensive truancy reduction strategy”, ttp//www. Memphiscrime. Org/Research Bestpractices/Bestpractices-8html. (25.07.2025).
74. Yaman, Ö. (2007). Örgütlerde Yalın Yönetim: Bir Alan Araştırması. Yüksek Lisans Tezi. İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Malatya.