Bu çalışmada 2018 İlköğretim Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programlarının
kazanımları (3-8. sınıflar), Yenilenmiş Bloom Taksonomisi’nin (YBT)
bilişsel talep basamaklarına göre incelenmiştir. Araştırmada nitel araştırma
yöntemlerinden biri olan doküman analizi yöntemi kullanılmıştır.
Belge niteliğindeki verilere Milli Eğitim Bakanlığı resmi sayfasından
ulaşılmıştır. Analizlere başlamadan önce uzman (dış denetçiler olarak)
görüşleri alınmış, araştırmada toplam 293 kazanım incelenmiştir.
Duyuşsal ve devinişsel becerilere yönlendiren kazanımlar inceleme dışı
tutulmuştur. Kazanımların %3,65’inin hatırlama, %39,82’sinin anlama,
%34,26’sının uygulama, %8,49’unun analiz, %7,87’sinin değerlendirme
ve %5,91’inin yaratma bilişsel talep basamağında olduğu tespit edilmiştir.
İncelenen kazanımların bilişsel talepler açısından daha çok anlama ve
uygulama bilişsel talep düzeylerinde kaldığı gözlemlenmiştir. Bu çalışma,
Fen Bilimleri öğretmenlerinin sınıf içi faaliyetlerini yönlendirmesine
katkı sağlayacaktır. Ayrıca çalışmada, gelecekte yapılacak olan öğretim
programı geliştirme çalışmalarına yönelik öneriler sunulmuştur.
Anderson, Lorin W. ve Krathwohl, David R. (2001). A Taxonomy for
Learning, Teaching and Assessing: a Revision of Bloom’s
Taxonomy. New York. Longman Publishing.
Baddeley, A. D. (1986). Working memory. Oxford University Press,
Oxford.
Cangüven, H. D., Öz, O., Binzet, G. ve Avcı, G. (2017). Milli Eğitim
Bakanlığı 2017 fen bilimleri taslak programının yenilenmiş
Bloom taksonomisine göre incelenmesi, International Journal
of Eurasian Education and Culture, 2, 62-80.
Cangüven, H. (2019). 2013 ve 2018 fen bilimleri öğretim programlarının
yenilenmiş Bloom taksonomisine göre karşılaştırılması.
(Yüksek Lisans Tezi). Mersin Üniversitesi, Mersin.
Cengiz, E. (2019). Fen bilgisi öğretmenlerinin 2018 yılında güncellenen
fen bilimleri (5, 6, 7 ve 8) dersi öğretim programlarına ilişkin
düşünceleri. Academia Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2019,
4(2), 125-141.
Corbin, J., ve Strauss, A. (2008). Strategies for qualitative data analysis.
Basics of Qualitative Research. Techniques and procedures for
developing grounded theory.
Çevik, A., Çevik, E., Kırmızıgül, A., Kaya, H. (2018). 5. Sınıf fen bilimleri
dersi yeni öğretim programına ilişkin öğretmen görüşleri,
Anadolu Öğretmen Dergisi, 2(2), 29-56.
Demi̇r, K., ve Soysal, Y. (2020). Erken Çocukluk Döneminde Öğretmen
Sorularının Uygulama Bazlı Kullanımlarının Bağlamsal Olarak
İncelenmesi. Academy Journal of Educational Sciences, 4(1),
63-80.
Deveci, İ. (2018). Türkiye’de 2013 ve 2018 Yılı Fen Bilimleri Dersi Öğretim
Programlarının Temel Öğeler Açısından Karşılaştırılması.
Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(2),799-825.
Deveci, İ., Konuş, F., ve Aydız, M. (2018). 2018 Yılı Fen Bilimleri Dersi
Öğretim Programı Kazanımlarının Yaşam Becerileri Açısından
İncelenmesi. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 765-798.
Eğitim Bilimleri Öğrenme Psikolojisi. (2012). Ankara: İhtiyaç Yayıncılık.
Gücüm, B., ve Kaptan, F. (1992). Dünden bugüne ilköğretim fenbilgisi
pogramları ve öğretim. Hacettepe Üniversitesi Eğitim
Fakültesi Dergisi, 249-258.
Kazancı, O. (1989). Eğitim Psikolojisi Kuram ve İlkelerden Uygulamaya.
Ankara: Kazancı Kitap.
Koç, G. ve Demirel, M. (2004). Davranışçılıktan yapılandırmacılığa:
Eğitimde yeni bir paradigma. Hacettepe Üniversitesi Eğitim
Fakültesi Dergisi, 27, 174- 180.
Labuschagne, A. (2003). Qualitative research: Airy fairy or fundamental.
The qualitative report, 8(1), 100-103.
Lincoln, Y. S., Lynham, S. A., & Guba, E. G. (2011). Paradigmatic
controversies, contradictions, and emerging confluences,
revisited. The Sage handbook of qualitative research, 4, 97-
128.
MEB. (1968). İlkokul Programı, Milli Eğitim Basım Evi, İstanbul, 1968
MEB. (2005). 2005 Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı. Ankara: Devlet
Kitapları Müdürlüğü.
MEB. (2013). 2013 Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı. Ankara: Devlet
Kitapları Müdürlüğü.
MEB. (2017). 2017 Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı. Ankara: Devlet
Kitapları Müdürlüğü.
MEB. (2018). 2018 Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı. Ankara: Devlet
Kitapları Müdürlüğü.
Merriam, S. B. (1998). Qualitative Research and Case Study Applications in
Education. Revised and Expanded from “Case Study Research
in Education.”. Jossey-Bass Publishers, 350 Sansome St, San
Francisco, CA 94104.
Özcan, C., ve Kaptan, F. (2019). 2018 Yılı Fen Bilimleri Öğretim
Programının Fen Bilimleri için Uyarlanmış Bloom
Taksonomisine Göre İncelenmesi. Gaziantep Üniversitesi
Eğitim Bilimleri Dergisi ,3(2),78-90.
Özcan, H. & Koştur, H. (2019). Fen bilimleri dersi öğretim programı
kazanımlarının özel amaçlar ve alana özgü beceriler bakımından
incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 9(1), 138-151.
Pehlivan, H. (t.y.). 1.Ulusal Eğitim Programları ve Öğretim Kongresi.
Eğitimde Yapılandırmacı Yaklaşım. Ankara: Hacettepe
Üniversitesi.
Perry, Vannetta R. and Clinton P. Richardson. (2001). The New Mexico
Tech Master of Science Teaching Program: An Exemplary
Model of Inquiry- Based Learning. 31 st ASEE/ IEEE Frontiers
in Education Conference. Reno.
Rapley, T. (2018). Doing conversation, discourse and document analysis
(Vol. 7). Sage.
Saban, A. (2000). Öğrenme Öğretme Süreci. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
Saraç, E., Yıldırım, S. (2019). 2018 fen bilimleri dersi öğretim programına
yönelik öğretmen görüşleri. Academy Journal of Educational
Sciences, 3(2), 138-151. 20.09.2020 tarihinde http://journal.
acjes.com/en/pub/issue/50264/641002 sitesinden alınmıştır.
Taber, K. S. (2000). Chemistry lessons for universities?: A review of
constructivist ıdeas. University Chemistry Education, 4(2),
63-72.
Tsaparlis, G. (1998) Dimensional analysis and predictive models in
problem solving. Int J Sci Educ 20, 335-350.
Tsaparlis, G., Angelopoulos, V. (2000) A model of problem solving: its
operation, validity and usefulness in the case of organicsynthesis problems. Sci Educ, 84, 131-153.
Aktan, O. (2019). İlkokul matematik öğretim programı dersi kazanımlarının
yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi. Pamukkale
Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 48, 14-36.
Akyüz, Y. (2014). Türk Eğitim Tarihi. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
Akyürek, G. (2019). LGS ve TEOG sınavlarının fen bilimleri dersi
öğretim programı ve yenilenmiş Bloom taksonomisine
göre incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya.
Altınok, M., Tunç, T. (2013). Bilimsel süreç becerileri bağlamında geçmiş
Türk fen programlarının karşılaştırmalı incelenmesi. Türk Fen
Eğitimi Dergisi, 10(4), 22-55.
Anderson, Lorin W. ve Krathwohl, David R. (2001). A Taxonomy for
Learning, Teaching and Assessing: a Revision of Bloom’s
Taxonomy. New York. Longman Publishing.
Aslan, O. (2017). 2015 ilkokul matematik dersi 1- 4. sınıflar öğretim
programının 2009 ilköğretim matematik 1-5. sınıflar
öğretim programı ile karşılaştırılması. (Yüksek Lisans Tezi).
Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Tokat.
Ayas, A. (1993). Study of teachers’ and students’ view of the upper
secondary curriculum and students’ understanding of
introductory chemistry concepts in the east black-sea region
of Turkey. (Unpublished Doctoral Dissertation), University of
Southampton, U.K.
Ayas, A., Çepni, S., Akdeniz, A.R. (1993). Development of the Turkish
secondary science curriculum. Science Education, 77 (4), 433-
440.
Ayas, A. (1995) Fen bilimlerinde program geliştirme ve uygulama teknikleri
üzerine bir çalışma: İki çağdaş yaklaşımın değerlendirilmesi.
Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11, 149-155.
Ayas, A., Özmen, H., Demircioğlu, G., Sağlam, M. (1999). Türkiye’de
ve dünyada yapılan program geliştirme çalışmaları: Kimya
açısından bir derleme, D.E.Ü. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi
Özel Sayı, 11, 211-219.
Baddeley, A. D. (1986). Working memory. Oxford University Press,
Oxford.
Bahar, M., Yener, D., Yılmaz, M., Emen, H., Gürer, F. (2018). 2018 fen
bilimleri öğretim programı kazanımlarındaki değişimler ve
fen teknoloji matematik mühendislik (STEM) entegrasyonu.
Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi,18
(2), 702-735.
Bilen, M. (1999). Plandan Uygulamaya Öğretim. Ankara: Anı Yayıncılık.
Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method.
Qualitative Research Journal, 9(2), 27.
Cangüven, H. D., Öz, O., Binzet, G. ve Avcı, G. (2017). Milli Eğitim
Bakanlığı 2017 fen bilimleri taslak programının yenilenmiş
Bloom taksonomisine göre incelenmesi, International Journal
of Eurasian Education and Culture, 2, 62-80.
Cangüven, H. (2019). 2013 ve 2018 fen bilimleri öğretim programlarının
yenilenmiş Bloom taksonomisine göre karşılaştırılması.
(Yüksek Lisans Tezi). Mersin Üniversitesi, Mersin.
Cengiz, E. (2019). Fen bilgisi öğretmenlerinin 2018 yılında güncellenen
fen bilimleri (5, 6, 7 ve 8) dersi öğretim programlarına ilişkin
düşünceleri. Academia Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2019,
4(2), 125-141.
Corbin, J., ve Strauss, A. (2008). Strategies for qualitative data analysis.
Basics of Qualitative Research. Techniques and procedures for
developing grounded theory.
Çevik, A., Çevik, E., Kırmızıgül, A., Kaya, H. (2018). 5. Sınıf fen bilimleri
dersi yeni öğretim programına ilişkin öğretmen görüşleri,
Anadolu Öğretmen Dergisi, 2(2), 29-56.
Dalak, O. (2015). TEOG sınav soruları ile 8. sınıf öğretim programlarındaki
ilgili kazanımların yenilenmiş Bloom taksonomisine göre
incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Gaziantep Üniversitesi,
Gaziantep. 20.09.2020 tarihinde
https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi adresinden alınmıştır.
Demi̇r, K., ve Soysal, Y. (2020). Erken Çocukluk Döneminde Öğretmen
Sorularının Uygulama Bazlı Kullanımlarının Bağlamsal Olarak
İncelenmesi. Academy Journal of Educational Sciences, 4(1),
63-80.
Demirel, Ö. (2004). Eğitimde Program Geliştirme. Ankara: Pegem
Akademi .
Deveci, İ. (2018). Türkiye’de 2013 ve 2018 Yılı Fen Bilimleri Dersi Öğretim
Programlarının Temel Öğeler Açısından Karşılaştırılması.
Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(2),799-825.
Deveci, İ., Konuş, F., ve Aydız, M. (2018). 2018 Yılı Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı Kazanımlarının Yaşam Becerileri Açısından
İncelenmesi. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi,
765-798.
Eğitim Bilimleri Öğrenme Psikolojisi. (2012). Ankara: İhtiyaç Yayıncılık.
Eş, H. (2005). Liselere giriş sınavları fen bilgisi sorunları ile ilköğretim
fen bilgisi dersi sınav sorularının Bloom taksonomisine göre
değerlendirilmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi,
Ankara.
Gözütok, D. (2003). Türkiye’de program geliştirme çalışmaları. Milli
Eğitim Dergisi, 160 (Güz), 44–64.
Gücüm, B., ve Kaptan, F. (1992). Dünden bugüne ilköğretim fenbilgisi
pogramları ve öğretim. Hacettepe Üniversitesi Eğitim
Fakültesi Dergisi, 249-258.
Güleryüz, H. (2016). 5., 6., 7. ve 8. sınıfların fen ve teknoloji dersine ait
sınav sorularının Bloom taksonomisine göre değerlendirilmesi.
(Yüksek Lisans Tezi). Muş Alparslan Üni., Muş.
Güven, Ç. (2014). 6, 7, 8. sınıflar fen ve teknoloji dersi öğretim
programındaki soruların yenilenmiş Bloom taksonomisine
göre incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Ahi Evran Üniversitesi,
Kırşehir.
Johnstone A. H., ve El-Banna, H. (1986). Capacities, demands and
processes – a predictive model for science education.
Educational Chemistry, 23, 80-84.
Kazancı, O. (1989). Eğitim Psikolojisi Kuram ve İlkelerden Uygulamaya.
Ankara: Kazancı Kitap.
Koç, G. ve Demirel, M. (2004). Davranışçılıktan yapılandırmacılığa:
Eğitimde yeni bir paradigma. Hacettepe Üniversitesi Eğitim
Fakültesi Dergisi, 27, 174- 180.
Labuschagne, A. (2003). Qualitative research: Airy fairy or fundamental.The
qualitative report, 8(1), 100-103.
Lincoln, Y. S., Lynham, S. A., & Guba, E. G. (2011). Paradigmatic
controversies, contradictions, and emerging confluences,
revisited. The Sage handbook of qualitative research, 4, 97-128
MEB. (1968). İlkokul Programı, Milli Eğitim Basım Evi, İstanbul, 1968
MEB. (2005). 2005 Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı. Ankara: Devlet
Kitapları Müdürlüğü.
MEB. (2013). 2013 Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı. Ankara: Devlet
Kitapları Müdürlüğü.
MEB. (2017). 2017 Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı. Ankara: Devlet
Kitapları Müdürlüğü.
MEB. (2018). 2018 Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı. Ankara: Devlet
Kitapları Müdürlüğü.
Merriam, S. B. (1998). Qualitative Research and Case Study Applications in
Education. Revised and Expanded from “Case Study Research
in Education.”. Jossey-Bass Publishers, 350 Sansome St, San
Francisco, CA 94104.
Niaz, M., ve Logie, R. H. (1993). Working memory, mental capacity and
science education: towards an understanding of the ‘working
memory overload hypothesis’. Oxford Review of Education,
19, 511-525.
Özcan, C., ve Kaptan, F. (2019). 2018 Yılı Fen Bilimleri Öğretim
Programının Fen Bilimleri için Uyarlanmış Bloom
Taksonomisine Göre İncelenmesi. Gaziantep Üniversitesi
Eğitim Bilimleri Dergisi ,3(2),78-90.
Özcan, H. & Koştur, H. (2019). Fen bilimleri dersi öğretim programı
kazanımlarının özel amaçlar ve alana özgü beceriler bakımından
incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 9(1), 138-151.
Pascual-Leone, J. (1970). A mathematical model for the transition rule in
Piaget’s developmental stages. Acta Psychol 32:301–345.
Pehlivan, H. (2005). 1.Ulusal Eğitim Programları ve Öğretim Kongresi.
Eğitimde Yapılandırmacı Yaklaşım. Ankara: Hacettepe
Üniversitesi.
Perry, Vannetta R. and Clinton P. Richardson. (2001). The New Mexico
Tech Master of Science Teaching Program: An Exemplary
Model of Inquiry- Based Learning. 31 st ASEE/ IEEE Frontiers in Education Conference. Reno.
Rapley, T. (2018). Doing conversation, discourse and document analysis
(Vol. 7). Sage.
Saban, A. (2000). Öğrenme Öğretme Süreci. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
Saraç, E., Yıldırım, S. (2019). 2018 fen bilimleri dersi öğretim programına
yönelik öğretmen görüşleri. Academy Journal of Educational
Sciences, 3(2), 138-151. 20.09.2020 tarihinde http://journal.
acjes.com/en/pub/issue/50264/641002 sitesinden alınmıştır.
Taber, K. S. (2000). Chemistry lessons for universities?: A review of
constructivist ıdeas. University Chemistry Education, 4(2),
63-72.
Tanık, N., Saraçoğlu, S. (2011). Fen ve teknoloji dersi yazılı sorularının
yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi. Tübav
Bilim Dergisi, 4 (4), 235- 246.
Timur, S., Karatay, R. ve Timur, B. (2013). 2005 ve 2013 Yılı Fen
Dersi Öğretim Programlarının Karşılaştırılması. Adıyaman
Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6 (15), 233-
264. 20.09.2020 tarihinde https://scholar.google.com.tr/
adresinden alınmıştır.
Tsaparlis, G. (1998) Dimensional analysis and predictive models in
problem solving. Int J Sci Educ 20, 335-350.
Tsaparlis, G., Angelopoulos, V. (2000) A model of problem solving: its
operation, validity and usefulness in the case of organicsynthesis problems. Sci Educ, 84, 131-153.
Turan, S. (2000). John Dewey’in 1924 Raporu ve Türk Eğitim Sistemine
İlişkin Önerileri Yeniden İncelendi. Eğitim Tarihi, 543-555.
Ünal, S. (2003). Lise 1 ve 3 öğrencilerinin kimyasal bağlar konusundaki
kavramları anlama seviyelerinin karşılaştırılması.
(Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Karadeniz Teknik
Üniversitesi, Trabzon.
Varış, F. (1996). Eğitimde Program Geliştirme. Ankara: Alkım Yayıncılık.
Varış, F. (1998). Temel kavramlar ve program geliştirmeye sistematik
yaklaşım. A.Ü. Açık Öğretim Fakültesi Yayınları, 3-19.
Warrens, M. J. (2010). A formal proof of a paradox associated with Cohen’s
kappa. Journal of Classification, 27(3), 322-332.
Winn, W. (1990). Some Implications of Cognitive Theory for Instructional
Design, 19(1), 53-69.
Yaşar, Ş. (1998). Yapısalcı Kuram ve Öğrenme-Öğretme Süreci. VII.
Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi (s.695-701). Konya: Selçuk
Üniversitesi Yayınları. 20.09.2020 tarihinde https://www.
pegem.net/akademi/ sayfasından alınmıştır.
Yılar, Ö., Gözler, A., Arı, E., Tezcan, Ş., Kaya, İ., Yolcu, E., Güven, M.
(2015). Sınıf Öğretmenliği Alan Eğitimi. Ankara: Yediiklim
Yayıncılık.
Yolcu, H. (2019). İlkokul öğretim programı 3 ve 4. sınıf fen bilimleri dersi
kazanımlarının revize edilmiş Bloom taksonomisi açısından
analizi ve değerlendirilmesi. Elementary Education Online,
18(1), 253- 262. 20.09.2020 tarihinde http://ilkogretim-online.
org.tr/ adresinden alınmıştır.
Sağlamöz, F., & Soysal, Y. (2021). 2018 İlköğretim Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programlarının Kazanımlarının Yenilenmiş Bloom Taksonomisi’ne Göre İncelenmesi. İstanbul Aydın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1), 111-145.