Z KUŞAĞI KADINLARININ KARŞILAŞTIKLARI SİBER ZORBALIK DENEYİMLERİ VE GÜNDELİK YAŞAMLARINA OLAN ETKİLERİNİN TOPLUMSAL CİNSİYET BAĞLAMINDA İNCELENMESİ: BOLU İLİ ÖRNEĞİ

Öz

Teknolojik alanda yaşanan radikal değişimler benzer şekilde gündelik hayatı ve karşılaşılan sorunları da önemli ölçüde değişikliğe uğratmıştır. Kan akrabalığının, samimi-yüzyüze ilişkilerin referans alındığı geleneksel sosyal ilişki ortamlarının yerini sanal cemaatler/topluluklar almaya başlamıştır. Sosyal ilişki ve etkileşim yeteneklerimizi de hedef alan bu süreç bireylerin kimlik, temsil ve aidiyet durumlarını da dönüştürmeye başlamıştır. Castells’in de dikkat çektiği üzere; bu yeni “ben merkezli toplum” da çağa da ismini veren internet başlı başına bir ilişki ve etkileşim mekanına dönüşmüştür. Çağın insanının iyi/kötü kimlik oyunlarına fırsat sunan dijital teknolojiler insanlar arasında yaşanan sorunların muhteva ve biçimlerini de dönüştürmeye başlamıştır. Bu çalışmada dijital çağ insanının önemli sorunlarından kabul edilebilecek siber zorbalık olgusu konu edilmiştir. Çalışmada, teknolojiye sıklıkla başvurduğu gerekçesiyle, sosyal medya uygulamalarından herhangi birini kullanan Z kuşağı kadınlarından 20 kişi katılımcı olarak seçilmiştir. Nitel yönteme dayalı olarak gerçekleştirilen bu çalışmada fenomenolojik desen esas alınmıştır. Gerçekleştirilmiş olan bu fenomenolojik çalışmayla siber zorbalık deneyimine maruz kalmış Z kuşağı kadınlarının bu deneyimlerinin nasıl gerçekleştiğini ve bu durumu nasıl anlamlandırdıklarını anlamaya çalışmak ve ortaya çıkarmak hedeflenmiştir. Katılımcılarının hepsini siber zorbalık mağduru kadınlardan seçilmiş olması ve bu kişilerin karşılaştıkları sorunla nasıl baş etmeye çalıştıkları, akademik, iş, aile ve sosyal hayatlarının bu durumdan nasıl etkilendiği gibi temalar çalışmanın merkezi problemlerini teşkil etmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, maruz kalınan siber zorbalıkta kadının bedeni ve cinselliğinin birleştirilerek bir araç olarak kullanıldığı ve siber zorbalığı uygulayan kişilerin hepsinin erkek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Siber zorbalık sonrasında mağdurların sosyal ilişkilerinde problemler yaşadığı, sosyal aktivitelere katılmak istemedikleri, akademik anlamda ise eğitim hayatının sonlanması gibi ciddi bulgular elde edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Zorbalık
• Siber zorbalık
• Toplumsal cinsiyet
• Z kuşağı
• Sosyal medya

Öz

The radical changes experienced in the technological field have similarly brought about significant transformations in daily life and the problems encountered. Virtual communities/groups have begun to replace traditional social relationship environments where blood ties and intimate, face-to-face relationships serve as references. This process, which also targets our social relationship and interaction skills, has begun to transform individuals' identities, representations, and senses of belonging. As Castells also pointed out, in this new “self-centered society”, the Internet, which also gives its name to the era, has turned into a place of relationships and interaction on its own. Digital technologies, which provide opportunities for the good/bad identity games of the people have also begun to transform the content and forms of the problems experienced among people. This study focuses on the phenomenon of cyberbullying, which can be considered one of the significant problems faced by people in the digital age. In the study, 20 women from Generation Z who used any social media application were selected as participants on the grounds that they frequently relied on technology. This study, conducted using a qualitative method, is based on the phenomenological design. With this phenomenological study conducted, the aim was to understand and uncover how Generation Z women who have experienced cyberbullying make sense of this experience and how it occurs. The central problems of the study were themes such as the fact that all participants were selected from women who had been victims of cyberbullying, how these individuals attempted to cope with the issue they faced, and how their academic, professional, family, and social lives were affected by this situation. Based on the findings, it was determined that in the cyberbullying experienced, the woman's body and sexuality were combined and used as a tool, and that all the individuals perpetrating the cyberbullying were male. Following cyberbullying, significant findings have been obtained, including victims experiencing problems in their social relationships, not wanting to participate in social activities, and in some cases, the termination of their educational careers.

Anahtar Kelimeler

• Bullying
• Cyberbullying
• Gender
• Generation Z
• Social media

Kaynakça

1. Akdemir, A. (2022). Kadınlara yönelik siber ortamda gerçekleştirilen şiddet fiilleri ve faillerinin tipolojisine yönelik fenomenolojik bir çalışma. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 24(1), 387-422. https://doi.org/10.33717/ deuhfd.1089754
2. Akduman, G. ve Hatipoğlu, Z. (2021). Kim bu Z kuşağı?. International Journal of Entrepreneurship and Management Inguiries, 5(9), 203-226.
3. Akkaş, İ. (2019). Cinsiyet ve toplumsal cinsiyet kavramları çerçevesinde ortaya çıkan toplumsal cinsiyet ayrımcılığı. EKEV Akademi Dergisi (ICOAEF Özel Sayı), 97-118.
4. Arı Ünal, S. ve Küçük, S. (2022). Adölesanlarda sosyal medya kullanımı, siber zorbalık, yalnızlık ilişkisi ve hemşirelik. Türkiye Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi, 5(2), 34-44. https://doi.org/10.51536/tusbad.988020
5. Armiwulan, H. (2021). Gender based cyber violence: A challenge to gender equality in Indonesia. International Journal of Cyber Criminology, 15(2), 102-111.
6. Arslan, M. ve Polat, M. O. (2023). Tüm boyutlarıyla akran zorbalığı. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 43-82.
7. Aydın, G. ve Erciyes, J. C. (2022). Patriyarkal düzende kadın cinselliği. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Kadın ve Aile Araştırmaları Dergisi, 2(2), 313-336.
8. Aydoğmuş Ördem, Ö. (2020). Kadın bedeni ve biyo-iktidar/biyo-politika söylem düzeni. Fe Dergi, 12(2), 32-44. https://doi.org/10.46655/federgi.842845

9. Balcı, C. (2020). Baby boomers, X, Y ve Z kuşaklarının toplumsal cinsiyet algısının sosyolojik olarak incelenmesi ve karşılaştırılması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Aydın Üniversitesi.
10. Bayhan, V. (2020). Z kuşağı lise gençlerinde sosyal medya bağımlılığı ile siber zorbalık ve siber mağduriyet deneyimleri. İlahiyat Akademi, sayı 12, 117-144.
11. Boyar, Ü. (2023). Ergenlerde siber zorbalık, siber mağduriyet, depresyon ve başetme ilişkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi.
12. Bölükbaş, K. ve Kırık, A. M. (2020). Siber zorbalık bağlamında Twitter fenomenleri. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(2), 944-966. https://doi.org/10.33437/ksusbd.764804
13. Cebecioğlu, G. ve Altıparmak, İ. B. (2017). Dijital şiddet: Sosyal paylaşım ağları üzerine bir araştırma. Sakarya University Journal of Education, 7(2), 423-431. https://doi.org/10.19126/suje.305282
14. Çarpar, M. C. (2020). Sosyolojide iki niteliksel desen: Fenomenolojik ve etnografik araştırma. The Journal of Social Science, 4(8), 689-704. https://doi. org/10.30520/tjsosci.750923
15. Çokoğullar Bozaslan, E. (2025). Geleneksel toplumlarda erkekler “Erkeklik”lerini nasıl korurlar: Var etme ve yeniden üretme süreçleri üzerine bir değerlendirme. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, sayı 85, 90-102. https://doi. org/10.51290/dpusbe.1631110
16. Dinç Kırlı, E. S. (2020). Sosyal medya ortamlarında siber zorbalık: Lise öğrencilerinin siber zorbalık deneyimlerinin incelenmesi. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 4(1), 24-39.
17. Dökmen, Z. Y. (2009). Toplumsal cinsiyet sosyal psikolojik açıklamalar. Remzi Kitabevi.
18. Drouin, M., Ross, J. ve Tobin, E. (2015). Sexting: A new dijital vehicle for intimate partner aggression?. Computers in Human Behaviour, 50, 197-204. https:// doi.org/10.1016/j.chb.2015.04.001
19. Ekinci, O. ve Kayapalı Yıldırım, S. (2020). Siber zorbalık. Nobel Yayın.
20. Göğer, Z. (2021). Sosyal medyadaki siber zorbalık ve siber zorbalığa karşı tutumlar üzerine bir araştırma: İstanbul ili örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Gelişim Üniversitesi.
21. Gönültaş, M. (2022). Cyber bullying and victimization among university students. International Journal of Psychology and Educational Studies, 9(2), 297-307. https://dx.doi.org/10.52380/ijpes.2022.9.2.441
22. Kahraman Kılbaş, E. P. ve Cevahir, F. (2023). Bilimsel araştırmalarda örneklem seçimi ve güç analizi. Journal of Biotechnology and Strategic Health Research, 7(1), 1-8. https://doi.org/10.34084/bshr.1217279
23. Kantar, E. (2023). Kadına yönelik dijital şiddet: Siber zorbalık [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hitit Üniversitesi.
24. Karaca, M., Mutlu, T. ve Gencer, G. (2021). Siber mağduriyet: Kavramsal bir çalışma. Anadolu Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), 177-191.
25. Karadağ, F. ve Banar, F. S. (2022). Üniversite öğrencilerinin siber zorbalık tutumu ile sosyal medya tutumu arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yeni Medya, 12, 326-339. https://doi.org/10.55609/yenimedya.1110511
26. Karataş, Z. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 62-80.
27. Kaygısız, E. G. (2020). Şiddetin e-hali: Siber zorbalık. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Akademik Dergisi, 4(5), 161-174.
28. Kim, S. S., Craig, W. M., King, N., Bilz, L., Cosma, A., Molcho, M., Qirjako, G., Gaspar De Matos, M., Augustine, L., Smigelskas, K. and Pickett, W. (2022). Bullying, mental health, and the moderating role of supportive adults: A cross-national analysis of adolescents in 45 countries. International Journal of Public Health, 67, 1-10. https://doi.org/10.3389/ijph.2022.1604264
29. Kim, S., Kimber, M., Boyle, M. H. ve Georgiades, K. (2019). Sex differences in the association between cyberbullying victimization and mental health substance use and suicidal ideation in adolescents. The Canadian Journal of Psychiatry, 64(2), 126-135. https://doi.org/10.1177/0706743718777397
30. Lomba, N., Navarra, C. ve Fernandes, M. (2021/2025, 17 Kasım). Combating gender-based violence: Cyber violence. https://www.europarl.europa.eu/RegData/ etudes/STUD/2021/662621/EPRS_STU(2021)662621_EN.pdf.
31. Meydaneri, T. Y. (2021). Kadına yönelik dijital şiddet ve sosyal medyanın kadına yönelik şiddet üzerindeki etkisi: Çorum ilinde bir alan araştırması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hitit Üniversitesi.
32. Nagata, J. M., Yang, J. H., Singh, G., Kiss, O., Ganson, K. T., Testa, A., Jackson, D. B. ve Baker, F. C. (2023). Cyberbullying and sleep disturbance among early adolescents in the U.S. ACAD Pediatr, 23(6), 1220-1225.
33. Oksanen, A., Oksa, R., Savela, N., Kaakinen, M. ve Ellonen, N. (2020). Cyberbullying victimization at work: Social media identity bubble approach. Computers in Human Behaviour, 109, 1-11. https://doi.org/10.1016/j.chb.2020.106363
34. Orhun, O. ve Delibaş, K. (2021). Eleştirel erkeklik çalışmaları ve Raewyn Connell. ETHOS: Felsefe ve Toplumsal Bilimlerde Diyaloglar, 14(1), 14-30.
35. Özdemir, Ş. (2021). Sosyal medya çağında kuşakların medya kullanım alışkanlıklarının incelenmesi. İstanbul Arel Üniversitesi İletişim Çalışmaları Dergisi, 9(20), 281-308.
36. Özer Öksüzoğlu, T. (2021). Kadınlara yönelik siber zorbalık durumları ve önlem çalışmaları. European Journal of Educational and Social Sciences, 6(1), 67-75.
37. Özer, N. ve Şad, S. N. (2021). Lise öğrencilerinde siber zorbalık, siber mağduriyet ve okul tükenmişliği. Milli Eğitim Dergisi, 50(229), 393-417.
38. Özmestik, G. (2020). Lise öğrencilerinde siber zorbalık ve siber mağduriyet ile aile tutumu arasındaki ilişki [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Üsküdar Üniversitesi.
39. Paltacı, B. M. (2024). Dijital Dünya’nın tehditleri: Siber zorbalık ve siber istismar. Orta Doğu ve Orta Asya-Kafkaslar Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 4(1), 56-62. https://doi.org/10.5281/zenodo.12578849
40. Polit, D. F. ve Beck, C. T. (2010). Generalization in quantitative and qualitative research: myths and strategies, International Journal of Nursing Studies, 47(11), 1451-1458.
41. Şener, G. ve Abınık, N. (2021/2025, 3 Eylül). Türkiye’de dijital şiddet araştırması. https://turkiye.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/digital_violence_report. pdf.
42. Şentürk Dızman, Z. (2023). Sosyal medyada kadınlara yönelik siber zorbalık. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 58(1), 55-71. https://doi.org/10.15659/3. sektor-sosyal-ekonomi.23.01.2023
43. Toprak, Y. ve Bozbayındır, F. (2022). İlköğretim öğretmenlerinin siber zorbalık algılarının incelenmesi: Siirt örneği. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(2), 72 85. https://doi.org/10.53586/susbid.1199345
44. Türesin, H. ve Alban, F. N. (2024). Z kuşağının teknoloji bağımlılığı türü sanal mağduriyet eğilimlerini etkiler mi? Manisa Celal Bayar Üniversitesi İİBF örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 29(2), 85-96.
45. Türk, B. ve Şenyuva, G. (2021). Şiddet sarmalı içinden siber zorbalık: Bir gözden geçirme. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (10), 462-479. https://doi.org/10.21733/ ibad.901032
46. Uslu, F. ve Demir, E. (2023). Nitel bir veri toplama tekniği: Derinlemesine görüşme. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 40(1), 289-299. https:// doi.org/10.32600/huefd.1184085
47. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.