Altı Faktörlü Kişilik Modeline (HEXACO) Dayalı Olarak İş Performansı ve İş Doyumunun Yordanması

Arkun Tatar; Gaye Saltukoğlu; Hüdanur Özdemir; Berra Bekiroğlu; Behmen Çelikbaş; Sami Çamkerten

doi:10.25203/idd.629879

Altı Faktörlü Kişilik Modeline (HEXACO) Dayalı Olarak İş Performansı ve İş Doyumunun Yordanması

Öz

Amaç: Bu çalışmada, Altı Faktörlü Kişilik Modeli (HEXACO) kapsamında yer alan kişilik özellikleri ile iş performansı ve iş doyumu arasındaki ilişkilerin incelenmesi amaçlanmıştır.

Tasarım/Yöntem: Çalışmaya 154 farklı meslek çalışanı olmak üzere 419 erkek ve 433 kadın, toplam 852 kişi katılmıştır. Katılımcılar HEXACO Kişilik Envanteri uzun formunu cevaplamışlardır ve iş performansı, iş doyumu değerlendirmelerini 1-5 arasında değerlendirilen Osgood tipi bir ölçek üzerinden yapmışlardır. İş performansı ve iş doyumu düzeyinin yordanması için çoklu doğrusal regresyon analizi yapılmıştır.

Sonuçlar: İş performansını Tevazu, Doğruluk, Sosyal Öz-Saygı, Canlılık, Mükemmeliyetçilik, Çalışkanlık alt boyutlarının ve Dışadönüklük, Sorumluluk faktörlerinin, iş doyumunu ise Tevazu, Canlılık, Sosyal Girişkenlik, Affedicilik, Sabır, Çalışkanlık alt boyutlarının ve Dışadönüklük, Uyumluluk, Sorumluluk faktörlerinin yordadığı görülmüştür.

Özgün Değer: Sonuçlar, iş performansını ile iş doyumunu birçok kişilik faktörü ve alt boyutun yordadığını gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

iş performansı,iş doyumu,altı faktörlü kişilik modeli,HEXACO,kişilik

Kaynakça

Abraham, J. D., & Morrison, J. D. (2003). Relationships between the Performance Perspectives Inventory’s Selling Scale and job performance of real estate agents. Applied Human Resource Management Research, 8(1), 45-48.
Alessandri, G., & Vecchione, M. (2012). The higher-order factors of the Big Five as predictors of job performance. Personality and Individual Differences, 53(6), 779-784.
Allport, G. W., & Odbert, H. S. (1936). Trait-names: a psycho-lexical study. Psychological Monographs, 47(1), 1-171.
Almagor, M., Tellegen, A., & Waller, N. G. (1995). The Big Seven model: a cross-cultural replication and further exploration of the basic dimensions of natural language trait descriptors. Journal of Personality and Social Psychology, 69(2), 300-307.
Ashton, M. C., & Lee, K. (2002). Six independent factors of personality variation: a response to Saucier. European Journal of Personality, 16(1), 63-75.
Ashton, M. C., & Lee, K. (2005). Honesty-humility, the Big Five, and the Five-Factor Model. Journal of Personality, 73(5), 1321-1354.
Ashton, M. C., & Lee, K. (2007). Empirical, theoretical, and practical advantages of the HEXACO model of personality structure. Personality and Social Psychology Review, 11(2), 150-166.
Ashton, M. C., & Lee, K. (2008a). The HEXACO model of personality structure and the importance of the H factor. Social and Personality Psychology Compass, 2(5), 1952-1962.

Ashton, M. C., & Lee, K. (2008b). The prediction of Honesty-Humility-related criteria by the HEXACO and Five-Factor Models of personality. Journal of Research in Personality, 42(5), 1216-1228.
Ashton, M. C., Lee, K., & de Vries, R. E. (2014). The HEXACO Honesty-Humility, Agreeableness, and Emotionality factors: a review of research and theory. Personality and Social Psychology Review, 18(2), 139-152.
Ashton, M. C., Lee, K., & Goldberg, L. R. (2004). A hierarchical analysis of 1,710 English personality-descriptive adjectives. Journal of Personality and Social Psychology, 87(5), 707-721.
Ashton, M. C., Lee, K., de Vries, R. E., Perugini, M., Gnisci, A., & Sergi, I. (2006). The HEXACO model of personality structure and indigenous lexical personality dimensions in Italian, Dutch, and English. Journal of Research in Personality, 40(6), 851-875.
Ashton, M. C., Lee, K., Perugini, M., Szarota, P., de Vries, R. E., di Blas, L., Boies, K., & de Raad, B. (2004). A six-factor structure of personality-descriptive adjectives: solutions from psycholexical studies in seven languages. Journal of Personality and Social Psychology, 86(2), 356-366.
Barrett, P. T., Petrides, K., Eysenck, S. B., & Eysenck, H. J. (1998). The Eysenck Personality Questionnaire: an examination of the factorial similarity of P, E, N, and L across 34 countries. Personality and Individual Differences, 25(5), 805-819.
Barrick, M. R., & Mount, M. K. (1991). The Big Five personality dimensions and job performance: a meta-analysis. Personnel Psychology, 44(1), 1-26.
Barrick, M. R., & Mount, M. K. (1993). Autonomy as a moderator of the relationships between the Big Five personality dimensions and job performance. Journal of Applied Psychology, 78(1), 111-118.
Barrick, M. R., Mount, M. K., & Judge, T. A. (2001). Personality and performance at the beginning of the new millennium: what do we know and where do we go next? International Journal of Selection and Assessment, 9(1-2), 9-30.
Barrick, M. R., Stewart, G. L., & Piotrowski, M. (2002). Personality and job performance: test of the mediating effects of motivation among sales representatives. Journal of Applied Psychology, 87(1), 43-51.
Block, J. (1995). A contrarian view of the Five-Factor Approach to personality description. Psychological Bulletin, 117(2), 187-215.
Boudreau, J. W., Boswell, W. R., & Judge, T. A. (2001). Effects of personality on executive career success in the United States and Europe. Journal of Vocational Behavior, 58(1), 53-81.
Caprara, G. V., Barbaranelli, C., & Comrey, A. L. (1992). Validation of the Comrey Personality Scales on an Italian sample. Journal of Research in Personality, 26(1), 21-31.
Chirumbolo, A. (2015). The impact of job insecurity on counterproductive work behaviors: the moderating role of honesty-humility personality trait. The Journal of Psychology, 149(6), 554-569.
Eysenck, S. B., Eysenck, H. J., & Barrett, P. (1985). A revised version of the psychoticism scale. Personality and Individual Differences, 6(1), 21-29.
Goldberg, L. R. (1990). An alternative “description of personality”: the big-five factor structure. Journal of Personality and Social Psychology, 59(6), 1216-1229.
Goldberg, L. R. (1993). The structure of phenotypic personality traits. American Psychologist, 48(1), 26-34.
Guion, R. M., & Gottier, R. F. (1965). Validity of personality measures in personnel selection. Personnel Psychology, 18(2), 135-164.
Harari, M. B., Thompson, A. H., & Viswesvaran, C. (2018). Extraversion and job satisfaction: the role of trait bandwidth and the moderating effect of status goal attainment. Personality and Individual Differences, 123, 14-16.
Hofmans, J., de Gieter, S., & Pepermans, R. (2013). Individual differences in the relationship between satisfaction with job rewards and job satisfaction. Journal of Vocational Behavior, 82(1), 1-9.
Hogan, R., & Hogan, J. (2007). The Hogan Personality Inventory Manual. Tulsa, OK: Hogan Assessment Systems.
Johnson, M. K., Rowatt, W. C., & Petrini, L. (2011). A new trait on the market: Honesty-Humility as a unique predictor of job performance ratings. Personality and Individual differences, 50(6), 857-862.
Judge, T. A., & Zapata, C. P. (2015). The person-situation debate revisited: effect of situation strength and trait activation on the validity of the Big Five personality traits in predicting job performance. Academy of Management Journal, 58(4), 1149-1179.
Judge, T. A., Heller, D., & Mount, M. K. (2002). Five-factor model of personality and job satisfaction: a meta-analysis. Journal of Applied Psychology, 87(3), 530-541.
Judge, T. A., Weiss, H. M., Kammeyer-Mueller, J. D., & Hulin, C. L. (2017). Job attitudes, job satisfaction, and job affect: a century of continuity and of change. Journal of Applied Psychology, 102(3), 356-374.
Karim, N. H. A. (2017). Investigating the correlates and predictors of job satisfaction among Malaysian academic librarians. Malaysian Journal of Library and Information Science, 13(2), 69-88.
Lee, K., & Ashton, M. C. (2004). Psychometric properties of the HEXACO Personality Inventory. Multivariate Behavioral Research, 39(2), 329-358.
Lee, K., & Ashton, M. C. (2006). Further assessment of the HEXACO Personality Inventory: two new facet scales and an observer report form. Psychological Assessment, 18(2), 182-191.
Lee, K., & Ashton, M. C. (2008). The HEXACO Personality Factors in the Indigenous Personality Lexicons of English and 11 Other Languages. Journal of Personality, 76(5), 1001-1053.
Lee, K., & Ashton, M. C. (2014). The Dark Triad, the Big Five, and the HEXACO model. Personality and Individual Differences, 67, 2-5.
Lee, K., & Ashton, M. C. (2018). Psychometric properties of the HEXACO-100. Assessment, 25(5), 543-556.
Lee, K., Ashton, M. C., & de Vries, R. E. (2005). Predicting workplace delinquency and integrity with the HEXACO and five-factor models of personality structure. Human Performance, 18(2), 179-197.
Lee, K., Ogunfowora, B., & Ashton, M. C. (2005). Personality traits beyond the big five: are they within the HEXACO space? Journal of Personality, 73(5), 1437-1463.
Marcus, B., Lee, K., & Ashton, M. C. (2007). Personality dimensions explaining relationships between integrity tests and counterproductive behavior: Big Five, or one in addition? Personnel Psychology, 60(1), 1-34.
McCrae, R. R., & Costa, P. T. (1987). Validation of the Five-Factor Model of personality across instruments and observers. Journal of Personality and Social Psychology, 52(1), 81-90.
Mount, M. K., Barrick, M. R., & Stewart, G. L. (1998). Five-Factor Model of personality and performance in jobs involving interpersonal interactions. Human Performance, 11(2-3), 145-165.
Piedmont, R. L., & Aycock, W. (2007). An historical analysis of the lexical emergence of the Big Five personality adjective descriptors. Personality and Individual Differences, 42(6), 1059-1068.
Rothmann, S., & Coetzer, E. P. (2003). The Big Five personality dimensions and job performance. SA Journal of Industrial Psychology, 29(1), 68-74.
Rothstein, M. G., & Goffin, R. D. (2006). The use of personality measures in personnel selection: what does current research support? Human Resource Management Review, 16(2), 155-180.
Salgado, J. F. (1997). The Five Factor Model of personality and job performance in the European community. Journal of Applied Psychology, 82(1), 30-43.
Saltukoğlu, G., & Tatar, A. (2018). İş performansının öngörülmesinde kişilik ölçümünün rolü: öğretmen örneği. Journal of Human Sciences, 15(1), 619-634.
Saucier, G. (2002). Gone too far-or not far enough? Comments on the article by Ashton and Lee (2001). European Journal of Personality, 16(1), 55-62.
shton, M. C., & Lee, K. (2009). An investigation of personality types within the HEXACO personality framework. Journal of Individual Differences, 30(4), 181-187.
Simms, L. J., Williams, T. F., & Simms, E. N. (2017). Assessment of the five factor model. In T. A. Widiger (Ed.), The Oxford handbook of the five factor model, (pp. 353-380). New York: Oxford University Press.
Somer, O., Korkmaz, M., & Tatar, A. (2002). Beş Faktör Kişilik Envanterinin geliştirilmesi-I: ölçek ve alt ölçeklerin oluşturulması. Türk Psikoloji Dergisi, 17(49), 21-33.
Somer, O., Korkmaz, M., & Tatar, A. (2004). Kuramdan uygulamaya Beş Faktör Kişilik Modeli ve Beş Faktör Kişilik Envanteri (5FKE). Ege Üniversitesi Basımevi, İzmir.
Tatar, A. (2018). Gözden geçirilmiş uzun ve kısa form Altı Faktörlü Kişilik Envanteri (HEXACO-PI-R) Türkçe formunun psikometrik özelliklerinin incelenmesi. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 19(1), 5-13.
Zhao, H., & Seibert, S. E. (2006). The big five personality dimensions and entrepreneurial status: a meta-analytical review. Journal of Applied Psychology, 91(2), 259-271.
Zuckerman, M., Kuhlman, D. M., Joireman, J., Teta, P., & Kraft, M. (1993). A comparison of three structural models for personality: The Big Three, the Big Five, and the Alternative Five. Journal of Personality and Social Psychology, 65(4), 757-768.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Arkun Tatar ^*
0000-0002-2369-9040
Türkiye

Gaye Saltukoğlu
0000-0002-6249-6246

Hüdanur Özdemir
0000-0003-0524-1199

Berra Bekiroğlu
0000-0002-4376-5973

Behmen Çelikbaş
0000-0003-3427-2015

Sami Çamkerten
0000-0001-8924-9483

Yayımlanma Tarihi

31 Aralık 2019

Gönderilme Tarihi

6 Ekim 2019

Kabul Tarihi

17 Aralık 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Cilt: 4 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.25203/idd.629879

IZ

https://izlik.org/JA56WC96EY

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Tatar, A., Saltukoğlu, G., Özdemir, H., Bekiroğlu, B., Çelikbaş, B., & Çamkerten, S. (2019). Altı Faktörlü Kişilik Modeline (HEXACO) Dayalı Olarak İş Performansı ve İş Doyumunun Yordanması. İş’te Davranış Dergisi, 4(2), 68-77. https://doi.org/10.25203/idd.629879

AMA

1.Tatar A, Saltukoğlu G, Özdemir H, Bekiroğlu B, Çelikbaş B, Çamkerten S. Altı Faktörlü Kişilik Modeline (HEXACO) Dayalı Olarak İş Performansı ve İş Doyumunun Yordanması. JB@W. 2019;4(2):68-77. doi:10.25203/idd.629879

Chicago

Tatar, Arkun, Gaye Saltukoğlu, Hüdanur Özdemir, Berra Bekiroğlu, Behmen Çelikbaş, ve Sami Çamkerten. 2019. “Altı Faktörlü Kişilik Modeline (HEXACO) Dayalı Olarak İş Performansı ve İş Doyumunun Yordanması”. İş’te Davranış Dergisi 4 (2): 68-77. https://doi.org/10.25203/idd.629879.

EndNote

Tatar A, Saltukoğlu G, Özdemir H, Bekiroğlu B, Çelikbaş B, Çamkerten S (01 Aralık 2019) Altı Faktörlü Kişilik Modeline (HEXACO) Dayalı Olarak İş Performansı ve İş Doyumunun Yordanması. İş’te Davranış Dergisi 4 2 68–77.

IEEE

[1]A. Tatar, G. Saltukoğlu, H. Özdemir, B. Bekiroğlu, B. Çelikbaş, ve S. Çamkerten, “Altı Faktörlü Kişilik Modeline (HEXACO) Dayalı Olarak İş Performansı ve İş Doyumunun Yordanması”, JB@W, c. 4, sy 2, ss. 68–77, Ara. 2019, doi: 10.25203/idd.629879.

ISNAD

Tatar, Arkun - Saltukoğlu, Gaye - Özdemir, Hüdanur - Bekiroğlu, Berra - Çelikbaş, Behmen - Çamkerten, Sami. “Altı Faktörlü Kişilik Modeline (HEXACO) Dayalı Olarak İş Performansı ve İş Doyumunun Yordanması”. İş’te Davranış Dergisi 4/2 (01 Aralık 2019): 68-77. https://doi.org/10.25203/idd.629879.

JAMA

1.Tatar A, Saltukoğlu G, Özdemir H, Bekiroğlu B, Çelikbaş B, Çamkerten S. Altı Faktörlü Kişilik Modeline (HEXACO) Dayalı Olarak İş Performansı ve İş Doyumunun Yordanması. JB@W. 2019;4:68–77.

MLA

Tatar, Arkun, vd. “Altı Faktörlü Kişilik Modeline (HEXACO) Dayalı Olarak İş Performansı ve İş Doyumunun Yordanması”. İş’te Davranış Dergisi, c. 4, sy 2, Aralık 2019, ss. 68-77, doi:10.25203/idd.629879.

Vancouver

1.Arkun Tatar, Gaye Saltukoğlu, Hüdanur Özdemir, Berra Bekiroğlu, Behmen Çelikbaş, Sami Çamkerten. Altı Faktörlü Kişilik Modeline (HEXACO) Dayalı Olarak İş Performansı ve İş Doyumunun Yordanması. JB@W. 01 Aralık 2019;4(2):68-77. doi:10.25203/idd.629879

Altı Faktörlü Kişilik Modeline (HEXACO) Dayalı Olarak İş Performansı ve İş Doyumunun Yordanması

Altı Faktörlü Kişilik Modeline (HEXACO) Dayalı Olarak İş Performansı ve İş Doyumunun Yordanması

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Cited By

Kişilik Özellikleri ve Whistleblowing Niyeti: HEXACO Modeli ile Kavramsal Bir Bakış

Kişilik Özellikleri ve Sosyo-demografik Faktörler ile Yöneticilerde İş Doyumu ve İş Performansının Yordanması

Kişilik Özelliklerinin Psikolojik Dayanıklılık Üzerindeki Etkisi

Selected Dispositional Correlates of Teachers’ Job Satisfaction