Integration of Geographic Information system (GIS) analysis into street renewal criteria: the case study of Diyarbakır Gazi Street

Öz

Gazi Street, located in the historic Sur district of Diyarbakır, has served as the centre of the city's commercial and social life for many years. This study examines the street's historical development, spatial design, and the renovation and transformation processes that have shaped its contemporary identity. The main objective of the research is to determine analytical criteria that can be applied to street rehabilitation in historical areas and to evaluate the applicability of these criteria using the example of Gazi Street. Due to its historical and cultural values, Diyarbakır was included in the UNESCO World Heritage List in 2015 under the title ‘Diyarbakır Castle and Hevsel Gardens Cultural Landscape’. In this context, the conservation of areas such as Gazi Street is not limited to the conservation of physical fabric; it also encompasses the sustainability of the social, cultural, and economic dynamics that constitute the city's living heritage. In this regard, the research prioritises the conservation of architectural authenticity and the development of pedestrian-oriented spatial arrangements. Methodologically, the study utilized literature review, archival document analysis, and GIS-based spatial and functional assessments. The findings reveal that the Gazi Street renewal initiative exemplifies a context-sensitive conservation approach based on balancing the conservation of historical identity with the adaptable requirements of contemporary urban life.

Anahtar Kelimeler

• Diyarbakır
• Suriçi
• Gazi Street
• street renewal
• Geographic Information System (GIS)

Teşekkür

teşekkürümüz yoktur.

Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) analizinin sokak yenileme kriterlerine entegrasyonu: Diyarbakır Gazi Caddesi örneği

Öz

Diyarbakır’ın tarihî Sur ilçesinde yer alan Gazi Caddesi, kentin ticari ve sosyal yaşamının uzun yıllar boyunca merkezi işlevini üstlenmiştir. Bu çalışma, caddenin tarihsel gelişimini, mekânsal kurgusunu ve günümüz kimliğini biçimlendiren yenileme ile dönüşüm süreçlerini bütüncül bir yaklaşımla incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, tarihî alanlardaki sokak rehabilitasyonuna uygulanabilecek analitik ölçütleri belirlemek ve bu ölçütlerin uygulanabilirliğini Gazi Caddesi örneği üzerinden değerlendirmektir. Diyarbakır, sahip olduğu tarihî ve kültürel değerleri nedeniyle 2015 yılında “Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı” başlığı altında UNESCO Dünya Miras Listesi’ne dâhil edilmiştir. Bu bağlamda, Gazi Caddesi gibi alanların korunması yalnızca fiziksel dokunun muhafazasıyla sınırlı değildir; aynı zamanda kentin yaşayan mirasını oluşturan sosyal, kültürel ve ekonomik dinamiklerin sürdürülebilirliğini de kapsamaktadır. Bu doğrultuda, araştırma; mimari özgünlüğün korunmasını, yaya odaklı mekânsal düzenlemelerin geliştirilmesini ve çevresel sürdürülebilirlik stratejilerinin entegrasyonunu ön plana çıkarmaktadır. Yöntemsel olarak çalışma; literatür taraması, arşiv belge analizi ve CBS (Coğrafi Bilgi Sistemleri) tabanlı mekânsal ve işlevsel değerlendirmelerden yararlanmıştır. Ayrıca, uluslararası literatürde yer alan sokak yenileme ve koruma projeleri incelenmiş, bu örnekler üzerinden tasarım kriterleri belirlenmiş ve Gazi Caddesi’nin mevcut durumu ile karşılaştırmalı bir analiz yapılmıştır. Elde edilen bulgular, Gazi Caddesi yenileme girişiminin tarihî kimliğin korunması ile çağdaş kentsel yaşamın uyarlanabilir gereksinimlerinin dengelenmesini esas alan bağlam duyarlı bir koruma yaklaşımını örneklediğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Diyarbakır
• Suriçi
• Gazi Caddesi
• sokak yenileme
• coğrafi bilgi sistemi (CBS)

Kaynakça

1. Anderson, M. R. (2009). Beyond membership: A sense of community and political behavior. Political Behavior, 3, 603–627.
2. Arnstein, R. S. (1969). A ladder of citizen participation. Journal of the American Planning Association, 35(4), 216–224.
3. Bakker, J., Denters, B., Oude Vrielink, M., & Klok, P. J. (2012). Citizens’ initiatives: How local governments fill their facilitating role. Local Government Studies, 38(4), 395–414.
4. Beien. (n.d.). Beien. Retrieved April 10, 2025, from https://www.beien.nl/
5. Blok, S., van Buuren, M. W., & Fenger, H. J. M. (2023). The public value of citizens’ initiatives: Evidence from a Dutch municipality. The American Review of Public Administration, 53(7–8), 263–279.
6. Brady, H. E., & Kent, T. B. (2022). Fifty years of declining confidence and increasing polarization in trust in American institutions. Dædalus, 151(4), 43–66.
7. Commonsnetwork. (2025, March 2). Afrikaander neighborhood cooperative from Rotterdam South visit Amsterdam. Retrieved May 2, 2025, from https://www.commonsnetwork.org/2025/03/02/afrikaander-neighborhood-cooperative-from-rotterdam-south-visit-amsterdam
8. Delft op Zondag. (2023, October 19). Skatebaan De Middenberm is weer open! Retrieved March 18, 2025, from https://www.delftopzondag.nl/nieuws/algemeen/100381/skatebaan-de-middenberm-is-weer-open-

9. Driessen, E. (2022). The right to challenge in the Netherlands: The desire to legislate a democratic participation tool. Chemins Publics. (URL provided in source not specified.)
10. Eom, S. J., & Lee, J. (2022). Digital government transformation in turbulent times: Responses, challenges, and future direction. Government Information Quarterly, 39(2), 101690.
11. Enserink, B., Maleki, A., & Naber, A. (2014). Good governance and Arnstein’s ladder of citizen participation: A cross-cultural perspective on democracy [Conference presentation]. Annual Conference of the International Research Society for Public Management (IRSPM), Rome, Italy. Retrieved July 13, 2025.
12. Gemeente Rotterdam. (2019). Evaluatie Right to Challenge pilots 2017–2019. Gemeente Rotterdam. file:///C:/Users/dell/Downloads/Evaluatie%20R2C%20Rotterdam%202019.pdf
13. Holum, M. (2023). Citizen participation: Linking government efforts, actual participation, and trust in local politicians. International Journal of Public Administration, 46(13), 915–925.
14. International IDEA. (2008). Direct democracy. In The International IDEA handbook. International IDEA.
15. Kurkela, K., Kork, A., Jäntti, A., & Paananen, H. (2024). Citizen participation as an organisational challenge in local government. International Journal of Public Sector Management, 37(1), 124–140.
16. Latupeirissa, J. J. P., Dewi, N. L. Y., Prayana, I. K. R., Srikandi, M. B., Ramadiansyah, S. A., & Pramana, I. B. G. A. Y. (2024). Transforming public service delivery: A comprehensive review of digitization initiatives. Sustainability, 16(7).
17. Loeffler, E., & Martin, S. (2024). Citizen engagement. In T. Bovaird & E. Loeffler (Eds.), Public administration Ahunbay, Z. (2004). Tarihi çevre koruma ve restorasyon (3rd ed.). Yapı Yayınları.
18. Alraouf, A. A. (2012). A tale of two souqs: The paradox of Gulf urban diversity. Open House International, 37(2), 72–81. https://doi.org/10.1108-/OHI-02-2012-B0009
19. Arslan, R. (1999). Diyarbakır kentinin tarihi ve bugünkü konumu. Müzeşehir Yayınları.
20. Berchem, M. V., & Strzygowski, J. (1910). Amida. Heidelberg.
21. Beysanoğlu, Ş. (1999). Kuruluşundan günümüze kadar Diyarbakır tarihi. Müzeşehir Yayınları.
22. Beysanoğlu, Ş. (2003). Anıtları ve kitabeleriyle Diyarbakır tarihi: Başlangıçtan Akkoyunlulara kadar. Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Sanat Yayınları.
23. Biçen, A. (2023). Geleneksel mekân kurgusunun izleri: Diyarbakır Suriçi kentsel dönüşüm sonrası örnek bir konutun morfolojisi. Journal of Awareness, 8(4), 397–413. https://doi.org/10.-26809/joa.2181
24. Bilsel, C. (2015). Kent tarihi araştırmalarında mekânbilimsel bir yaklaşım: Batı’da ve Türkiye’de kentsel morfoloji çalışmalarının öncülleri. Türkiye Kentsel Morfoloji Sempozyomu Bildirileri.
25. Chahardowli, M., Sajadzadeh, H., Aram, F., & Mosavi, A. (2020). Survey of sustainable regeneration of historic and cultural cores of cities. Energies, 13(11), 2708. https://doi.org/10.3390/-en13112708
26. ÇEKÜL Foundation. (2010). Yerelden ulusala, ulusaldan evrensele koruma bilincinin gelişim süreci. Stil Matbaacılık. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. (2018). Diyarbakır ili tarihi ve kültürel varlıkların korunması. https://webdosya.csb.gov.tr/db/Diyarbakir/duyurular/belge--1-20180509155044.pdf
27. Farhan, S. L. (2016). Visual pollution in the commercial urban scene: Analysis of the optical axes elected in the Kut city. Wasit Journal for Engineering Sciences, 4, 178–208.
28. Gabriel, A. (1940). Voyages archéologiques dans la Turquie orientale. Paris.
29. Gehl, J. (2013). Cities for people. Island Press.
30. Ghazi, N. M., & Abaas, Z. R. (2019). Toward liveable commercial streets: A case study of Al-Karada inner street in Baghdad. Heliyon, 5(5), e01652. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2019.e01652
31. Heikkilä, M., Santasalo, T., & Karppinen, S. (1996). Suomalaisia kävelykeskustoja. Edita.
32. Heikkilä, M., Santasalo, T., & Silfverberg, B. (1994). Pohjoismaisia kävelykeskustoja. Painatuskeskus Oy.
33. Strange, I., & Whitney, D. (2003). The changing roles and purposes of heritage conservation in the UK. Planning Practice & Research, 18(2–3), 219–229. https://doi.org/10.1080/0269745-032000168278
34. Kakdaş Ateş, D., & Payaslı Oğuz, G. (2025). The role of material in the formation of urban identity: A case study of basalt stone. In G. Hayder, M. Fairuz Shahidan, & A. Ozcan-Buckley (Eds.), Cities’ identity through the art of urban spaces. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-94821-3_8
35. Kamal, M. M. (1998). Urban design principles of commercial streets in Egyptian cities. Al Menia University.
36. Kaya, Ş. (2011). Diyarbakır Mehmet Uzun Evi restorasyon projesi (Master’s thesis). İstanbul Technical University.
37. Kim, S., Kim, T., & Jeon, J. (2025). Implementing dynamic distance-time conversion factors through real-time traffic data for enhancing urban mobility and service accessibility in South Korea. PLoS ONE, 20(9), e0330266. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0330266
38. Kuban, D. (1999). Modern restorasyon ilkeleri üzerine yorumlar. Vakıflar Dergisi.
39. Kuloğlu Yüksel, F. Ş., Melikoğlu, Y., & Akalp, S. (2025). Impact of iwan orientations on building energy performance: A case study. International Journal of Global Warming, 37(2–3), 305–323. https://doi.org/10.1504/IJGW.2025.149154
40. Larsen, H. G., & Hansen, A. L. (2008). Gentrification—Gentle or traumatic? Urban renewal policies and socioeconomic transformations in Copenhagen. Urban Studies, 45(12), 2429–2448. https://doi.org/10.1177/0042098008097101
41. Liu, M., Jiang, Y., & He, J. (2021). Quantitative evaluation on street vitality: A case study of Zhoujiadu community in Shanghai. Sustainability, 13(6), 3027. https://doi.org/10.3390/su13063027
42. Liu, R., & Neisch, P. (2025). Measuring the effectiveness of street renewal design. Landscape and Urban Planning, 256, 105291. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2024-.105291
43. Lynch, K. (1995). City sense and city design. MIT Press.
44. Ma, C., Song, M., Zeng, W., Wang, X., Chen, T., & Wu, S. (2025). Enhancing urban emergency response. Sustainable Cities and Society, 118, 106006. https://doi.org/10.1016/j.scs.2024.106006
45. Madran, E. (1985). Osmanlı devletinde eski eser ve onarım üzerine gözlemler. Belleten, 49(195), 503–546. https://doi.org/10.37879/ttkbelleten.997898
46. Mehanna, W. A. E.-H. (2019). Urban renewal for traditional commercial streets at historical centers. Alexandria Engineering Journal, 58(4), 1127–1143. https://doi.org/10.1016/j.aej.2019.09.015
47. Musterd, S., & Ostendorf, W. (2008). Integrated urban renewal in the Netherlands: A critical appraisal. Urban Research & Practice, 1(1), 78–92. https://doi.org/10.1080/17535060701795389
48. Rui, J. (2023). Measuring streetscape perceptions to inform pedestrian-oriented street renewal in Düsseldorf. Cities, 141, 104472. https://doi.org/10.1016/j.cities.2023.104472
49. Saka Akın, E., & Özen, H. (2013). Tarihi yapılarda yeniden kullanım sorunları: Tokat Meydan ve Sulu Sokak. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 8(1), 23–48.
50. Saraçoğlu Topal, N. T. (2017). Kültür varlığı yapıların koruma uygulamalarının değerlendirilmesi: Kuzguncuk örneği (Master’s thesis). Mimar Sinan Fine Arts University.
51. Soleimani, M. (2022). Urban design in a historic context. Megaron, 17(3), 424–436. https://doi.org/10.14744/megaron.2022.53-323
52. Söderholm, D. (2008). The commercial structure of pedestrian streets and shopping districts. University of Helsinki.
53. Steinberg, F. (1996). Conservation and rehabilitation of urban heritage in developing countries. Habitat International, 20(3), 463–475.
54. Swensen, G. (2012). Integration of historic fabric in new urban development. Landscape and Urban Planning, 107(4), 380–388.
55. Tekeli, İ. (1985). Tanzimat’tan Cumhuriyet’e kentsel dönüşüm (4th ed.). İletişim Yayınları.
56. Tuncer, O. C. (1998). Diyarbakır evleri. Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
57. Ünver, H. (2017). Sokak sağlıklaştırmanın tanımsal olarak irdelenmesi. Düzce Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, 5(1), 96–106.
58. Yıldırım, M. (2002). Geleneksel Diyarbakır evlerinin korunmasına ilişkin bir yöntem araştırması (Doctoral dissertation). Mimar Sinan Fine Arts University.
59. Yılmazçelik, İ. (2014). 19. yüzyılın ilk yarısında Diyarbakır. Türk Tarih Kurumu.
60. Wang, F., He, J., Jiang, C., & Li, Y. (2018). Evolution of commercial blocks in ancient Beijing city from the street network perspective. Journal of Geographical Sciences, 28(6), 845–868. https://doi.org/10.1007/s11442-018-1509-6
61. Wang, S. Y., Zhang, K. Y., & Lang, L. (2023). Strategies and methods for renewing and transforming Tianjin Street commercial district in Dalian. Current Urban Studies, 11, 215–231. https://doi.org/10.4236/cus.2023.112011
62. Zhu, X. X., Mu, Q. R., & Liang, W. Z. (2022). Strategic choice for stakeholders in traditional commercial street renewal using evolutionary game theory. Journal of Innovation & Knowledge, 7(3), 100225. https://doi.org/10.1016/j.-jik.2022.100225