Kültür politikalarının bölgesel kalkınmadaki rolünün değerlendirilmesi

Öz

Tarihsel süreçte yaşanan ekonomik krizler ve toplumsal sorunlar, kültür politikalarının önemini artırmıştır. Küreselleşen dünyada kültürü, kültür politikalarını anlamak, kültürden ekonomik bir kazanç elde etmek, kültürü turizm sektörüyle bağdaştırmak, kültürü bir sektör olarak ele almak ya da kültürü kentin hatta bölgenin gelişimine entegre edebilmek kritik bir öneme sahiptir. Bu bağlamda kültür politikaları, hem yerel hem bölgesel hem de ulusal ölçeklerde kalkınmanın veya gelişimin sağlanmasına da olanak tanımaktadır. Bu çalışma “Kültür politikaları bölgesel kalkınma süreçlerinde etkili mi yoksa sadece bölgenin kimliğine mi katkı sağlamaktadır?” sorusunun cevabını aramaktadır. Bu doğrultuda çalışma ile kültür politikalarının bölgesel kalkınmadaki rolünü anlayabilmek adına kültür politikalarının ulusal, bölgesel ve yerel planlar açısından incelenip plan hiyerarşisi içerisindeki ilişkisinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Olgu, Samsun ili örneği üzerinden içerik analizi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Bulgular, kültür politikalarının farklı planlama ölçeklerinde ele alınış biçimlerinin değişkenlik gösterdiğini ve bu durumun kalkınma üzerindeki etkilerinin yeterince yansıtılamamasına yol açtığını ortaya koymaktadır. Kültür politikalarının tüm ölçeklerde uyumlu stratejilerle ele alınması, bu politikaların sürdürülebilir ve etkin bir kalkınma aracı olmasını sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Kültür
• kültür politikaları
• bölgesel kalkınma
• plan hiyerarşisi
• Samsun

Evaluation of the role of cultural policies in regional development

Öz

Economic crises and social problems experienced throughout history have increased the importance of cultural policies. In a globalizing world, understanding culture and cultural policies leveraging culture for economic gain, integrating culture with the tourism sector, conceptualizing culture as an industry, or integrating culture into the development of a city or even a region is of critical importance. In this context, cultural policies support development at local, regional, and national levels. This study seeks to answer the question, “Are cultural policies effective in regional development processes, or do they merely contribute to the identity of the region?” Accordingly, the study aims to examine cultural policies in terms of national, regional, and local plans and to reveal their relationship within the planning hierarchy in order to understand the role of cultural policies in regional development. The study was conducted using content analysis using Samsun Province as a case study. The findings reveal that the way cultural policies are addressed varies across different planning scales, and this situation prevents their impact on development from being adequately reflected. Addressing cultural policies with consistent strategies across all scales would contribute to making that these policies become a sustainable and effective tool for development.

Anahtar Kelimeler

• Culture
• cultural policies
• regional development
• plan hierarchy
• Samsun

Kaynakça

1. Ada, S., & İnce, H. A. (2009). Türkiye'de kültür politikalarına giriş.
2. Akkoç, G. K. (2025). Türkiye’de yaratıcı ve kültürel endüstrilerin sosyo-kurumsal belirleyicileri: Florida’nın 3t modeli çerçevesinde bir analiz. Üçüncü sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 60(4), 4186-4203.
3. Aksoy, A., & Enlil, Z. (2011). Cultural economy compendium: Istanbul 2010. Istanbul Bilgi University Press.
4. Alanka, D. (2024). Nitel bir araştırma yöntemi olarak içerik analizi: Teorik bir çerçeve. Kronotop İletişim Dergisi, 1(1), 64-84.
5. Albayrak, S. (2022). Kültür politikaları ve mekân üretimleri ilişkisi: İstanbul'daki belediye kültür merkezleri. İstanbul Teknik Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
6. Anadolu Eğitim Kültür ve Bilim Vakfı. (2020). Kültür politikaları raporu (Rapor No. 12). Anadolu Eğitim Kültür ve Bilim Vakfı. https://anadoluvakfi.org/wpcontent/uploads/2021/08/kultur_politika_raporu.pdf
7. Aydın, H. İ., & Urhan, F. B. (2016). Kültür ekonomisi-bölgesel gelişme: TRC3-TR61 bölgeleri üzerine karşılaştırmalı bir analiz. Social and Political Interactions, 51.
8. Başdoğan, G. (2017). Türkiye’de kalkınma politika ve yatırımları içinde kültür eksenli yatırımların analizi: Avrupa Birliği, merkezi ve yerel yönetim yatırımları açısından Van örneği. Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, İstanbul.

9. Baykan, E. Kültür turizmi ve turizmin kültürel varlıklar üzerindeki etkileri. Gazi Üniversitesi Ticaret ve Turizm Eğitim Fakültesi Dergisi, (2), 30-49.
10. Blein, A. (2015). The promotion of creative industries as a tool for planning: The case of the Territoire de la Culture et de la Création in the Paris region.
11. Çatalbaş, F., & Kılıç, S. E. (2021). Farklı kentsel paydaşların kültürel mirasın korunması ve kültür turizmine ilişkin görüşlerinin üst ölçekli planlar çerçevesinde değerlendirilmesi: İzmir örneği. Ege Coğrafya Dergisi, 30(1), 167-186.
12. Durduran, E. (2020). Kültür politikaları bağlamında kültür endüstrilerinin mekânsal etkisi: Kadıköy örneği. İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
13. Elo, S., & Kyngäs, H. (2008). The qualitative content analysis process. Journal of advanced nursing, 62(1), 107-115.
14. Gezer, S. (2023). Yerel yönetim stratejik planlarında kültür politikalarının mekandaki rolü: Bursa örneği. Bursa Teknik Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, Bursa.
15. Grodach, C. (2017). Urban cultural policy and creative city making. Cities, 68, 82-91.
16. Işgın, D. (2025). Kültür politikaları ve Türkiye. İlim Dünyası, Eylül, 30-35.
17. İncekara, A., & Hobikoğlu, E. H. (2013). Kültür ekonomisi kapsamında kültür sektörlerinin Türkiye’de gelişim ve yansımaları. İktisadi Araştırmalar Vakfı. http://www. iav. org. tr/makale. asp.
18. Karaca, B. (2009). Governance of or through culture? Cultural policy and the politics of culture in Europe. Focaal-Journal of Global and Historical Anthropology, Vol. 2009, No.55, 27-40.
19. Karaca, S., & Kiper, N. (2011a). “Kültür Planı” ile çok kültürlü kentsel mekân arayışı: 1990 sonrası Avrupa, Amerika ve Avustralya kentlerinden örnekler. Kentsel ve Bölgesel Araştırmalar 2. Sempozyumu,8-9 Aralık 2011, ODTÜ Üniversitesi, Ankara, Bildiriler Kitabı, 435-447.
20. Karaca, S., & Kiper, N. (2011b). Kentsel mekânda kamu yararı arayışı ve kültürel planlama. Toplum ve Demokrasi, Yıl 5, Sayı 11, Ocak-Haziran, s. 75-96.
21. Karahan, A. (2024). Bölgesel gelişme ulusal stratejisi (2014-2023), İçinde, Kozak, N. (Editör), Online Türkiye Turizm Ansiklopedisi, https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/bolgesel-gelisme-ulusal-stratejisi-2014-2023 (Erişim tarihi: 17.03.2025).
22. Keskinbora, K. (2010). Kültür ekonomisi için bir model: Dünden bugüne Mardin. Çerçeve Dergisi, 18(54), 40-41.
23. Kongar, E. (1998). Kalkınma ve gelişme stratejilerinde kültür politikalarının yeri: Türkiye örneği. Kültür Girişimi Kültür Politikaları Sempozyumu, Eylül, İstanbul.(URL: https://www. kongar. org/makaleler/mak_ka. php).
24. Kunzmann, K. (2004). Culture, creativity and spatial planning. Town planning review, 75(4), 383-404.
25. Mulcahy, K. V. (2006). Cultural policy: definitions and theoretical approaches. Journal of Arts Management, Law and Society, 35(4), 319-331.
26. Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı. (2018). Samsun İli Kültür ve Turizm Eylem Planı (2018-2023). https://www.kalkinmakutuphanesi.gov.tr/assets/upload/dosyalar/41samsun-kultur-ve-turizm-eylem-plani-pages-deleted.pdf
27. Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı. (2019). Samsun Mekânsal Gelişim Önerileri. https://www.kalkinmakutuphanesi.gov.tr/assets/upload/dosyalar/24samsun-mekansal-gelisim-onerileri-raporu.pdf
28. Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı. (2025). TR83 Düzey-2 Bölgesi Bölge Planı (2024-2028). https://oka.gov.tr/assets/upload/dosyalar/tr83-duzey-2-bolgesi-bolge-plani-2024-2028.pdf
29. Özdemir, N. (2009). Kültür ekonomisi ve endüstrileri ile kültürel miras yönetimi ilişkisi. Milli folklor, 21(84), 73-86.
30. Özgül, D. (2024). Kültür ekonomisi: bir kentin mirasının değerlendirilmesi, Diyarbakır örneği. İstanbul Teknik Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
31. Parlak, M. (2010). Kültür odaklı planlama yaklaşımı. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
32. Polat, B. (2023). Kültür ekonomisi ve kentsel tasarım ilişkisi: kamusal sanat ve sanata ayrılan pay stratejisi bağlamında sorgulamalar. Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, İzmir.
33. Samsun Büyükşehir Belediyesi (2024). Samsun Büyükşehir Turizm Master Planı (2024-2028). https://samsun.bel.tr/samsunturizmplani/
34. Satırcı, T. D. C. (2014). Mekânsal kümelenme açısından kültür ekonomisinin kentsel gelişim üzerindeki dönüştürücü etkisi: İzmir'de Tasarım Sektörü. Dokuz Eylül Üniversitesi. Fen Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, İzmir.
35. Shields, R. (1999). Culture and the economy of cities. European Urban and Regional Studies. 6 (4), 303- 311.
36. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). On İkinci Kalkınma Planı (2024-2028). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/12/On-Ikinci-Kalkinma-Plani_2024-2028_11122023.pdf
37. T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. (2014). Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi (2014-2023). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2018/11/2014 2023_B%C3%B6lgesel_Geli%C5%9Fme_Ulusal_Stratejisi.pdf
38. Unesco (2013). Basic texts of the 2005 convention on the protection and promotion of the diversity of cultural expressions. Edition: 2013. Unesco. http://unesdoc.unesco.org/images/0022/002253/225383E.pdf
39. Williams, R (1976) Keywords: A vocabulary of culture and society. London: Fontana.