Akıllı kent, endişeli toplum: Kentin teknolojiye tesliminin muhtemel sonuçları üzerine

Öz

Bu makale, günümüz kent çalışmalarında merkezi bir yer edinen ve adeta moda haline gelmiş bulunan akıllı kent düşüncesini eleştirel bir perspektiften incelemektedir. Bu bağlamda çalışmanın konusunu, akıllı kentlerdeki teknolojik dönüşümün toplum hayatındaki muhtemel etkileri oluşturmaktadır. Çalışmanın temel problemi şu soruda somutlaşmaktadır: Akıllı kentler toplum üzerinde ne tür etkiler oluşturmakta ve bu etkiler hangi endişelere yol açmaktadır? Mevcut literatür, dijitalleşme ve otomasyonun kent yaşamını kaçınılmaz biçimde iyileştireceği varsayımına dayanmaktadır. Ancak bu yaklaşım, akıllı kentlerin ardındaki güç ve çıkar ilişkileri ile insan ve toplum üzerindeki olası olumsuz etkilerini göz ardı etmektedir. Bu çalışma, söz konusu boşluğu doldurarak akıllı kentlerin toplumsal yönünü görünür kılması açısından önem taşımaktadır. Çalışma, literatür temelli teorik bir inceleme olup bulgular mevcut akademik kaynakların analizi üzerinden oluşturulmuştur. Bu bağlamda, eleştirel literatür taranarak bir değerlendirme yapılmıştır. Sonuç olarak çalışma, akıllı kentlerde kentin teknolojiye tesliminin, kent ve insanlar arasındaki ilişkiyi dönüştüreceği, böylece endişeli bir toplumun oluşumuna zemin hazırlayacağını öne sürmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Akıllı kent
• endişeli toplum
• teknoloji şirketleri
• sensör-vatandaş

Smart city, an anxious society: On the possible consequences of the city’s surrender to technology

Öz

This article critically examines the concept of smart cities, which has become central and, to some extent, fashionable in contemporary urban studies. The focus of the study is the potential impacts of technological transformation on social life within smart cities. The main research question is as follows: What kinds of effects do smart cities have on society, and what concerns do these effects generate? Existing literature often assumes that digitalization and automation will inevitably improve urban life. However, this perspective overlooks the power and interest dynamics behind smart cities as well as their potential negative impacts on individuals and society. This study is significant in addressing this gap by highlighting the social dimension of smart cities. The research is a literature-based theoretical analysis, with findings derived from an examination of current academic sources. Within this framework, a critical review of the literature was conducted. As a result, the study argues that the submission of urban life to technology in smart cities transforms the relationship between the city and its inhabitants, thereby paving the way for the emergence of an anxious society.

Anahtar Kelimeler

• Smart city
• anxious society
• technology companies
• sensor-citizen

Kaynakça

1. Ellul, J. (2003). Teknoloji toplumu (M. Ceylan, Çev.). Bakış Yayınları.
2. Engelbert, J., van Zoonen, L., & Hirzalla, F. (2019). Excluding citizens from the European smart city: The discourse practices of pursuing and granting smartness. Technological Forecasting and Social Change, 142, 347–353. https://doi.org/-10.1016/j.techfore.2018.08.020
3. Gündoğan, F. (2022). Akıllı şehirler meselesi. Marmara Belediyeler Birliği Kültür Yayınları.
4. Hall, R. E., Bowerman, B., Braverman, J., Taylor, J., Todosow, H., & Von Wimmersperg, U. (2000, September 28). The vision of a smart city [Conference presentation]. 2nd International Life Extension Technology Workshop, Paris, France. Brookhaven National Laboratory.
5. Herzberg, C. (2017). Akıllı şehirler dijital ülkeler (N. Özata, Çev.). Optimist Yayınları.
6. Hollands, R. G. (2008). Will the real smart city please stand up? Intelligent, progressive or entrepreneurial? City, 12(3), 303–320. https://doi.org-/10.1080/13604810802479126
7. Inclezan, D., & Prádanos, L. I. (2017). Viewpoint: A critical view on smart cities and AI. Journal of Artificial Intelligence Research, 60, 681–686.
8. Kemeç, A. (2023). Sıfırdan akıllı bir kent yaratmak ütopya mı? Distopya mı? Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(2), 321–340. https://-doi.org/10.30692/sisad.1245088

9. Mutambik, I. (2023). The global whitewashing of smart cities: Citizens’ perspectives. Sustainability, 15(10), 8100. https://doi.org/-10.3390/su15108100
10. Öztürk Kaplan, N. (2025). Kent ve toplum ilişkisi bağlamında akıllı kent eleştirisi. Toplum Ekonomi ve Yönetim Dergisi, 6(2), 300–316. https://doi.-org/10.58702/teyd.1623414
11. Postman, N. (2013). Teknopoli (M. E. Yılmaz, Çev.). Sentez Yayıncılık.
12. Seyyar, A. (2007). İnsan ve toplum bilimleri terimleri. Değişim Yayınları.
13. Streitz, N. (2019). Beyond ‘smart-only’ cities: Redefining the ‘smart-everything’ paradigm. Journal of Ambient Intelligence and Humanized Computing, 10(2), 791–812. https://doi.org/-10.1007/s12652-018-0824-1
14. Taşçı, H. (2024). Şehir ve akıl. Cihannüma. Retrieved October 15, 2025, from https://www.cihannuma.org/dergilerimiz/cihannuma-dergi-1-sayisi/sehir-ve-akil
15. Vanolo, A. (2014). Smartmentality: The smart city as disciplinary strategy. Urban Studies, 51(5), 883–898. https://doi.org/10.1177/0042098-013494427
16. Vanolo, A. (2016). Is there anybody out there? The place and role of citizens in tomorrow’s smart cities. Futures, 82, 26–36. https://doi.org-/10.1016/j.futures.2016.05.010
17. Ziosi, M., Hewitt, B., Juneja, P., Taddeo, M., & Floridi, L. (2024). Smart cities: Reviewing the debate about their ethical implications. AI & Society, 39(3), 1185–1200. https://doi.org/10.1007-/s00146-022-01558-0
18. Zuboff, S. (2021). Gözetleme kapitalizmi çağı (T. Uzunçelebi, Çev.). Okuyan Us Yayınları.