Çevre sorunlarına liberal bir çözüm olarak serbest piyasa çevreciliği

Yıl 2025, Sayı: 50, 415 - 447, 07.01.2026

Hakan Olgun , Muhammed Köse

https://doi.org/10.31198/idealkent.1827428

Öz

İdeolojiler bağlamındaki tartışmanın siyasal ekoloji sahasında önemli bir yer işgal ettiğini söylemek mümkündür. Geleneksel ideoloji ve düşünce akımlarının, çevre sorununa kendi sosyopolitik reçetelerinden yararlanarak çözüm önerileri sunmaları bu meselenin önemli bir boyutunu teşkil etmektedir. Bu bağlamda ilgili literatürün genellikle sol düşüncenin hâkimiyeti altında olduğu ve bu geleneğin ekolojik sorunlardan genel itibariyle liberal kapitalist sistemi sorumlu tuttuğu açıktır. İşte bu çalışma literatürde genellikle ihmal edilen bir akımı; piyasa çevreciliğini konu edinmektedir. Çalışma, liberalizmin bir uzantısı olarak piyasa çevreciliği yaklaşımının sunduğu enstrümanların ekolojik sorunlar karşısındaki etkinlik ve verimliliğini ele almaktadır. Bu itibarla çalışmada, ortak malların trajedisinden hareketle, özel mülkiyet anlayışının bireysel çıkar ile çevre korumayı bağdaştırabileceği, çevre sorunlarına yoğun bürokratik müdahalenin arzu edilenin tam tersi sonuçlar doğurabildiği, buna karşılık özelleştirme, alınıp satılabilen kirlilik izinleri, yeşil vergiler ve özel sektör yatırımları gibi piyasa yönelimli politika araçlarının hem daha ucuz hem de yenilikçi çözümler üretebileceği iddialarına yer verilmektedir. Literatür taramasına dayanan çalışma, söz konusu yaklaşımı ekolojik modernleşme perspektifinden ele almakta ve iktisadî kalkınma ile ekolojik çözümün birbirini tamamlayan olgular olduğu anlayışının izini sürmektedir.

Anahtar Kelimeler

Liberalizm , piyasa , çevre , özel mülkiyet , ekolojik modernleşme

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur

Free market environmentalism as a liberal solution to environmental problems

Öz

It can be stated that the debate within the context of ideologies occupies a significant place in the field of political ecology. Traditional ideologies and schools of thought constitute an important dimension of this issue by offering solution proposals for environmental problems through their own socio-political prescriptions. In this regard, it is evident that the relevant literature is generally dominated by leftist thought, which typically holds the liberal-capitalist system responsible for ecological problems. This study focuses on market environmentalism, a current that is often neglected in the literature. As an extension of liberalism, the study examines the effectiveness and efficiency of the instruments offered by the market environmentalism approach in the face of ecological problems. Accordingly, drawing on the ‘tragedy of the commons’, the study presents the arguments that private property rights can reconcile individual self-interest with environmental protection and that intensive bureaucratic intervention in environmental issues can produce results contrary to those intended. In contrast, it posits that market-oriented policy tools -such as privatization, tradable pollution permits, green taxes, and private sector investments- can generate both more cost-effective and innovative solutions. Grounded in a literature review, the study evaluates the aforementioned approach from the perspective of ecological modernization and traces the understanding that economic development and ecological solutions are complementary phenomena.

Anahtar Kelimeler

Liberalism , market , environment , private property , ecological modernization

Etik Beyan

It is declared that scientific and ethical principles have been followed while carrying out and writing this study and that all the sources used have been properly cited

Kaynakça

• Antweiler, W., Copeland, B. R., & Taylor, M. S. (2001). Is free trade good for the environment? American Economic Review, 91(4), 877–908.
• Beckerman, W. (1990). Pricing for pollution. The Institute of Economic Affairs.
• Bernstam, M. S. (1990). The wealth of nations and the environment. Population and Development Review, 16, 333–373.
• Bıçkı, D. (2001). Batı düşüncesi, liberal kapitalizm ve çevre. Akdeniz İİBF Dergisi, 2, 33–42.
• Bookchin, M. (1996). Ekolojik bir topluma doğru (A. Yılmaz, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
• Callison, W., & Söding, T. (2024). A climate fit for capitalism: Ordoliberalism’s political ecology and German environmental politics. Environmental Politics, 33(6), 997–1018.
• Cock, J. (2011). ‘Green capitalism’ or environmental justice? A critique of the sustainability discourse. Focus, 63, 45–51.
• Coglianese, C. (2002). Çevre politikası için liberal tarafsızlığın ifade ettikleri. Liberal Düşünce, 7(27), 201–217.
• Davies, S. (2003). Çevre. Liberal Düşünce, 8(30–31), 143–146.
• Deacon, R. T., & Murphy, P. (1993). Swapping debts for nature: Direct international trade in environmental services. In T. L. Anderson (Ed.), NAFTA and the environment (pp. 69–90). Pacific Research Institute.
• Friedman, M. (1962). Capitalism and freedom. University of Chicago Press.
• Fumento, M. (1993). Science under siege: Balancing technology and the environment. William Morrow.
• Giddens, A. (2013). İklim değişikliği siyaseti (E. Baltacı, Çev.). Phoenix.
• Goklany, I. M. (2001). The precautionary principle: A critical appraisal of environmental risk assessment. Cato Institute.
• Hamowy, R. (2003). Çevresel hareketin retoriği üzerine birtakım mülahazalar. Liberal Düşünce, 8(30–31), 121–136.
• Harrison, N. E., & Mikler, J. (2014). An introduction to climate innovation. In N. E. Harrison & J. Mikler (Eds.), Climate innovation: Liberal capitalism and climate change (pp. 1–18). Palgrave Macmillan.
• Hayek, F. A. v. (2004). Kölelik yolu (T. Feyzioğlu & Y. Arsan, Çev.). Liberte.
• Hayek, F. A. v. (2011). The constitution of liberty. University of Chicago Press.
• Hill, P. J. (1992). Environmental problems under socialism. Cato Journal, 12(2), 321–335.
• Holtug, N. (2002). The harm principle. Ethical Theory and Moral Practice, 5(4), 357–389.
• Hulme, M. (2016). İklim değişikliği konusunda neden anlaşamıyoruz? (M. Özenç, Çev.). Alfa.
• İmga, O., & Olgun, H. (2017). Sunuş. In O. İmga & H. Olgun (Eds.), Yeşil ve siyaset: Siyasal ekoloji üzerine yazılar (pp. 13–16). Liberte.
• Jacques, P. J. (2016). Environmental skepticism: Ecology, power and public life. Routledge.
• Kırlı, Ö. (2015). Liberal ekoloji. In F. Kırışık & Ö. Sezer (Eds.), Siyasal ekoloji (pp. 73–107). Detay.
• Kovel, J. (2007). The enemy of nature: The end of capitalism or the end of the world? Zed Books.
• Matthews, F. (2024). The environmental counter-history of liberalism: A formidable challenge? History of the Human Sciences, 37(5), 99–122.
• Miller, D. (1999). Social justice and environmental goods. In A. Dobson (Ed.), Fairness and futurity: Essays on environmental sustainability and social justice (pp. 173–198). Oxford University Press.
• Norgaard, R. B. (2002). Optimists, pessimists, and science. BioScience, 52(3), 287–292.
• Rothbard, M. N. (1982). Law, property rights, and air pollution. Cato Journal, 2(1), 55–99.
• Sagoff, M. (1995). Can environmentalists be liberals? In R. Elliot (Ed.), Environmental ethics (pp. 165–188). Oxford University Press.
• Sanera, M., & Shaw, J. (1999). Korkular değil gerçekler (V. F. Savaş, Çev.). Liberte.
• Stenmark, M. (2017). Environmental ethics and policymaking. Routledge.
• Stump, N. F. (2021). Remaking Appalachia: Ecosocialism, ecofeminism, and law. West Virginia University Press.
• Şahin, Y. (2003). Kim olduğunu söyle nasıl bir çevreci olduğunu söyleyeyim. Liberal Düşünce, 8(30–31), 113–119.
• Şahin, Y. (2005). Küresel ısınma fetişizmi. Seçkin.
• Şahin, Y. (2017). Çevre sorunları ve liberalizm. In O. İmga & H. Olgun (Eds.), Yeşil ve siyaset: Siyasal ekoloji üzerine yazılar (pp. 219–236). Liberte.
• Turner, F. (2002). Make everybody rich. The Independent Review, 7(1), 129–136.
• Vincent, A. (1998). Liberalism and the environment. Environmental Values, 7, 443–459.
• Wissenburg, M. (1999). An extension of the Rawlsian savings principle to liberal theories of justice in general. In A. Dobson (Ed.), Fairness and futurity: Essays on environmental sustainability and social justice (pp. 173–198). Oxford University Press.
• Wissenburg, M. (2006). Liberalism. In A. Dobson & R. Eckersley (Eds.), Political theory and the ecological challenge (pp. 20–35). Cambridge University Press.
• Yayla, A. (2002). Liberalizm. Liberte.
• Zimmerman, M. E. (2000). A strategic direction for 21st century environmentalists: Free market environmentalism. Strategies: Journal of Theory, Culture & Politics, 13(1), 89–110.