Bölgesel yeniliğin mekânsal olarak farklılaşan belirleyicileri: Türkiye illerinden bulgular

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de bölgesel yeniliğin mekânsal olarak nasıl bir yapıya sahip olduğunu incelemiştir. Yenilik politikalarının çoğunlukla tek tip araçlar üzerinden tasarlanması, bölgesel farklılıkların yeterince dikkate alınmaması sorununu gündeme getirmiştir. Bu bağlamda çalışma, yenilik belirleyicilerinin Türkiye illerinde mekânsal olarak farklılaşan etkiler üretip üretmediğini analiz etmeyi amaçlamıştır. Araştırmada, il düzeyinde (NUTS 3) 2019 yılına ait patent ve faydalı model tescilleri yenilik çıktısı göstergeleri olarak kullanılmıştır. Yeniliği etkileyen faktörler; Ar-Ge ve yenilikçi istihdam, kurumsal varlıklar ve yerel ekonomik yapı değişkenleri üzerinden ele alınmıştır. Analizde öncelikle küresel regresyon modelleri uygulanmış, ardından mekânsal heterojenliği ortaya koymak amacıyla coğrafi ağırlıklı regresyon yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, yenilik belirleyicilerinin etkilerinin iller arasında önemli ölçüde farklılaştığını göstermiştir. Özellikle yenilikçi istihdam, ARGE gücü ve kurumsal yapıların, gelişmiş bölgelerde daha güçlü sonuçlar ürettiği, çevresel bölgelerde ise sınırlı etkilere sahip olduğu tespit edilmiştir. Çalışma, Türkiye’de yenilik politikalarının mekâna duyarlı ve yer temelli yaklaşımlarla yeniden ele alınması gerektiğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• bölgesel yenilik
• mekansal heterojenlik
• yer temelli yenilik politikası
• il düzeyi analiz
• Türkiye

Spatially differentiated drivers of regional innovation: Evidence from Turkish provinces

Öz

This research examined the spatial structure of regional innovation in Türkiye. The dominant use of uniform policy instruments in innovation policies has raised concerns about the insufficient consideration of regional differences. In this context, the research aimed to analyze whether the determinants of innovation generated spatially differentiated effects across Turkish provinces. At the provincial level (NUTS 3), patent and utility model registrations from 2019 were employed as indicators of innovation output. Factors influencing innovation were analyzed through variables representing R&D and new enterprises in innovative sectors, institutional presence and local economic structure. The empirical analysis first applied global regression models and subsequently employed geographically weighted regression to capture spatial heterogeneity in the relationships between innovation drivers and outputs. The findings revealed that the effects of innovation determinants varied significantly across provinces. In particular, innovative employment, R&D capacities and institutional structures produced stronger outcomes in more developed regions, while their effects remained limited in peripheral areas. These results demonstrated that innovation dynamics in Türkiye were shaped by spatially differentiated processes rather than uniform mechanisms. The research therefore highlighted the necessity of rethinking innovation policies in Türkiye through place-based and spatially sensitive approaches.

Anahtar Kelimeler

• regional innovation
• spatial heterogeneity
• place-based innovation policy
• provincial-level analysis
• Türkiye

Kaynakça

1. Anselin, L. (1995). Local indicators of spatial association—LISA. Geographical analysis, 27(2), 93-115.
2. Ascani, A., Crescenzi, R., & Iammarino, S. (2012). Regional economic development. A Review, SEARCH WP01/03, 2-26.
3. Asheim, B., & Gertler, M. S. (2005). The Geography of Innovation: Regional Innovation Systems. In J. Fagerberg, D. C. Mowery, & R. R. Nelson (Eds.), The Oxford Handbook of Innovation (pp. 291-317). Oxford University Press.
4. Audretsch, D. B., & Feldman, M. P. (1996). R&D spillovers and the geography of innovation and production. American Economic Review, 86(3), 630–640.
5. Autant-Bernard, C. (2001). Science and knowledge flows: Evidence from the French case. Research Policy, 30(7), 1069–1078.
6. Bathelt, H., Malmberg, A., & Maskell, P. (2004). Clusters and knowledge: Local buzz, global pipelines and the process of knowledge creation. Progress in Human Geography, 28(1), 31–56.
7. Bäumle, P. (2025). Knowledge intermediaries in regional innovation systems. Göttingen, Germany: University of Göttingen.
8. Beyhan, B. (2001) Kuramlar ve Dünya Tecrübesi Bağlamında Türkiye’nin Yüksek Teknoloji Bölgecikleri Oluşturma Çabası, ODTÜ Geliştirme Dergisi, 28(1-2), 15-82.

9. Boschma, R., Fitjar, R. D., Giuliani, E., & Iammarino, S. (2025). Unseen costs: the inequities of the geography of innovation. Regional Studies, 59(1).
10. Camagni, R. (2009). Territorial capital and regional development. In R. Capello & P. Nijkamp (Eds.), Handbook of regional growth and development theories (pp. 118–132). Cheltenham, UK: Edward Elgar.
11. Cooke, P. (2001). Regional innovation systems, clusters, and the knowledge economy. Research Policy, 30(7), 945–974.
12. Crescenzi, R., Rodríguez-Pose, A., & Storper, M. (2007). The territorial dynamics of innovation: A Europe–United States comparative analysis. Journal of Economic Geography, 7(6), 673–709.
13. Crescenzi, R., Di Cataldo, M., & Rodríguez-Pose, A. (2016). Government quality and the economic returns of transport infrastructure investment in European regions. Journal of Regional Science, 56(4), 555–582.
14. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (1963). Birinci Beş Yıllık Kalkınma Plânı (1963–1967) (First Five-Year Development Plan). https://www.sbb.gov.tr/kalkinma-planlari/
15. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (1979). Dördüncü Beş Yıllık Kalkınma Planı (1979–1983) (Fourth Development Plan (1979–1983). https://www.sbb.gov.tr/kalkinma-planlari/
16. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2006). Dokuzuncu Kalkınma Planı (Ninth Development Plan) (2007–2013). https://www.sbb.gov.tr/kalkinma-planlari/
17. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2019). On Birinci Kalkınma Planı (Eleventh Development Plan) (2019–2023). https://www.sbb.gov.tr/kalkinma-planlari/
18. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). On İkinci Kalkınma Planı (Twelfth Development Plan) (2024–2028). https://www.sbb.gov.tr/kalkinma-planlari/
19. Çelebi Deniz, Z., & Erkut, G. (2025). Development agencies in Turkey: an inter-regional performance assessment. Innovation: The European Journal of Social Science Research, 38(2), 905–933.
20. Davids, M., & Frenken, K. (2018). Proximity, knowledge base and the innovation process: Towards an integrated framework. Regional Studies, 52(1), 23–34.
21. Demirdag, I. (2024). COVID 19 and regional entrepreneurship: which regional features can mitigate the devastating effects of COVID-19? European Planning Studies, 32(6), 1377–1400.
22. Feldman, M. P., & Kogler, D. F. (2010). Stylized facts in the geography of innovation. In B. H. Hall & N. Rosenberg (Eds.), Handbook of the economics of innovation (Vol. 1, pp. 381–410). Amsterdam, Netherlands: Elsevier.
23. Fotheringham, A. S., Charlton, M. E., & Brunsdon, C. (1998). Geographically weighted regression: a natural evolution of the expansion method for spatial data analysis. Environment and planning A, 30(11), 1905-1927.
24. Fritsch, M., & Slavtchev, V. (2011). Determinants of the efficiency of regional innovation systems. Regional Studies, 45(7), 905–918.
25. Ganau, R., & Grandinetti, R. (2021). Disentangling regional innovation capability: what really matters?. Industry and Innovation, 28(6), 749-772.
26. Gangaliuc, C., Danko, L., & Varış Husar, S. C. (2025). Revisiting cluster organizations as drivers of public-private cooperation in central and eastern europe. Review of Regional Research.
27. Gültekin, L., Yavan, N., Kurul, Z. (2023). Evrimsel Ekonomik Coğrafya Perspektifinden Türkiye’de Bölgelerin İlişkili Çeşitlilik Dinamiklerine Yönelik Ampirik Bir Analiz. Coğrafi Bilimler Dergisi/ Turkish Journal of Geographical Sciences, 21 (2), 616-659.
28. Köksal, M. S. (2023). Analysis of Turkey’s innovation performance in pandemic times: Comparison of the performances in pre-pandemic and pandemic times (2019–2021). STI Policy and Management Journal, 8(1), 1–17.
29. Malecki, E. J. (2013). Creativity: who, how, where?. In Knowledge and the economy (pp. 79-93). Dordrecht: Springer Netherlands.
30. Maskell, P., & Malmberg, A. (1999). Localised learning and industrial competitiveness. Cambridge Journal of Economics, 23(2), 167–185.
31. McCann, P., Erdős, K., Georghiou, L., & Rodriguez-Pose, A. (2025). The fundamental case for a place-based approach to transformative innovation policies (JRC142565). Publications Office of the European Union.
32. Morgan, K. (1997). The learning region: Institutions, innovation and regional renewal. Regional Studies, 31(5), 491–503.
33. Moulaert, F., & Sekia, F. (2003). Territorial innovation models: A critical survey. Regional Studies, 37(3), 289–302.
34. Niembro, A., & Starobinsky, G. (2023). Looking at regional innovation systems and industrial knowledge bases from the South. International Journal of Technology Learning, Innovation and Development, 15(1), 1–22.
35. O’Brien, R. M. (2007). A Caution Regarding Rules of Thumb for Variance Inflation Factors. Quality & Quantity, 41(5), 673–690.
36. Özdoğan, B., Dirik, D., & Kahraman, A. (2025). The role of the city in the innovative software entrepreneurship ecosystem: A qualitative study. Journal of Global Entrepreneurship Research, 15(1), 1–27.
37. Özen, B. S., & Baycan, T. (2022). Regional innovation performances in Turkey. Sustainability, 14(16), 10035.
38. Republic of Türkiye. (2000). Organized Industrial Zones Law Law No. 4562. Official Legislation Database (Mevzuat). https://www.mevzuat.gov.tr/
39. Republic of Türkiye. (2001). Technology Development Zones Law No. 4691. Official Legislation Database (Mevzuat). https://www.mevzuat.gov.tr/
40. Republic of Türkiye. (2006). Law on the Establishment, Coordination and Duties of Development Agencies Law No. 5449. Official Legislation Database (Mevzuat). https://www.mevzuat.gov.tr/
41. Republic of Türkiye. (2008). Law on the Support of Research, Development and Design Activities Law No. 5746. Official Legislation Database (Mevzuat). https://www.mevzuat.gov.tr/
42. Republic of Türkiye. (2011). Law No. 6170 on the Amendment of the Technology Development Zones Law (No. 4691). Official Legislation Database (Mevzuat). https://www.mevzuat.gov.tr/
43. Samara, E., Kilintzis, P., Katsoras, E., & Martnidis, G. (2024). A system dynamics approach for the development of a regional innovation system. Journal of Innovation and Entrepreneurship, 13(1), 1–21.
44. Scott, L. M., & Janikas, M. V. (2009). Spatial statistics in ArcGIS. In Handbook of applied spatial analysis: Software tools, methods and applications (pp. 27-41). Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg.
45. Storper, M. (1995). The resurgence of regional economies, ten years later: The region as a nexus of untraded interdependencies. European Urban and Regional Studies, 2(3), 191–221.
46. Sungur, O., Keskin, H. (2012) Bölgesel İnovasyon Sistemleri Başarı Koşulları ve Politika Çıkarımları. Global Journal of Economics and Business Studies, 1(2), 20-31.
47. Şahin, M. T., Yılmaz, M., & Varol, Ç. (2018). Türkiye’de Bilgi Yoğun İş Hizmetlerinin BYIH Bölgesel Uzmanlaşma Örüntüsü. Ankara Üniversitesi Dil Ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 58(2), 1492-1521.
48. TÜBİTAK Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu. (1993). Türk bilim ve teknoloji politikası (1993–2003). https://www.tubitak.gov.tr
49. TÜBİTAK. (2010). Vizyon 2023: Bilim ve teknoloji stratejileri ve politikaları (2003–2023). (National Science and Technology Policies).https://www.tubitak.gov.tr
50. TÜBİTAK. (2011). Ulusal Bilim, Teknoloji ve Yenilik Stratejisi (2011–2016) (National Science, Technology and Innovation Strategy).https://www.tubitak.gov.tr
51. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (2017). 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu. Resmî Gazete (Sayı: 29944) Industrial Property Law (No. 6769).https://www.mevzuat.gov.tr
52. Türkiye Cumhuriyeti Devlet Planlama Teşkilatı. (1983). Türk bilim politikası (1983–2003). (Turkish Science and Technology Policy)
53. Türkiye Cumhuriyeti Devlet Planlama Teşkilatı. (1998). Bilim ve teknolojide atılım projesi. (Breakthrough in Science and Technology Project)
54. Varol, C., Sat, N.A., Ucer, A.G., Yılmaz, G. (2009) Ankara Technology Development Zones Within the Context of Innovation Strategies in Turkey. In: Aydogan, N. (eds) Innovation Policies, Business Creation and Economic Development. International Studies In Entrepreneurship, vol 21. Springer, New York, NY.
55. Yavan, N., Yılmaz, Ş., & Aniç, A. (2022). Institutional context and territorial policy: Analyzing the new regional policy and regional development agencies in Turkey. In Economies, Institutions and Territories (pp. 135-163). Routledge.
56. Yavan, N., Cansız, M., & Karanfil, N. (2023). Yaratıcı Sınıfın Girişimcilik Potansiyeli: Demografi, Beşerî Sermaye ve Mekân. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(3), 619-663.
57. Yükseköğretim Kurulu & TÜBİTAK. (2000). Ulusal inovasyon girişimi. (National Innovation Initiative)