Post-pandemic reverse migration and socio-economic change in Gercüş and its rural areas

Öz

The COVID-19 pandemic affected economic and social structures in Türkiye and new patterns of migration. During this period, many people living in large cities turned to rural areas due to health concerns and changing living conditions. In this context, the district of Gercüş in Batman and its surrounding villages became one of the destination for in- migration. While Gercüş and its rural areas had experienced population decline before the pandemic, they began to attract migrants in the post-pandemic period. Following the pandemic, rural areas experienced demographic changes as well as transformations in socio-economic relations and social solidarity. Some individuals returning from cities continued their professional activities through digital technologie and remote working, contributing to the revitalization of the rural economy. Traditional livelihood activities such as agriculture and animal husbandry regained importance, while organic farming, beekeeping, and handicrafts also expanded. In addition, elderly and retired individuals preferred rural areas in search of a safer life. This study examines migration movements in Batman–Gercüş and its rural areas before and after the pandemic using a qualitative research approach. The study relies on TÜİK data, literature review, local observations, and structured interviews, and finds that reverse migration constitutes a process of social transformation with implications for rural development.

Anahtar Kelimeler

• Covid-19
• reverse migration
• rural development
• socio-economic change

Pandemi sonrası Gercüş ve kırsalında tersine göç ve sosyo-ekonomik değişim

Öz

Covid-19 pandemisi, dünya genelinde olduğu gibi Türkiye’de de ekonomik ve sosyal yapıları etkileyerek yeni göç hareketlerine yol açmıştır. Pandemi sürecinde büyük şehirlerde yaşayan birçok kişi sağlık kaygıları, sosyal mesafe ve yaşam koşulları nedeniyle kırsal alanlara yönelmiştir. Bu süreçte özellikle Batman’ın Gercüş ilçesi ve bağlı köyleri göç alan önemli bölgelerden biri haline gelmiştir. Pandemi öncesinde nüfus kaybı yaşayan Gercüş ve kırsalı, pandemi sonrasında göç alan bir bölgeye dönüşmüştür. Pandemi sonrasında kırsal alanlarda yalnızca demografik değişimler değil, sosyo-ekonomik ilişkiler ve toplumsal dayanışma biçimleri de değişmiştir. Kentlerden kırsala dönen bazı bireyler dijitalleşmenin sağladığı uzaktan çalışma imkânlarıyla kırsal ekonomiye yeni bir dinamizm kazandırmıştır. Tarım ve hayvancılık gibi geleneksel geçim kaynakları yeniden canlanmış; organik tarım, arıcılık ve el sanatları gibi alanlarda gelişmeler görülmüştür. Ayrıca özellikle yaşlı ve emekli nüfus, daha güvenli ve sakin bir yaşam arayışıyla kırsala yönelmiştir. Bu çalışma, Batman-Gercüş ilçesi ve kırsalında pandemi öncesi ve sonrası göç hareketlerini sosyo-ekonomik ve toplumsal yönleriyle incelemektedir. Nitel araştırma yöntemine dayanan çalışmada betimsel analiz tekniği kullanılmış; TÜİK verileri, literatür taraması, yerel gözlemler ve yapılandırılmış görüşmelerden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular, tersine göçün kırsal kalkınmayı etkileyen çok boyutlu bir toplumsal dönüşüm olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Covid-19
• tersine göç
• kırsal kalkınma
• sosyo-ekonomik değişim

Kaynakça

1. Bovenkerk, F. (1974). The sociology of return migration: A bibliographic essay. Martinus Nijhoff.
2. Çöl, M. (2020). Covid-19 pandemisi ve toplum sağlığına etkileri. Türkiye Klinikleri Halk Sağlığı Dergisi, 6(2), 95–103.
3. De Luca, A. I., Corrado, S., & Pupo D’Andrea, M. R. (2020). Covid-19 and rural areas: Challenges and opportunities. Sustainability, 12(24), 1–15.
4. Erkan-Öcek, R., & İslam, T. (2025). Kırsal alanlara kim neden göç ediyor? Kentten kıra göç üzerine sistematik bir inceleme. Planlama, 35(1), 171–181. https://doi.org/10.14744/planlama.2024.00086
5. Gosnell, H., & Abrams, J. (2009). Amenity migration: Diverse conceptualizations of drivers, socioeconomic dimensions, and emerging challenges. GeoJournal, 76(4), 303–322.
6. Kılıç, S. (2020). Tarihsel süreçte pandemiler ve Covid-19’un karşılaştırmalı analizi. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası, 73(3), 245–252.
7. Memiş, L., Düzgün, S., & Köseoğlu, S. (2023a). Co-vid-19 salgını, tersine göç ve köy yerleşimleri: Muhtarlara yönelik bir araştırma. Amme İdaresi Dergisi, 56(2), 95–129.
8. Memiş, L., Düzgün, S., & Köseoğlu, S. (2023b). Counter urbanisation as refuge during the COVID-19 pandemic: A case study from Turkey. Croatian and Comparative Public Administration, 23(4), 559–591. https://doi.org/10.31297/hkju.23.4.7

9. Tekeli, İ. (2016). Türkiye’de yerleşme sistemi ve kırsal alanlar. İmge Kitabevi.
10. Tekin, H. H. (2021). Pandemi döneminde ekonomik daralma ve toplumsal etkiler. İktisat ve Toplum, 11(128), 22–29.
11. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2024). Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçları, 2024. https://www.tuik.gov.tr
12. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2025). Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçları, 2025. https://www.tuik.gov.tr
13. WHO. (2020). WHO Director-General’s opening remarks at the media briefing on COVID-19 – 11 March 2020. World Health Organization.
14. Yıldırım, E. (2023). Tersine göç olgusunun bileşenleri: Iğdır ili örneği. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(45), 201–220.