Araştırma Makalesi

Kentsel morfogenezde çok ekollü yaklaşım: Batman kent dokusu

Sayı: 51 21 Eylül 2026
PDF İndir
EN TR

Kentsel morfogenezde çok ekollü yaklaşım: Batman kent dokusu

Öz

Bu çalışma, sanayi tabanlı bir Cumhuriyet kenti olan Batman'ın kentsel gelişimini “hızlandırılmış kentsel morfogenez” ve “sıkıştırılmış kentleşme” kavramları üzerinden detaylıca inceler. Petrol sanayisi etrafında kısa süre içerisinde hızla şekillenen kent; yoğun göç dalgaları ve planlama müdahaleleriyle oldukça karmaşık, hibrit ve katmanlı bir form üretmiştir. Araştırmada Conzenyen, İtalyan ve Fransız morfoloji ekollerinin sunduğu kavramsal çerçeveler; Mekânsal Dizim ve Fraktal Boyut Analizleri gibi nicel ve sayısal yöntemlerle bütüncül biçimde sentezlenmiştir. Elde edilen bulgular; kente özgü doğrusal sanayi çekirdeği, planlı ızgara dokular, radyal genişleme aksları ve organik çeperlerin eşzamanlı bir arada varlığını açıkça ortaya koymaktadır. Ayrıca sanayi bölgelerinin kentsel gelişim şemalarında "sabitleme hattı" ve "iç kenar kuşak" olarak işlev gördüğü ampirik verilerle doğrulanmıştır. Sonuçlar, Batman'ın kentsel formunun tarihsel ve kademeli bir süreklilikle değil, ani mekânsal kopuşlar, tipolojik krizler ve eşzamanlı morfolojik katmanlarla evrildiğini göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, hızla oluşan sanayi kentlerinin analizi için çok ekollü yenilikçi bir çerçeve sunarak literatüre önemli katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Akcan, S. (2018). Batman’da petrolün bulunmasının kente sosyo-ekonomik ve sosyo-kültürel etkileri (1940–1970). Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 8(2), 55-78.
  2. Batty, M., & Longley, P. (1994). Fractal Cities: A Geometry of Form and Function. Academic Press.
  3. Bekhelifi, A. E., & Djedid, A. (2025). Urban morphogenesis and fractal pattern: scaling invariance of traditional Islamic cities in Algeria. Urban Morphology, 29(2), 191–206. https://doi.org/10.51347/UM29.0020
  4. Biçim, H. (2020). Şehir içinde şehir: Batman ve TPAO. Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 65, 247–263.
  5. Biondi, R. (2025). Reading Chinese urban villages with typo-morphological analysis: the case of Shixia Village in Shenzhen. Urban Morphology, 29(2), 131–152. https://journal.urbanform.org/index.php/jum/article/view/11442
  6. Caniggia, G., & Maffei, G. L. (2001). Architectural composition and building typology: Interpreting basic building. Alinea Editrice.
  7. Chen, D., Feng, Y., & Meng, L. (2023). Urban morphology meets geo-knowledge graph. Abstracts of the International Cartographic Association, 6, 36, 2023. 31st International Cartographic Conference (ICC 2023), 13–18 August 2023, Cape Town, South Africa. https://doi.org/10.5194/ica-abs-6-36-2023
  8. Conzen, M. R. G. (1960). Alnwick, Northumberland: A study in town-plan analysis. London: Institute of British Geographers.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kent Morfolojisi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

21 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

19 Şubat 2026

Kabul Tarihi

21 Eylül 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 51

Kaynak Göster

APA
Koçak, E., & Oduncu, V. (2026). Kentsel morfogenezde çok ekollü yaklaşım: Batman kent dokusu. İDEALKENT, 51, 1-21. https://doi.org/10.31198/idealkent.1892868
AMA
1.Koçak E, Oduncu V. Kentsel morfogenezde çok ekollü yaklaşım: Batman kent dokusu. İDEALKENT. 2026;(51):1-21. doi:10.31198/idealkent.1892868
Chicago
Koçak, Eda, ve Veysi Oduncu. 2026. “Kentsel morfogenezde çok ekollü yaklaşım: Batman kent dokusu”. İDEALKENT, sy 51: 1-21. https://doi.org/10.31198/idealkent.1892868.
EndNote
Koçak E, Oduncu V (01 Eylül 2026) Kentsel morfogenezde çok ekollü yaklaşım: Batman kent dokusu. İDEALKENT 51 1–21.
IEEE
[1]E. Koçak ve V. Oduncu, “Kentsel morfogenezde çok ekollü yaklaşım: Batman kent dokusu”, İDEALKENT, sy 51, ss. 1–21, Eyl. 2026, doi: 10.31198/idealkent.1892868.
ISNAD
Koçak, Eda - Oduncu, Veysi. “Kentsel morfogenezde çok ekollü yaklaşım: Batman kent dokusu”. İDEALKENT. 51 (01 Eylül 2026): 1-21. https://doi.org/10.31198/idealkent.1892868.
JAMA
1.Koçak E, Oduncu V. Kentsel morfogenezde çok ekollü yaklaşım: Batman kent dokusu. İDEALKENT. 2026;:1–21.
MLA
Koçak, Eda, ve Veysi Oduncu. “Kentsel morfogenezde çok ekollü yaklaşım: Batman kent dokusu”. İDEALKENT, sy 51, Eylül 2026, ss. 1-21, doi:10.31198/idealkent.1892868.
Vancouver
1.Eda Koçak, Veysi Oduncu. Kentsel morfogenezde çok ekollü yaklaşım: Batman kent dokusu. İDEALKENT. 01 Eylül 2026;(51):1-21. doi:10.31198/idealkent.1892868