Kadın akademisyenlerin kentsel kamusal alanları kullanım dinamikleri: Düzce örneği

Öz

Kentsel alanlar, sadece fiziksel yaşam alanları değil, aynı zamanda mesleki kimlikler ve gündelik yaşam pratikleri üzerinden yeniden üretilen sosyo-politik alanlardır. Söz konusu alanlar, toplumsal cinsiyet rollerinin de somut bir zeminde yer aldığı, hane içindeki rollerin kamusal alanlarda yansımalarının görüldüğü, ekonomik ve sosyal bağlamda eşitsizliklerin ortaya çıktığı yerlerdir. Bu sebeple kentsel alanlarda kadınların mevcut konumları ve kamusal alanlarda karşılaştıkları zorluklar ve engellerin incelenmesi önemlidir. Bu araştırma, Düzce örneği üzerinden kadın akademisyenlerin kentsel kamusal alanları tanımlama ve deneyimleme biçimlerini, kadınların kentteki varlığını, kentsel alanları erkeklerle eşit kullanım hakkının önemini ve kamusal alanların kullanım dinamiklerini ortaya çıkararak toplumsal cinsiyete duyarlı kentsel politikaların geliştirilmesine katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Çalışmada, Düzce Üniversitesi’nde görev yapan 20 kadın akademisyenle görüşülmüş ve çıkan veriler MAXQDA programıyla analiz edilmiştir. Sonuç olarak, kadın akademisyenlerin kentsel mekân kullanımında aile içi rolleri ve kariyerleri arasında bir çatışma, geleneksel rollerde zaman yoksulluğu, anne olarak kentsel kamusal alanların sunduğu imkanlara tam erişememe, sınırlı vakitlerde ev-iş-kreş-alışveriş-ev gibi ulaşım ağında kopuş, toplu taşımadaki engeller ve güvenlik gibi sorunlarla karşılaştıkları tespit edilmiştir. Çalışmada, Düzce’de güvenli duraklar, acil durum butonları, kent ofisleri, çok yönlü çalışma alanların olması gerektiği ve belediye üniversite iş birliğiyle kapsayıcı politikalar geliştirilmesi önerilmiştir. Çalışma, kadın akademisyenlerin kent mekânıyla kurdukları ilişkinin derinlemesine incelemek, kamusal alanların kullanım dinamiklerini ortaya çıkarmak amacıyla tasarlanmıştır. Düzce’de toplumsal cinsiyete duyarlı kentsel politikaların geliştirilmesine katkı sağlamayı hedeflemektedir. Düzce Üniversitesi’nde görev yapan 20 kadın akademisyenle görüşülmüş ve çıkan veriler MAXQDA programıyla analiz edilmiştir. Sonuç olarak, kadın akademisyenlerin; kentsel mekân kullanımında aile içi rolleri ve kariyerleri arasında bir çatışma, meslek-ev içi hizmet/çocuk bakım gibi geleneksel rollerde zaman yoksulluğu, anne olarak kentsel kamusal alanların sunduğu imkanlara tam erişememe, sınırlı vakitlerde ev-iş-kreş-alışveriş-ev gibi hareket zincirindeki ulaşım ağında kopuş, toplu taşımadaki engeller ve güvenlik gibi sorunlarla karşılaştıkları tespit edilmiştir. Çalışmada, Düzce’de, güvenli duraklar, acil durum butonları, kent ofisleri, çok yönlü çalışma alanları ve belediye üniversite işbirliğiyle kapsayıcı politikalar geliştirilmesi önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kadın akademisyen
• kent
• kentsel kamusal alan
• Düzce

Dynamics of urban public space use by female academics: the case of Düzce province

Öz

Urban spaces are not only physical living areas but also socio-political spaces reproduced through professional identities daily life practices. These spaces are gender roles are concretely manifested roles within household are reflected in public spaces, economic, social inequalities emerge. Therefore, it’s important to examine current position of women in urban spaces challenges obstacles they face in public spaces This studys, aims contribute to the development of gender-sensitive urban policies in Düzce. This research aims contribute to development of gender-sensitive urban policies by examining how female academics in Düzce define experience urban public spaces, analyzing their presence in the city, emphasizing the importance of their equal right to utilize urban areas alongside men, revealing dynamics of public space usage. Twenty female academics working at Düzce University interviewed data analyzed using the MAXQDA program. Results, the study found women in Düzce face conflicts between family roles careers urban space use, time scarcity in traditional, incomplete access to opportunities offered by urban public spaces as mothers, disruption in the transportation network, home-work-nursery-shopping problems such as obstacles and safety in public transportation. Suggests Düzce should have safe bus stops, emergency buttons, city offices, multi-purpose workspaces, that inclusive policies should be developed through municipality-university collaboration

Anahtar Kelimeler

• Female academics
• urban
• urban public space
• Düzce

Kaynakça

1. Adaman, F., & Keyder, Ç. (2006). Türkiye’de büyük kentlere göç ve yoksulluk. UNDP Türkiye. Aksu, B., & İşat, C. (2006). Düğüm bilgisi (2. bs.). KA-DER Yayınları.
2. Belkıs, Ö. (2016). Anneliğin akademik kariyer gelişimine etkileri üzerine nitel bir araştırma. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 5(4), 250–263.
3. Berg, B. L., & Lune, H. (2019). Görüşmeye dramacı bir yaklaşım. In A. Arı (Ed.), Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (ss. 113–171). Eğitim Yayınevi.
4. Böke, K. (2017). Örnekleme. In Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Alfa Yayınları.
5. Chanter, T. (2019). Toplumsal cinsiyet (M. Erguvan, Çev.). Fol Kitap.
6. Coşar Çelik, S. (2023). Akademide anne olmak: Zaman ve mekân sorunu. In G. Bayrakçeken Tüzel, A. Gökçe, Kurtoğlu, A. Gönüllü Atakan, & A. Çoban (Der.), Feminist olan politiktir (ss. 127–131). NotaBene Yayınları.
7. Cumur, Ş., & Deniz Topçu, K. (2022). Toplumsal cinsiyet eşitsizliği: Kadın ve kentsel mekân. Artium, 10(2), 112–130. https://doi.org/10.51664/artium.1119805
8. Çağlayan, K. (2015). Üniversitede kadın akademisyenlik. Türkiye Tohumcular Birliği Dergisi, 16, 22–24.

9. Çaha, Ö. (2010). Women and local democracy in Turkey. Journal of Economic and Social Research, 12(1), 161–189.
10. Çeboğlu, C. (2024). Kadınların İstanbul’u: Kentsel alanların kullanımının sinemada temsili [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi].
11. Demir, O. Ö. (2017). Nitel araştırma yöntemleri. In Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Alfa Yayınları.
12. Erdönmez, E., & Çelik, F. (2016). Kentsel mekânda kamusal alan ilişkileri. TÜBA-KED.
13. Giddens, A. (2012). Sosyoloji (E. Rızvanoğlu & İ. Yılmaz, Çev.). Kırmızı Yayınları.
14. Goffman, E. (1977). The arrangement between the sexes. Theory and Society, 3(4), 301–331.
15. Gönen, E., Hablemitoğlu, S., & Özmete, E. (2004). İş ve aile yaşamının dengelenmesi: Akademisyen kadınlar üzerinde bir araştırma. Dönüşüm Yayınları.
16. Hägerstrand, T. (1970). What about people in regional science? Papers of the Regional Science Association, 24, 7–21.
17. Hamza Çelikyay, H. (2020). İl ölçeğinde büyükşehir belediye modeli: Bursa örneği. Ekin Yayınevi.
18. Kavas, A. (2024). 81 ilde kadınların yaşadıkları sorunlar ve bu sorunların toplumsal cinsiyet ekseninde genel değerlendirmesi. İDEALKENT, 16(46), 1999–2038. https://doi.org/10.31198/idealkent.1473719
19. Keleş, R. (1980). Kentleşme politikası. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları.
20. Lefebvre, H. (1991). The production of space (D. Nicholson-Smith, Trans.). Wiley-Blackwell.
21. Lefebvre, H. (2023). Mekânın üretimi (I. Ergüden, Çev.; 7. bs.). Sel Yayıncılık.
22. Madanipour, A. (1999). Why are the design and development of public spaces significant for cities? Environment and Planning, 26(6), 879–891.
23. Madanipour, A. (2010). Whose public space. Routledge.
24. Marshall, G. (2005). Sosyoloji sözlüğü (O. Akınbay & D. Kömürcü, Çev.). Bilim ve Sanat Yayınları.
25. Mumford, L. (2007). Tarih boyunca kent: Kökenleri, geçirdiği dönüşümler ve geleceği (K. Gürol & T. Tamer, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
26. Negiz, N., Sallan Gül, S., Efe, S., Cansever, N., & Tapdık Terzioğlu, S. (2024). Farklı kentsel gelişmişlik seviyelerinde kadınların kentsel deneyimleri. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 26(47), 1384–1402.
27. Oakley, A. (1985). Sex, gender and society. Gower Publishing Company Limited.
28. Oldenburg, R. (1989). The great good place: Cafés, coffee shops, community centers, beauty parlors, general stores, bars, hangouts, and how they get you through the day. Paragon House.
29. Özkanlı, Ö., & White, K. (2008). Leadership and strategic choices: Female professors in Australia and Turkey. Journal of Higher Education Policy and Management, 30(1), 53–63. https://doi.org/10.1080/13600800701745051
30. Punch, K. F. (2020). Sosyal araştırmalara giriş: Nicel ve nitel yaklaşımlar (D. Bayrak, H. B. Arslan, & Z. Akyüz, Çev.). Siyasal Kitabevi Yayınları.
31. Sevgili, Ş. (2026). Kent mekânında ebeveynlik: Akademisyen ebeveynler üzerine bir araştırma. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(1), 89–112.
32. Smith, W. R., & Torstensson, M. (1997). Fear of crime: Gender differences in risk perception and neutralizing fear of crime. British Journal of Criminology, 37(4).
33. Şafak, N. (2020). Nevşehir’de kadınların kent deneyimi üzerine bir inceleme. Fe Dergi, 12, 30–43. https://doi.org/10.46655/federgi.745784
34. Tekeli, İ. (1998). Türkiye’de iç göç ve kentleşme. In A. İçduygu & İ. Sirkeci (Ed.), Türkiye’de iç göç. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
35. UN Women. (2014). Safe cities global initiative. https://www.unwomen.org/~/media/headquarters/attachments/sections/library/publications/2014/un%20women%20safe%20cities%20brief-us-web.pdf
36. Wirth, L. (1938). Urbanism as a way of life. The American Journal of Sociology, 44, 1–24. https://doi.org/10.1086/217913
37. Yavuz, K. B., & Savran Penbecioğlu, S. (2025). Güncel ekonomik belirsizlik döneminde akademisyen kadınların sosyo-ekonomik ve sosyo-mekânsal pratikleri. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 68, 263–279.
38. Yerlikaya Yaran, B. (2024). Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin akademideki izdüşümleri: Artvin örneği. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 19(2), 559–593.
39. Yerlikaya Yaran, B. (2025). Zamansız ve mekânsız çalışma: Özel ve kamusal alan kıskacındaki akademisyen kadınların üretkenlik krizi üzerine nitel bir araştırma. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(2), 317–347.
40. Yıkıcı, A., & Salman, T. (2022). Kadın dostu kent bağlamında kadın ve kent ilişkisi: Trabzon örneği. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 9(3), 1677–1708. https://doi.org/10.30798/makuiibf.979763
41. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
42. Yıldız, S. (2018). Türkiye’de kadın akademisyen olmak. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 1, 29–40.
43. Yılmaz, E. (t.y.). Toplumsal cinsiyete mekân üzerinden bir bakış: Kent mekânında kadın olmak. Koç Üniversitesi Blog. https://research.ku.edu.tr/tr/kockam-blog-tr/toplumsal-cinsiyete-mekan-uzerinden-bir-bakis-kent-mekaninda-kadin-olmak-elif-yilmaz/