Kentsel düzen ve suç ilişkisi: Kırık camlar teorisi perspektifi üzerine bir literatür değerlendirmesi

Öz

Bu çalışma, kentsel düzen ile suç arasındaki ilişkiyi Kırık Camlar Teorisi çerçevesinde ele alarak hem ulusal hem de uluslararası literatürü sistematik bir yaklaşımla değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda, Google Scholar, TR Dizin ve ULAKBİM veri tabanlarında gerçekleştirilen taramalar sonucunda ulaşılan, 2000–2025 yılları arasında yayımlanmış akademik çalışmalar nitel tematik analiz yöntemiyle incelenmiş ve farklı yaklaşımlar karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Analiz edilen çalışmalar kentsel düzensizlik, mekânsal faktörler ve güvenlik politikaları ekseninde sınıflandırılmıştır. Elde edilen bulgular, incelenen çalışmalarda fiziksel çevredeki düzensizlikler, yetersiz aydınlatma ve mekânsal kontrol eksikliği ile suç ve güvenlik algısı arasında ilişki kurulduğunu göstermektedir. Bunun yanı sıra çevresel düzenleme, aydınlatma ve mekânsal planlama uygulamalarının suçun önlenmesine katkı sağlayabildiği görülmektedir. Bununla birlikte, sosyoekonomik eşitsizlikler, göç ve kentleşme süreçleri ile toplumsal ve kurumsal faktörlerin de suç olgusunun açıklanmasında önemli değişkenler olduğu belirlenmiştir. Bu bulgular, Kırık Camlar Teorisi’nin çevresel düzensizlik ile suç arasındaki ilişkiyi açıklamada önemli bir çerçeve sunduğunu, ancak suçun yalnızca fiziksel çevre üzerinden açıklanmasının yeterli olmadığını göstermektedir. Sonuç olarak, teorinin kentsel mekân düzenlemeleri ve kent güvenliği politikaları açısından açıklayıcı bir çerçeve sunduğu; ancak farklı toplumsal, ekonomik ve mekânsal koşullar dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• kırık camlar teorisi
• kentsel suç
• kentsel güvenlik
• çevresel kriminoloji
• mekansal düzen

Etik Beyan

Etik kurul izni gerekmemiştir. Çalışma sürecinde bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine uyulmuş, yararlanılan tüm kaynaklar usulüne uygun şekilde atıf yapılarak belirtilmiştir.

The relationship between urban order and crime: A literature review within the framework of broken windows theory

Öz

This study aims to systematically evaluate both national and international literature on the relationship between urban order and crime within the framework of Broken Windows Theory. In this context, academic studies published between 2000 and 2025 and identified through searches conducted in Google Scholar, TR Dizin, and ULAKBİM databases were examined using qualitative thematic analysis, and different approaches were comparatively analyzed. The studies included in the analysis were classified according to urban disorder, spatial factors, and security policies. The findings indicate that the reviewed studies establish an association between physical environmental disorder, inadequate lighting, lack of spatial control, and crime and perceptions of security. Furthermore, environmental improvements, adequate lighting, and spatial planning practices were found to contribute to crime prevention. At the same time, socioeconomic inequalities, migration and urbanization processes, as well as social and institutional factors, were identified as important variables in explaining crime. These findings suggest that Broken Windows Theory provides an important framework for explaining the relationship between environmental disorder and crime; however, they also demonstrate that crime cannot be adequately explained solely in terms of the physical environment. In conclusion, the theory offers an explanatory framework for urban spatial planning and urban security policies but should be evaluated in consideration of different social, economic, and spatial conditions.

Anahtar Kelimeler

• Broken Windows Theory,
• urban crime
• urban security
• environmental crimimology
• spatial order

Etik Beyan

ethical approval was not required. Throughout the research and writing process, all scientific and ethical principles were followed, and all sources used have been properly cited.

Kaynakça

1. Ak, T. (2024). Kentlerde suç ve akıllı kentler yaklaşımı ekseninde Türkiye’de kentleşme ve kent güvenliği. Kent Akademisi, 17(3), 1005-1029.
2. Akalın, M. (2017). Kentsel dönüşüm projelerinin suç oranlarına etkilerinin değerlendirilmesi: Ankara/Altındağ örneği. Munzur Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(9), 5-33.
3. Aliağaoğlu, A. ve Uğur, A. (2021). Kentlerde suç ve suça iten sebepler, suçla ilgili teorik çalışmalar. Doğu Coğrafya Dergisi, 26(45), 37-54.
4. Altıntaş, M. (2023). Kırık camlar teorisinin erdemli raporlama (whistleblowing) davranışına etkisi: Yükseköğretim çalışanları üzerinde bir uygulama. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(1), 240-257.
5. Bektaş, M., Erkal, P. ve Çetin, D. T. (2019). Kırık camlar teorisinin işletmelere uyarlanması: Ölçek geliştirme çalışması. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(3), 596-617.
6. Bilen, Ö. ve Büyüklü, A. H. (2018). Kırık pencereler teorisinin İstanbul metropoliten alanı’nda geçerliliğinin testi. İdealkent Dergisi, 9(23), 160-188.
7. Braga, A. (2015). Suç yoğun bölge polisliğinin suç üzerine etkisi, (S. Altuntop, Çev.), Suçla Mücadele ve Güvenlik. Siyasal Kitabevi.
8. Brantingham, P. J. (1993). Review of Crime, policing and place: Essays in environmental criminology. American Journal of Sociology, 98(5), 1220-1222.

9. Carter, D. (2020). Suç psikolojisi, (D. Yazıcıoğlu, Çev.). Sola Unitas Yayınları. Clancey, G., Lee, M. ve Fisher, D. (2018). Crime prevention through environmental design (CPTED) and environmental criminology: A review of the literature. International Journal of Comparative and Applied Criminal Justice, 42(2-3), 131-151.
10. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing Among Five Approaches (4th ed.). SAGE Publications.
11. Çakır, E., Sarıhan, Z. ve Sarıhan, N. Ö. (2014). Yerel yönetimlerde suç önleme politikası olarak farklılıkların yönetimi: Seferihisar belediyesinde bir uygulama. Karamanoğlu Mehmet Bey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2014(3), 227-231.
12. Çelik, A. (2025). Gelişmişlik ve ekonomik durumlarına göre kentlerde suç eğilimleri ve muhtemel sebepleri. Güvenlik Çalışmaları Dergisi, 27(1), 82-94.
13. Çolak, A. ve Ceylan, M. A. (2023). Güvenli kent kavramının teorilerle ve mekânsal bakış açısı ile incelenmesi. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, 13, 626-648.
14. Ekici, B. (2020). Güvenli kent ve belediyeler. O. İmga ve E. Osmanoğlu (Der.), Kent ve Güvenlik. Polis Akademisi Yayınları.
15. Erbuğa, G. S. (2020). Durumsal suç önleme yaklaşımı çerçevesinde beyaz yakalı suçların önlenmesi. İzmir İktisat Dergisi, 35(3), 593-609.
16. Geleri, A. (2002). Devriye polisi. Seçkin Yayıncılık.
17. Gökulu, G. (2011). Kent güvenliği kentleşme ve suç ilişkisi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 24(1), 209-226.
18. Güçlü, İ. ve Akbaş, H. (2019). Suç sosyolojisi kavram teori uygulama. Gazi Kitabevi Yayınları. Jacobs, J. (1961). The death and life of great American cities. Random House.
19. Karasu, M.A. (2008). Türkiye’de kentleşme dinamiklerinin suça etkisi. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 57(4), 255-281.
20. Karatekin Alkoç, Y. (2025). Örgütlerin kırık camlar teorisi perspektifinden değerlendirilmesi. Business Economics and Management Research Journal, 8(2), 137-145.
21. Kaya, E. (2016). Yerel yönetimlerin kent güvenliğine katkısı. Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi, 42, 145-163.
22. Kaypak, Ş. (2011). Kent güvenliğinde yeni açılımlar: Toplum destekli polislik. M. Karakaya ve S. Gültekin (Ed.), Suçla Mücadelede Çağdaş Yaklaşımlar. Polis Akademisi Yayınları.
23. Keleş, R. (1993). Kentleşme politikası. İmge Kitabevi.
24. Korkmaz, A. (2011). Şehirleşme ve suç. Istanbul Journal of Sociological Studies, 23, 69-78.
25. Kuyaksil, A. ve Özdemir, M. (2015). Türkiye’de kırsaldan kente göç ve güvenlik ilişkisi. ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi, 2(4), 24-40.
26. Muş, E., Gözübenli, M. ve Karapazarlıoğlu, E. (2015). Suç yoğun bölge polisliği. E. Muş ve A. Sözer (Ed.), Çağdaş Kolluk Stratejileri. Adalet Yayınevi.
27. Newman, O. (1972). Defensible space: Crime prevention through urban design. Macmillan.
28. Payam, M. M. (2018). Yerel yönetimler için kentlerde “yerel suç önleme programı”. İdealkent Dergisi, 9(24), 614-643. Polat, A. (2014). Suç önleme. Legal Yayıncılık.
29. Polat, A. ve Gül, S.K. (2010). Suçun ölçümü. Adalet Yayınevi.
30. Sampson, R. J. ve Raudenbush, S. W. (1999). Systematic social observation of public spaces: A new look at disorder in urban neighborhoods. American Journal of Sociology, 105(3), 603-651.
31. Sampson, R. J. (2012). Great American city: Chicago and the enduring neighborhood effect. The University of Chicago Press.
32. Shaw, C. R. ve McKay, H. D. (1942). Juvenile delinquency and urban areas. University of Chicago Press.
33. Skogan, W. G. (1990). Disorder and decline: Crime and the spiral of decay in American neighborhoods. Free Press.
34. Şakar, M. ve Sarıkan, Ü. (2023). Tribin şiddeti: sembolik etkileşim kuramı ve kırık cam teorisi bağlamında bir sentez. International Journal of Eurasia Social Sciences (IJOESS), 14(51), 433-447.
35. Şenol, D. ve Gülver, Ö. (2020). Suçun sosyal psikolojik maliyeti: suç korkusu ve suç korkusuna neden olan faktörler. Toplum ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 5, 25-41. , Tanrıverdi, B. N. ve Atmaca, İ. (2023). Coğrafi bilgi sistemleri ile kentsel alanlardaki sıcak noktaların haritalanması, Ankara örneği. Bozok Journal of Engineering and Architecture, 2(2), 44-52.
36. Temir, E. (2020). Kırık camlar teorisinin kurum kültürüne uyarlanabilirliği. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi, 4, 133-144.
37. Töngür, A.R., Çetintürk E. ve Ayhan U. (2021). Ceza ve muhakeme hukukunun temel kavramları. Polis Akademisi Yayınları.
38. Tunç, H. (2008). Polisin suç olgusuna bakışı ve suça karşı uzmanlaşma çalışmaları, (Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
39. Türk, T. (2011). Türkiye’de meydana gelen suçların coğrafi bilgi sistemleri cbs ile incelenmesi. Jeodezi ve Jeoinformasyon Dergisi, 104, 14-20.
40. Uçar, H. (2023). Kent ve suç ilişkisi üzerine bir değerlendirme. Adli Bilimler ve Suç Araştırmaları, 5(1), 37-50.
41. Ünlü, M. ve Büyükgüçlü, A. (2017). Türkiye’de suç coğrafyası kavramının emniyet teşkilatı eğitimi açısından değerlendirilmesi. Marmara Coğrafya Dergisi, 36, 26-32.
42. Ünver, M. ve Bakırtaş, İ. (2015). Suçun ekonomik analizi: genel bir değerlendirme. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20, 51.
43. Wilson, J. Q. ve Kelling, G. L. (1982). Broken windows: The police and neighborhood safety. The Atlantic Monthly, 249(3), 29-38.
44. Wirth, L. (1938). Urbanism as a way of life. American Journal of Sociology, 44(1), 1-24.