Dönüşüm ve hafıza kaybı eşiğinde Konya Kadınlar Pazarı

Öz

Bu çalışma, Konya’daki Kadınlar Pazarı’nın (resmî adıyla Melike Hatun Çarşısı) gündelik adlandırma, kullanım, duyusal deneyim ve dönüşüm beklentileri üzerinden kentsel bellekteki yerini incelemektedir. Kesitsel araştırmada, 304 anketten 18 yaş altındaki bir katılımcı çıkarılmış ve 303 yanıt analiz edilmiştir. Bulgular, “Kadınlar Pazarı” adının gündelik dilde güçlü biçimde sürdüğünü göstermiştir. Bilinirlik yaş ve cinsiyete göre değişmiş ve ziyaret deneyimiyle ilişkili bulunmuştur. Düzenli ziyaret, daha güçlü nostalji algısıyla ilişkilidir. Doğrudan deneyimi olan katılımcılar pazarı özellikle kokular, satıcı sesleri, kalabalık ve canlı fakat düzensiz bir atmosferle tanımlamıştır. Algılanan nostalji, Konya kimliğine verilen önem, yıkım sonrasında beklenen bellek kaybı ve koruma desteği arasında anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Katılımcılar çoğunlukla yerinde koruma, onarım veya yeniden yapım senaryolarını tercih etmiştir. Sonuçlar, müdahalelerde fiziksel yapıyla birlikte mekânın adının, duyusal özelliklerinin, gündelik kullanımının ve toplumsal sürekliliğinin de gözetilmesi gerektiğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kentsel bellek
• kentsel cinsiyet mekânı
• Kadınlar Pazarı
• koruma

Between transformation and memory loss: Konya Kadınlar Bazaar

Öz

This study examines the place of the Kadınlar Bazaar (officially Melike Hatun Bazaar) in Konya’s urban memory through everyday naming, use, sensory experience, and expectations of transformation. Using a cross-sectional survey design, 303 responses were analysed after one respondent under 18 was excluded from 304 questionnaires. The findings show that “Kadınlar Bazaar” remains firmly established in everyday speech. Awareness differed by age and gender and was associated with visiting experience, while regular visiting was associated with a stronger perception of nostalgia. Respondents with direct experience characterised the Bazaar through smells, vendors’ calls, crowding, and an atmosphere that was lively yet disorderly. Significant associations were identified among perceived nostalgia, the importance attributed to the Bazaar in Konya’s identity, anticipated memory loss following demolition, and support for conservation. Participants mainly preferred in-situ preservation, repair, or rebuilding. The results indicate that interventions should address not only the physical structure but also the Bazaar’s name, sensory qualities, everyday use, and social continuity. As the evidence is cross-sectional, these relationships should be interpreted as associations rather than causal effects.

Anahtar Kelimeler

• Urban memory
• gendered urban space
• Kadınlar Bazaar
• conservation

Kaynakça

1. Acar, S. (2018). Kırsal bölge kadın girişimciliği bağlamında Bartın Kadınlar Pazarı (Galla Bazarı). İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 7(2), 1097–1123.
2. Aköz, A. (2015). Konya’nın kırk çarşı ve pazarı. Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları.
3. Aktaş, N., Aydın, D., & Uçgun, D. (2018). Konya Kadınlar Pazarının gastronomi ve mimari özellikleri üzerine nitel bir çalışma. In VI. Uluslararası KOP Bölgesel Kalkınma Sempozyumu Bildiri Kitabı (pp. 1141–1148).
4. Arslan, R. (2023). Osmanlı’dan günümüze uzanan pazar: Bartın Kadınlar Pazarı (Galla Bazarı). Bulletin of Economic Theory and Analysis, 8(1), 43–66.
5. Assmann, J. (1995). Collective memory and cultural identity (J. Czaplicka, Trans.). New German Critique, (65), 125–133.
6. Atmaca Çetinkaya, M., & Tekdemir Dökeroğlu, Ö. (2024). Mekân ve toplumsal cinsiyet bağlamında Konya Kadınlar Pazarının dönüşümü. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 7(1), 161–182.
7. Azaryahu, M. (1996). The power of commemorative street names. Environment and Planning D: Society and Space, 14(3), 311–330.
8. Boyer, M. C. (1994). The city of collective memory: Its historical imagery and architectural entertainments. MIT Press.

9. Classen, C., Howes, D., & Synnott, A. (1994). Aroma: The cultural history of smell. Routledge.
10. Connerton, P. (1989). How societies remember. Cambridge University Press.
11. Çiftçi, M. (2023, November 15). Konya’daki “Kadınlar Pazarı” mevsim renklerine büründü [Photograph gallery]. Anadolu Ajansı.
12. Drobnick, J. (Ed.). (2006). The smell culture reader. Berg.
13. Ersöz, G. (2024). Toplumsal hafıza, mekân ve kadın emeği: Konya Kadınlar Pazarı örneği [Master’s thesis, Necmettin Erbakan University].
14. Halbwachs, M. (1992). On collective memory (L. A. Coser, Ed. & Trans.). University of Chicago Press.
15. Hoskins, J. (1998). Biographical objects: How things tell the stories of people’s lives. Routledge.
16. Huyssen, A. (2003). Present pasts: Urban palimpsests and the politics of memory. Stanford University Press.
17. Karpuz, H., Ürekli, B., & Doğan, M. (2023). Konya’nın kırkları serisi 12: Konya’nın kırk son dönem şehir içi hanı. Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları.
18. Lefebvre, H. (1991). The production of space (D. Nicholson-Smith, Trans.). Blackwell.
19. Lewicka, M. (2008). Place attachment, place identity, and place memory: Restoring the forgotten city past. Journal of Environmental Psychology, 28(3), 209–231.
20. Low, S. M. (1996). Spatializing culture: The social production and social construction of public space in Costa Rica. American Ethnologist, 23(4), 861–879.
21. Massey, D. (1994). Space, place and gender. Polity Press.
22. Miller, D. (2008). The comfort of things. Polity Press.
23. Parin, S. (2008). Kentsel ortamda bir getto: Fatih Kadınlar Pazarı örneği [Doctoral dissertation, Istanbul University].
24. Pink, S. (2015). Doing sensory ethnography (2nd ed.). SAGE Publications.
25. Rose-Redwood, R. S. (2008). “Sixth Avenue is now a memory”: Regimes of spatial inscription and the performative limits of the official city-text. Political Geography, 27(8), 875–894.
26. Rose-Redwood, R., Alderman, D., & Azaryahu, M. (2010). Geographies of toponymic inscription: New directions in critical place-name studies. Progress in Human Geography, 34(4), 453–470.
27. Seremetakis, C. N. (Ed.). (1994). The senses still: Perception and memory as material culture in modernity. Westview Press.
28. Social Innovation Agency. (2022). Konya çarşıları sosyokültürel hayat araştırmaları [Sociocultural life research on Konya bazaars]. Konya Metropolitan Municipality Culture Co. Publications.
29. Spain, D. (1992). Gendered spaces. University of North Carolina Press.
30. Ünal, B., & Topçu, K. (2022). Exploring lost spaces towards regaining them for urban life: The case of Konya historical city center. Journal of Design for Resilience in Architecture and Planning, 3(3), 348–375.
31. Uysal, M. (2010). Tarihsel süreçte geleneksel Konya Çarşısı için bir mekânsal analiz. Millî Folklor, 22(86), 149–162.