KİŞİLİK ÖZELLİKLERİNİN KARİYER ÇAPALARINA ETKİSİ: ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİ ÜZERİNDE ARAŞTIRMA

Öz

Bu araştırmada, Costa ve McCrae’nin (1992) beş faktör kişilik teorisi ve Schein’in (1975) kariyer çapaları teorilerine dayanarak, kişilik özelliklerinin kariyer çapalarına etkisini incelemek amaçlanmıştır. Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi öğrencilerinden 355 öğrenciye kolayda örnekleme yoluyla anket uygulanmıştır. Araştırma nicel bir araştırmadır ve neden sonuç ilişkisini inceleyecek şekilde tasarlanmıştır. Kişilik özellikleri sorumlu, uyumlu, gelişime açık, duygusal tutarsız ve dışadönük şeklindedir. Kariyer çapaları ise teknik fonksiyonel yetkinlik, girişimsel yaratıcılık, bağımsızlık, istikrar, bir hizmete kendini adama, saf meydan okuma, hayat tarzı şeklindedir. Bulgulara göre kişilik özelliklerinden sorumluluk, uyumluluk ile gelişime açıklık kariyer çapalarının tümünü pozitif yönde etkilerken, duygusal tutarsızlığın otonomi kariyer çapasını pozitif, istikrar kariyer çapasını negatif yönde etkilediği gözlenmiştir. Dışa dönük kişiliğin ise kariyer çapalarına bir etkisi gözlenmemiştir. Genel olarak değerlendirildiğinde kariyer çapaları üzerinde kişiliğin anlamlı bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Sonuçta teorik ve uygulama katkısı belirtilmiş, gelecek araştırmalar için öneriler getirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kişilik
• Beş Faktör Kişilik
• Kariyer Çapaları

THE EFFECT OF PERSONALITY FEATURES ON CAREER ANCHORS: A RESEARCH ON UNIVERSITY STUDENTS

Öz

This study aims to examine the impact of personality traits on career anchors, based on Costa and McCrae’s (1992) Five-Factor Personality Theory and Schein’s (1975) Career Anchors Theory. A survey was conducted with 355 students from the Faculty of Economics and Administrative Sciences at Kafkas University, using convenience sampling. The research is quantitative and designed to explore cause-and-effect relationships. The personality traits examined include conscientiousness, agreeableness, openness to experience, neuroticism, and extraversion. The career anchors are categorized as technical/functional competence, entrepreneurial creativity, autonomy, stability, dedication to a cause, pure challenge, and lifestyle. The findings indicate that the personality traits of conscientiousness, agreeableness, and openness to experience positively influence all career anchors. In contrast, neuroticism positively affects the autonomy career anchors but negatively impacts the stability career orientation. No significant effect of extraversion on career anchors was observed. Overall, the study concludes that personality significantly influences career anchors. Theoretical and practical contributions are discussed, and suggestions for future research are provided.

Anahtar Kelimeler

• Personality
• Five Factor Personality
• Career Anchors

Kaynakça

1. Adıgüzel, O. ve Erdoğan, A. (2014). Anne Roe ve Holland’ın kişilik kuramları ile Shein’in kariyer değerlerinin içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmesi. Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, 6(3), 15-25.
2. Baruch, Y. (2004). Managing Careers Theory and Practice. London: Prentice Hall.
3. Bayram, N., Gürsakal, S. ve Aytaç, S. (2012). Öğrencilerinin kariyer değerlerini açıklamada kişiliğin etkisi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(2), 181-190.
4. Bingöl, D. (2010). İnsan Kaynakları Yönetimi. İstanbul: Beta Yayınları.
5. Brown, D. (2003). Career Information, Career Counseling and Career Development. USA: Allyn and Bacon.
6. Budak, S. B. (2019). Temel Kişilik Özelliklerinin (Beş Faktör Kuramının) Akademisyenlerin Kariyer Beklenti ve Tercihlerine Etkisi. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Edirne.
7. Burger, J. M. (2006). Kişilik: Psikoloji biliminin insan doğasına dair söyledikleri. İstanbul: Kaknüs Yayınları.
8. Byrd, L. G. (1998). An examination of the relationship between personality and career anchors. Walden Universty, Uygulamalı Bilimler ve Karar Bilimleri, Doktora Tezi. USA.

9. Costa, P. T. & McCrae, R. R. (1992). Revised NEO Personality Inventory (NEO-PI-R) and NE0 Five-Factor Inventory (NEO-FFI) professional manual. Odessa, FL: Psvcholoaical Assessment Resources.
10. Creed, P. A., Fallon, T. & Hood, M. (2009). The relationship between career adaptability, person and situation variables, and career concerns in young adults. Journal of Vocational Behavior, 74(2), 219-229.
11. Dikmen, F. C. & Şahin Özdemir, H. (2021). Üniversite öğrencilerinin kariyer planlamalarının, kişilik ve demografik özellikler açısından incelenmesi. Uluslararası İnsan Çalışmaları Dergisi, 4(8), 199-216. https://doi.org/10.35235/uicd.992775
12. Gençöz, T. & Öncül, Ö. (2012). Examination of personality characteristics in a Turkish sample: development of basic personality traits inventory. The Journal of General Psychology, 139(3), 194-216.
13. Gümüş, Y. B. (2022). Kariyer Planlama Sürecinde Kişilik Tercihlerin Rolü: Demografik, Kişilik ve Kariyer Gelişimi Değişkenlerinin Etkisi. KTO Karatay Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi. Konya. Holland, J. L. (1997). Making Vocational Choices: A Theory of Vocational Personalities and Work Environments (3rd ed.). Odessa, FL: Psychological Assessment Resources. https://obsyeni.kafkas.edu.tr
14. İçerli, L. & Uğuz-Arsu, Ş. (2019). Beş faktör kişilik özelliklerinin kariyer değerleri üzerindeki etkisi: Üniversite öğrencileri üzerine bir araştırma. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 4(8), 21-45.
15. Jarlström, M. (2000). Personality preferences and career expectations of Finnish business students. Career Development International, 5(3), 144-154.
16. Myers, I.B. (1962), The Myers-Briggs Type Indicator Manual, Educational Testing Service, Princeton, NJ.
17. Ngokha, M. G. (2008). The Relationship Between Career Ancors and Personality Preferences. South Afrika Üniversitesi, Endüstri ve Örgütsel Psikoloji Yüksek Lisans Tezi.
18. Kahraman-Kılbaş E.P. & Cevahir F. Sample selection and power analysis in scientific research. Journal of Biotechnol and Strategic Health Research, 2023, 7(1), 1-8.
19. Kaplan, N. (2020). Kişilik özelliklerinin kariyer değerleri üzerindeki etkisi: üniversite öğrencileri üzerine bir araştırma. Güncel Pazarlama Yaklaşımları ve Araştırmaları Dergisi, 1(2), 132-152.
20. Kemboi, R. J. K., Kindiki, N. & Misigo, B. (2016). Relationship between personality types and career choices of undergraduate students: A case of Moi University, Kenya. Journal of Education and Practice, 7(3), 102-112.
21. Köroğlu, Ö. (2014). Meslek seçimi ile kişilik özellikleri arasındaki ilişkinin belirlenmesi: turizm rehberliği öğrencileri üzerine bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(2), 137- 157.
22. Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607–610.
23. Kul S., (2011), Klinik Araştırmalarda Örnek Genişliği Belirleme, Plevra Bülteni, 30-163.
24. Kula, Ö. (2012). Lisansüstü Öğrencilerinin Kariyer Planlamalarına Etki Eden Faktörler: Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Isparta.
25. Merdan, (2011). Kişilikle Kariyer Seçimi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Özel Sektörde Bir Uygulama. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi. Kırıkkale.
26. Meydan, C. H. & Şeşen, H. (2011). Yapısal Eşitlik Modellemesi AMOS Uygulamaları. Ankara: Detay Yayıncılık.
27. Nordvik, H. (1991). Work activity and career goals in Holland’s and Schein’s theories of vocational personalities and career anchors. Journal of Vocational Behavior, 38, 165-178.
28. Onoyase, D. & Onoyase, A. (2009). The relationship between personality types and career choice of secondary school students in federal government colleges in Nigeria. The Anthropologist, 11(2), 109-115.
29. Owusu, A. Y., Owusu-Addo, A., Addai-Amoah, A. K., Kuranchie, A. & Affum, P. K. (2023). Career choice and students’ personality Traits: Does gender matter? Educational Research: Theory and Practice, 34(1), 149-161.
30. Preetha, S. & Deepa, S. (2017). Mapping of big five personality traits of management students and its impact on career choice. International Journal of Applied Business and Economic Research, 15(0), 85-91.
31. Sakal, Ö. & Yıldız, S. (2015). Bireycilik ve toplulukçuluk değerleri, kariyer çapaları ve kariyer tatmini ilişkisi. Journal of Yasar University, 10(40), 6612-6623.
32. Sarı, Ö. & Çavuş, Ş. (2021). Turizm meslek lisesi öğrencilerinin kişilik özelliklerinin kariyer çapalarına etkisi. Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimler Dergisi, 4(3), 231-251.
33. Saruhan, Ş. C. & Özdemirci, A. (2022). Bilim, Felsefe ve Metodoloji, İstanbul: Beta Yayınevi.
34. Schein, E.H. (1975). How career anchors hold executives to their career paths. Personnel, 15(3), 11-24.
35. Schein, E. H. (1990). Career Anchors: Discovering Your Real Values. California: Jossey-Bass / Pfeiffer.
36. Schein, E.H. (1996). Culture: The missing concept in organization studies. Administrative Science Quarterly, 41, 229-241.
37. Schein, E. H. (2006), Career Anchors (Self Assessment), 3. Baskı, ABD: John Wiley & Sons.
38. Sekeran, U. ve Bougie, R. (2010). Research Methods For Business, UK: Wiley.
39. Şimşek, M. Ş., Akgemci, T. & Çelik, A. (2008). Davranış Bilimlerine Giriş ve Örgütlerde Davranış. Ankara: Gazi Yayınevi.
40. Tolentino, L. R., Garcia, P. R. J. M., Lu, V. N., Restubog, S. L. D., Bordia, P. & Plewa, C. (2014). Career adaptation: The relation of adaptability to goal orientation, proactive personality, and career optimism. Journal of Vocational Behavior, 84(1), 39-48.
41. Tosun Tunç, G. (2022). Kişilik özellikleri ve algılanan örgütsel desteğin kariyer çapaları üzerindeki etkisi: Spor eğitimi veren yükseköğretim kurumları örneği. Selçuk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi. Konya.
42. Turan, M., Zorlu, Ö. & Kabakulak, A. (2018). Kişilik özelliklerinin kariyer planlamasına etkisi: Turizm rehberliği bölümü öğrencileri örneği. I. Turizm Rehberliği Kongresi, 27-28 Nisan, Özet Bildiri Kitabı. Balıkesir, 27.
43. Yavuz, N., Sağlam, M. & Ülgen, B. (2018). Öğrencilerin kariyer tercihlerine göre kişilik özelliklerinin kariyer değerleri üzerindeki etkisi: İşletme lisans bölümü öğrencileri üzerine bir araştırma. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(40), 457-496.
44. Yıldız, S., Taştan Boz, İ. & Yıldırım, B. F. (2012). Kişilik tipi ile olumlu sosyal davranış arasındaki ilişki: Marmara üniversitesi öğrencileri üzerinde bir araştırma. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 26(1), 215-233.
45. Yıldız, S., Vural, M. F. & Savcı, F. (2018). Kadınların kariyer gelişimi için stratejiler: özel sektörde çalışan kadınlar üzerine bir araştırma. Kadın/Woman 2000, 19(1), 85-100.