Bir Üretim İşletmesinde Kalite Maliyetlerinin PAF Modeli Çerçevesinde Pareto Analizi İle Değerlendirilmesi

Öz

Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de faaliyet gösteren bir şeker fabrikasının 2023 ve 2024 yıllarına ait kalite maliyetlerini PAF (Prevention, Appraisal, Failure) Modeli çerçevesinde sınıflandırarak, Pareto analizi ile en yüksek etkiye sahip maliyet kalemlerini tespit etmektir. Çalışmada, kalite maliyetleri; önleme, değerlendirme, içsel ve dışsal başarısızlık gruplarına ayrılarak incelenmiş ve Pareto ilkesi kapsamında analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda, toplam kalite maliyetlerinin yaklaşık %80’inin; 2023 yılında yedi, 2024 yılında ise sekiz maliyet kaleminden kaynaklandığı tespit edilmiştir. Bulgular, önleyici faaliyet yatırımlarındaki artışa rağmen başarısızlık maliyetlerinin halen kritik seviyede olduğunu ve ambalaj, bakım-onarım, sigorta gibi belirli kalemlerin toplam maliyet yükünü oluşturduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda işletmeye; önleyici bakım uygulamalarının yaygınlaştırılması, kalite planlama süreçlerinin geliştirilmesi, çalışanlara yönelik kalite eğitimlerinin artırılması, tedarikçi değerlendirme sistemlerinin daha etkin hâle getirilmesi, ölçme ve kontrol faaliyetlerinin otomasyon sistemleriyle desteklenmesi ile laboratuvar test ve kalibrasyon yatırımlarının artırılması önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kalite Maliyetleri
• PAF Modeli
• Pareto Analizi
• Süreç İyileştirme

Evaluation Of Quality Costs In A Manufacturing Firm Using Pareto Analysis Within The Paf Model Framework

Öz

This study aims to classify the quality costs of a sugar factory operating in Türkiye for 2023
and 2024 within the framework of the PAF (Prevention, Appraisal, Failure) Model and to
identify the cost items with the greatest impact using Pareto analysis. In the study, quality
costs were examined by categorizing them into prevention, appraisal, internal, and external
failure groups, and analyzed within the Pareto principle. As a result of the research, it was
determined that approximately 80% of total quality costs stemmed from seven cost items
in 2023 and eight cost items in 2024. The findings indicate that, despite increased
investments in preventive activities, failure costs remain at a critical level, and specific items
such as packaging, maintenance, repair, and insurance constitute a significant portion of the
total cost burden. In this regard, the following recommendations were made to the
company: expanding the implementation of preventive maintenance practices, improving
quality planning processes, increasing employee quality training, enhancing supplier
evaluation systems, supporting measurement and control activities with automation
systems, and increasing investments in laboratory testing and calibration.

Anahtar Kelimeler

• Quality Costs
• Pareto Analysis
• PAF Model
• Process Improvement

Kaynakça

1. Akkoyun, Ö. ve Ankara, H. (2007). Kalite maliyet modelleri ve mermer fabrikaları için bir uygulama. Madencilik, 3(14), 5–15.
2. Alpa, K., Ertaş, F. C. ve Güney, G. (2021). Sağlık işletmelerinde kalite maliyet analizi: Atatürk Üniversitesi Araştırma Hastanesi’nde bir uygulama. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 89, 27-44.
3. Alramazanoğlu, B. O. ve Kaya, S. (2024). Covid-19 pandemisinin hastane kalite maliyetlerine etkisi: Bir devlet hastanesi örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 15(42), 606-623.
4. Asada, R. Y., Kumar, D. Y. ve Al-Hubaishi, W. (2021). A review: Models costing quality and its impact on the planning and control processes in manufacturing industries. International Journal of Research-Granthaalayah, 9(4), 557–570.
5. Ayach, L., Anouar, A. ve Bouziri, M. (2018). Quality cost analysis for a cement industry: A case study. International Journal of Supply Chain Management, 7(6), 357-364.
6. Bekçi, İ. ve Toraman, A. (2011). Kalite maliyetleri ve bir hastanede hesaplanması. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 39-57.
7. Bhadury, B. ve Jain, M. K. (1991). Analysis of quality costs for identifying areas of quality improvement-a case study. Quality and Reliability Engineering International, 7(6), 449-459.
8. BS 6143-2 (1990). Guide to the economics of quality, part 2: Prevention, appraisal and failure model. British Standards Institute. London, UK.

9. Crosby, P. B. (1979). Quality is free. New York: McGraw-Hill.
10. Deming, W. E. (1986). Out of the crisis. Cambridge, MA: MIT Center for Advanced Engineering Studies.
11. Demircioğlu, E. N. ve Küçüksavaş, N. (2009). Kalite maliyetleri. Çukurova Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(1), 32-67.
12. Dönmez, A. ve Utku D. B. (2009). Küçük ve orta ölçekli işletmelerde kalite maliyetleri üzerine bir araştırma: Antalya örneği. Akdeniz İİBF Dergisi, 9(18), 30-50.
13. Eraslan, S. ve Önal, S. (2021). Quality costs and application in a manufacturing enterprise. OPUS International Journal of Society Researches, 17(35), 1626-1643.
14. Giakatis, G. ve Rooney, E. M. (2000). The use of quality costing to trigger process improvement in an automotive company. The TQM Magazine, 11(2), 155–170.
15. Goetsch, D. L. ve Davis, S. B. (2013). Introduction to total quality: Quality management for organizational excellence (8. Baskı). Pearson Education.
16. Juran, J. M. (1989). On leadership for quality: An executive handbook. Connecticut: Juran Institute Inc.
17. Kaya, E. (2020). Ortaokul öğrenci, öğretmen ve yöneticilerinin öğrenci başarısını etkileyen faktörlere ilişkin görüşlerinin Pareto analizi ile değerlendirilmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi.
18. Oğuz, B., Kaya, S. ve Gözlü, K. (2021). Bir devlet hastanesinde kalite maliyetlerinin PAF Modeli ile incelenmesi. Verimlilik Dergisi, 3, 91-104.
19. Özcan, S. (2001). İstatistiksel proses kontrol tekniklerinden Pareto analizi ve çimento sanayinde bir uygulama. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 2(2), 151-174.
20. Pekdemir, R. (1993). Kalite maliyetleri ve yönetim muhasebesi. Yönetim, 4(16), 25–28.
21. Prístavka, M. ve Krištof, K. (2018). Evaluation of quality costs in the production organization. Manufacturing Technology, 18(3), 466–476.
22. Santos, H., Pereira, M. T., Silva, F. J. G. ve Ferreira, L. P. (2018). A novel rework costing methodology applied to a bus manufacturing company. Procedia Manufacturing, 17, 631-639.
23. Şimşek, H. (2007). Toplam kalite yönetimi (1. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
24. Tambunan, T. (2024). A conceptual framework of quality cost chain in strategic cost management. The TQM Journal, 36(3), 762-784.
25. Vargün, H. ve Gül, S. (2020). Kalite maliyetlerinin analizi ve raporlanması: Karabük Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesinde bir uygulama. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 23(2), 550–564.
26. Vaxevanidis, N. M. ve Petropoulos, G. (2008). A literature survey of cost of quality models. Annals of Faculty of Engineering Hunedoara. Journal of Engineering, 6, 274–283.
27. Yıldıztekin, İ. (2005). Kalite maliyetleri ölçümlerinde belirlenen fırsat maliyetleri. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 19(1), 407–408.