Reinventing regional geography in Türkiye with Barney Warf’s five themes

Yıl 2026, Sayı: 57, 137 - 160, 30.01.2026

Mehmet Ragıp Kalelioğlu

Öz

This study aims to add a new dimension to the debates in the Turkish geography discipline by re-evaluating the practice of regional geography in Turkey within the framework of Barney Warf’s regional geography approach. In this respect, selected regional geography textbooks in both international and Turkish geography literature, published since the early 2000s, have been analysed comparatively. Based on the criticism and suggestions about what regional geography is in the discipline of geography in the last quarter century and its practice in Turkey, this study has tried to determine how the regional geography perspective in Western Geography is practiced and differentiated according to Barney Warf’s (1997) five themes, with two separate analyses as categorical/thematic and content. According to the analyses made within the framework of the five themes based on social theory proposing historicity, culture, political economy, globalisation and biophysical environment proposed by Warf (1997) to be used in geography teaching, the findings showed that while the studies published internationally are consistent with these themes, regional geography studies in Turkey, except for two studies, are still predominantly shaped by the components of physical geography and the influence of environmental determinism. Overall, this study has shown that regional geographical knowledge or perspective is no longer a description but a multidimensional process in which space or regions are associated with society/human beings. In conclusion, it is determined, in light of Warf’s (1997) five themes, that two basic elements must be realised for a contemporary, holistic, and critical regional geography approach to be comprehended, developed, and sustained in Turkey.

Anahtar Kelimeler

Warf’s five themes , Regional geography , Critical regional geography , Development of geographical thought , Geography of Türkiye

Barney Warf’un beş temasıyla Türkiye’de Bölgesel Coğrafya’yı yeniden keşfetmek

Öz

Bu çalışma, Türkiye’deki bölgesel coğrafya pratiğini Barney Warf’un bölgesel coğrafya yaklaşımı çerçevesinde yeniden değerlendirerek Türk coğrafya disiplinindeki tartışmalara farklı bir boyut kazandırmayı hedeflemiştir. Bu kapsamda 2000’li yılların başından itibaren hem uluslararası hem de Türkiye’deki coğrafya literatüründe seçilmiş bölgesel coğrafya niteliğindeki ders (text book) kitapları karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Son çeyrek asırdaki coğrafya disiplininde bölgesel coğrafyanın ne olduğu ve bunun Türkiye’de pratik edilişine yönelik getirilen eleştiriler ve önerilerden yola çıkarak, Batı Coğrafyasında bölgesel coğrafya perspektifinin Barney Warf (1997)’un beş temasına göre nasıl pratik edildiği ve farklılaştığını kategorik/tematik ve frekans şeklindeki iki ayrı analizle belirlemeye çalışılmıştır. Bulgular, Warf (1997)’un coğrafya öğretiminde kullanılmak üzere öne sürdüğü tarihsellik, kültür, politik ekonomi, küreselleşme ve biyofiziki çevre şeklindeki sosyal teori temelli beş tema çerçevesinde yapılan analizlere göre uluslararası alanda yayımlanan çalışmalar bu temalarla uyum gösterirken, Türkiye’deki bölgesel coğrafya çalışmaları ise büyük oranda fiziki coğrafyanın bileşenlerinin ve çevresel determinizmin etkisinde şekillendiğini göstermiştir. Genel olarak bu çalışma, bölgesel coğrafya bilgisi ya da perspektifinin artık bir betimleme değil mekânın ya da bölgelerin toplumla/insanla ilişkilendirilen çok boyutlu bir sürece dönüştüğünü göstermiştir. Sonuç kısmında ise, Warf (1997)’un beş temasına göre çağdaş nitelikte bütüncül ve eleştirel bir bölgesel coğrafya yaklaşımının Türkiye’de anlaşılıp gelişebilmesi ve sürdürülebilmesi için iki temel unsurun gerçekleşmesine ihtiyaç olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Warf’un beş teması , Bölgesel coğrafya , Eleştirel bölgesel coğrafya , Coğrafi düşüncenin gelişimi , Türkiye coğrafyası

Kaynakça

• Arı, Y. (2010). Coğrafyayı neden çok boyutlu olarak tanımlama ve öğretmeye ihtiyaç vardır. R. Özey & A. Demirci (Ed.). Coğrafya öğretiminde yöntem ve yaklaşımlar içinde (s.17-38). Aktif Yayınevi.
• Arı, Y. (2018). 20. Yüzyılda Amerikan coğrafyası: Genel bir değerlendirme. Y. Arı (Ed.), 20. Yüzyılda Amerikan Coğrafyasının Gelişimi içinde. (s.19-36). Çizgi Kitabevi.
• Arı, Y. (2019). Innovation and scientific developments: The content analysis of Turkish geography discussion list (coğrafya) (19972012). International Journal of Geography and Geography Education, 39, 95-120. https://doi.org/10.32003/iggei.518929
• Arı, Y. (2020). Fieldwork in geography undergraduate degree programmes of Turkish Universities: status, challenges and prospects. Journal of Geography in Higher Education, 44(2), 285-309. https://doi.org/10.1080/03098.265.2019.1698016
• Bazin, M., & Tapia, S. (2015). Türkiye coğrafyası. (Çev: A.N. Kocasu). İletişim Yayınları.
• Bekaroğlu, E. (2014). Modern Türk coğrafyası geleneği. E. Bekaroğlu, A. R. Özdemir (Eds.). Bir Disiplinin İç Dünyası: Modern Türk Coğrafyası Üzerine Söyleşiler içinde (s.53-69). İdil Yayıncılık.
• Bekaroğlu, E., & Yavan, N. (2013). Modern Türk coğrafyasının tarihsel gelişiminde batılı coğrafya okullarının etkisi: Ampirik bir analiz. Beşeri Coğrafya Dergisi, 1, 51-66.
• Bekaroğlu, E. & Yavan, N. (2018). Türk Coğrafyacılığında dört gelenek: Ampirik bir analiz. Marmara Coğrafya Dergisi, 37, 79-93. https://doi.org/10.14781/mcd.386126
• Bekaroğlu, E., Yavan, N., & Anlı, Ö. F. (2019). Türk coğrafyacılığında jenerasyonlar: Disiplinin tarihine kohortçu bir yaklaşım. Coğrafi Bilimler Dergisi, 17(1), 55-77. https://doi.org/10.33688/aucbd.502638
• Bekaroğlu, E., & Barnes, T. (2021). Dictatorships and universities: The 1980 Turkish military coup d’etat and Turkish geography. Political geography, 91, 102481. https://doi.org/10.1016/j.polgeo.2021.102481
• Bekaroğlu, E., & Arı, Y. (2024). The betweenness of contexts: Military coups, internationalization, and the struggle for innovation in Turkish geography. Geographical Review, 114(2), 224-242. https://doi.org/10.1080/00167.428.2023.2260438
• Bekaroğlu, E., & Kaya, İ. (2025). Intricate critical turn: changing geographical knowledge production in an authoritarian context. Social & Cultural Geography, 26(1), 59-78. https://doi.org/10.1080/14649.365.2024.2380283
• Bilgili, M. (2016). Sosyal bilimler felsefesi açısından Türkiye’deki üniversitelerde bölgesel coğrafya öğretimi. Marmara Coğrafya Dergisi, 33, 114-134. https://doi.org/10.14781/mcd.95974
• Bone, R. M. (2018). The regional geography of Canada. Oxford University Press.
• Dulupçu, M. A., Sungur, O., & Keskin, H. (2010). Bölgesel kalkınmada yeni yaklaşımlar ve Türkiye’de kalkınma planlarına yansımaları: Kalkınma planlarının yeni teoriler açısından değerlendirilmesi. Ulusal Coğrafya Sempozyumu, Ankara Üniversitesi Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezi, Ankara, s. 401-412.
• Durgun, S. (2011). Memalik – i Şahane’den Vatan’a. İletişim Yayınları.
• Eraydın, A. (2004). Bölgesel kalkınma kavram, kuram ve politikalarında yaşanan değişimler. Kentsel Ekonomik Araştırmalar Sempozyumu, C, 1, 126-146.
• Erinç, S. (1973). Cumhuriyetin 50. yılında Türkiye’de coğrafya, Ankara: Başbakanlık Kültür Müsteşarlığı Cumhuriyetin 50. Yıldönümü yayınları.
• Florida, R. (2011). Yaratıcı sınıf adres değiştiriyor. Yetenek için küresel rekabet. (Çev: Z.K. Chalar). Mediacat Kitapları.
• Girgin, M., & Ertürk, M. (2006). Yürürlükteki program ve ders kitaplarına göre ortaöğretim Coğrafya perspektifimiz. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 1, 1-13.
• Gümüşçü, O. (2012). Kâtip Çelebi’den günümüze Türkiye’de coğrafyanın tarihi serüveni. TÜCAUM VII. coğrafya sempozyumu bildiriler kitabı içinde, Ankara, s.355-389.
• Hardwick, S. W., Shelley, F. M., & Holtgrieve, D. G. (2012). The geography of north america: environment, culture, economy. Pearson Higher Ed.
• Holt-Jensen, A. (2017). Coğrafya tarihi felsefesi ve temel kavramları. (Çev: E. Bekaroğlu, Ö. F. Anlı, H. Turut, S. Tuysuz). (4.baskı). İdil Yayıncılık.
• Johnson, D. L., Haarmann, V., & Johnson, M. L. (2015). World regional geography: A development approach. Pearson Higher Ed.Johnston, R. (2018). Human Geography (Beşeri Coğrafya). (Çev: S. Yazan & E. Bekaroğlu). Y. Arı (Ed.), 20. Yüzyılda Amerikan Coğrafyasının
• Gelişimi içinde (2.Baskı, s. 251-283). Çizgi Kitabevi.
• Kaya, İ. (2005). Sosyal teori ve beşeri coğrafya. Ulusal Coğrafya Kongresi 2005 bildiri kitabı içinde. s.257-266.
• Kaya, İ. (2010). Eleştirel düşünce, sosyal teori ve coğrafya eğitimi. R. Özey ve A. Demirci (Ed.). Coğrafya Öğretiminde Yöntem ve Yaklaşımlar içinde (s.337-356). Aktif Yayınevi.
• Kaygalak, İ. (2011). Postmodern eleştirilerin coğrafi düşünce ve yeni mekân kavrayışları üzerine yansımaları. Coğrafi Bilimler Dergisi, 9(1), 1-10. https://doi.org/10.1501/Cogbil_000.000.0114
• Kılınçaslan, İ. (2018). Kent ekonomisi: bölgesel gelişme/kalkınma, analiz ve politikalar. Ninova yayınları.Marston, S. A., Knox, P. L., Liverman, D. M., Del Casino, V. & Robbins, P. (2017). World regions in global context: Peoples, places, and environments. Pearson Education.
• Murphy, A. B., Jordan-Bychkov, T. G., & Jordan, B. B. (2020). The European culture area: A systematic geography. (7th ed.). Rowman & Littlefield Publishers.
• Özgür, E.M. (2018). Türk beşeri coğrafyasında yenileşme eğilimleri: Değişim aktörlerinin perspektifinden bir değerlendirme. lnternational Journal of Geography and Geography Education, 38, 142-170. https://doi.org/10.32003/iggei.440888
• Özgür, E. M. & Yavan, N. (2013). Türk coğrafyacılarının iç hesaplaşması: Neden başaramadık, nasıl başarabiliriz. Beşeri Coğrafya Dergisi, 1, 14-38.
• Pattison, W.D. (2018) Coğrafyanın dört geleneği (Çev: Y. Arı). Y. Arı (Ed.), 20. Yüzyılda Amerikan Coğrafyasının Gelişimi içinde. (s. 85-92). Çizgi Kitabevi.
• Pérouse, J. F. (2012). Türkiye’de coğrafyanın yansımaları. (N. Yavan & S. Acar, Çev.). Coğrafi Bilimler Dergisi, 10, 1-8. https://doi.org/10.1501/Cogbil_000.000.0128
• Robinson, J. L. (2018). A new look at the four traditions of geography. (Çev: Y. Arı). Y. Arı (Ed.), 20. Yüzyılda Amerikan Coğrafyasının Gelişimi içinde (2.Baskı, s. 167-178). Çizgi Kitabevi.
• Sevgi, C. (1983). Ekonomik ve sosyal coğrafyada yeni bir araştırma alanı: Az Gelişmişliğin Coğrafyası. Ege Coğrafya Dergisi, 1(1), 40-67. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ecd/article/67061
• Sevgi, C. (1984). Coğrafyanın günümüzdeki bilgikuramsal görünümü nedir. Ege Coğrafya Dergisi, 2(1), 48-56. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ecd/article/67069
• Tuysuz, S., & Yavan, N. (2012). Bölgesel coğrafya yaklaşımı ve Türk coğrafyasındaki etkileri üzerine kritik bir değerlendirme. TÜCAUM VII. coğrafya sempozyumu bildiriler kitabı içinde, s. 390-405.
• Tekeli, İ. (2012). Türkiye’de coğrafyacıların çok paradigmalı bir coğrafya dünyasında yaşamayı öğrenmesi gerekiyor. TÜCAUM VII. Coğrafya sempozyumu bildiriler kitabı içinde, s.348-354.
• Tümertekin, E. (1990). Çağdaş coğrafî düşüncenin oluşumu ve Paul de la Blache. İstanbul Üniv. Edeb. Fakültesi Yayınları.
• TÜSİAD, (2002). Coğrafya 2002 (Yayın no: 2002/11-330). TÜSİAD Yayınları.
• Yavan, N. (2005). SCI ve SSCI bağlamında Türkiye’nin coğrafya biliminde uluslararası yayın performansının karşılaştırmalı analizi: 19452005. Coğrafi Bilimler Dergisi, 3(1), 27-55. https://doi.org/10.1501/Cogbil_000.000.0052
• Yavan, N. (2012). Postgraduate geography education in Turkey. In N. Yavan ve İ. Kaya (Eds.). International perspectives on postgraduate education and training in geography (pp.111-157). Turkish Association of Geographers Publications.
• Yavan, N. (2014). Batı coğrafyası geleneği üzerine. E. Bekaroğlu & A. R. Özdemir (Ed.), Bir Disiplinin İç Dünyası içinde (s. 17-51). İdil Yayıncılık.
• Yavan, N. (2019). Yavan, N. (2019). The international publication performance of geographers in Turkey (1945-2015): What has changed in the last 10 years (2005-2015)? International Journal of Geography and Geography Education, 39, 121-150. https://doi.org/10.32003/iggei.491350
• Yavan, N., and Kurtar Anlı, C. (2018). (Un) Making human geography in Turkey under the dominance of environmental determinism. Posseible Düşünme Dergisi, 13, 77-98. https://doi.org/10.5281/zenodo.7419634
• Yazan, S., & Bekaroğlu, C. E. (2018). Türk coğrafyacılığının disipliner ilişkileri üzerine ampirik bir araştırma. Coğrafi Bilimler Dergisi, 16(1), 37-67. https://doi.org/10.1501/Cogbil_000.000.0190
• Yücel, T. (1987). Türkiye coğrafyası (Yayın no: 68). Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
• Veeck, G., Pannell, C. W., Smith, C. J., & Huang, Y. (2011). China’s geography: Globalization and the dynamics of political, economic, and social change. (2nd ed.). Rowman & Littlefield Publishers.
• Warf, B. (1997). Teaching political economy and social theory in human geography. Journal of Geography, 96, 84-90. https://doi.org/10.1080/002.213.49708978765