The educational value of Trabzon Flood Museum: an evaluation through the eyes of teachers and museum guides

Öz

This study examines the educational value of the Trabzon Flood Museum. The study was conducted using a basic qualitative research design, and the participants consisted of 10 social studies teachers and 2 museum guides. Data were collected from teachers through semi-structured interviews and analyzed using content analysis, while data from museum guides were gathered through open-ended questions and analyzed using descriptive analysis. According to the findings of the study, teachers did not consider disaster education in Türkiye to be sufficient or effective, whereas museum guides stated that it has both strengths and aspects in need of improvement. Regarding the importance of the Flood Museum, teachers emphasized its interactive environment, its unconventional nature, and the richness of its materials, while museum guides highlighted its role in developing strategies, providing a historical perspective, and fostering collective memory. In addition, teachers believed that museum visits enhance students’ disaster awareness by enabling them to transform what they have learned into behavior and to compensate for missing knowledge, whereas museum guides emphasized the use of educational materials and preparation for the future. Furthermore, teachers suggested that the quality of disaster education at the museum could be improved through spatial and content development, while museum guides pointed to collaboration, social participation, and the development of joint projects. Concerning the educational value of the activities conducted at the museum, teachers drew attention to their impact on social life, academic development, and personal contribution, whereas museum guides emphasized emotional responses and the desire to experience learning firsthand.

Anahtar Kelimeler

• Flood Museum
• Social studies teacher
• Museum guide
• Disaster education
• Social studies course

Trabzon Taşkın Müzesi’nin eğitimsel değeri: öğretmen ve müze rehberi gözünden bir değerlendirme

Öz

Bu çalışmada Trabzon Taşkın Müzesi’nin eğitimsel değeri incelenmiştir. Temel nitel araştırma yöntemiyle yürütülen çalışmanın katılımcılarını; 10 sosyal bilgiler öğretmeni ve 2 müze rehberi oluşturmuştur. Veriler; öğretmenlerden yarı yapılandırılmış görüşmeyle toplanıp içerik analizi yöntemiyle, müze rehberlerinden açık uçlu sorularla toplanıp betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre öğretmenler Türkiye’de afet eğitimini yeterli ve etkili bulmamış; rehberlerse güçlü ve geliştirilmesi gereken yönlerinin bulunduğunu belirtmiştir. Taşkın Müzesi’nin önemine yönelik öğretmenler etkileşimli ortam sunmasına, alışılmışın dışında olmasına, materyal zenginliğine; rehberlerse strateji geliştirmeye, tarihsel bakış açısı kazandırmasına, toplumsal hafıza oluşturmasına vurgu yapmıştır. Ayrıca öğretmenler, öğrendiklerini davranışa dönüştürme, eksik bilgileri tamamlama noktasında; rehberlerse eğitsel materyal kullanımı, geleceğe hazırlık noktasında müze ziyaretinin öğrencilerde afet farkındalığı sağladığını düşünmektedir. Bunun yanında öğretmenler mekânsal gelişim ve içerik gelişimi; rehberlerse işbirliği ve toplumsal katılım, ortak projeler yapma yoluyla müzedeki afet eğitiminin niteliğinin arttırılabileceğini düşünmektedir. Müzedeki etkinliklerin eğitimsel değeri hakkında öğretmenler sosyal hayata etkisine, akademik gelişime ve kişisel katkısına; rehberlerse duygusal tepkilere, deneyimleme isteğine dikkat çekmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Taşkın Müzesi
• sosyal bilgiler öğretmeni
• müze rehberi
• afet eğitimi
• Sosyal bilgiler dersi

Kaynakça

1. Acar, A. P. (2017). Müze ve sergilemelerde etkileşimli tasarım çözümleriyle bilgiyi görselleştirmek. Hacettepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Yazıları, 36, 139-155.
2. AFAD. (2018). Türkiye’de Afet Yönetimi ve Doğa Kaynaklı Afet İstatistikleri. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr/
3. AFAD. (2020). Afet yönetimi kapsamında 2019 yılına bakış ve doğa kaynaklı olay istatistikleri. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Kurumsal-Raporlar/2019yilidogakaynakliolayistatistikleri.pdf
4. Aslan, A., & Gangal, M. (2023). Okul öncesi öğretmen adaylarının taşkın müzesi deneyimleri. İnformal Ortamlarda Araştırmalar Dergisi, 8(1), 21-41.
5. Boyraz, B. (2011). Müzelerde sergileme yöntemleri bağlamında teknoloji kullanımı [Yüksek Lisans Tezi]. Yıldız Teknik Üniversitesi.
6. Buldu, B. (2024). Afetlerle mücadele stratejisinde toplumun rolü ve afet eğitimlerinin önemi. Uluslararası Sosyal ve Ekonomik Çalışmalar Dergisi, 5(1), 189-200. https://doi.org/10.62001/gsijses.1456270
7. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2018). Bilimsel araştırma yöntemleri (24. Baskı). Pegem Akadem.
8. Çelik, A. A. (2020). İlkokul öğretmenlerinin afete hazırlık düzeyleri ile afet eğitiminin eğitim programlarındaki yerine yönelik görüşleri [Yüksek Lisans Tezi]. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi.

9. Çerkez, S. (2011). Sosyal bilgiler dersinde müze eğitimine dayalı öğretim uygulamalarının öğrencilerin akademik başarısına ve tutumlarına etkisi [Yüksek Lisans Tezi]. Kastamonu Üniversitesi.
10. Değirmenci, Y., Kuzey, M., & Yetişensoy, O. (2019). Sosyal bilgiler ders kitaplarında afet bilinci ve eğitimi. e-Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 33-46. https://doi.org/10.30900/kafkasegt.591345
11. DSİ Genel Müdürlüğü (Direktör). (2020, Nisan 22). Dünyanın ilk İnteraktif Taşkın Müzesi Trabzon’da [Video recording]. https://www.youtube.com/watch?v=S9VxjH3Hh3M
12. Duman Kocabaş, N. (2011). Türkiye’de ortaöğretim tarih ders kitaplarında doğal afetler nasıl yer alabilir? [Yüksek Lisans Tezi]. Gazi Üniversitesi.
13. Durmuş, E., Kınacı, M. K., & Kuruyer, D. (2024). Afet eğitiminde coğrafi bir miras olarak afet müzeleri. lnternational Journal of Geography and Geography Education, 53, 185-203. https://doi.org/10.32003/igge.1481723
14. Edirne İl Millî Eğitim Müdürlüğü. (2019). Müze eğitimi etkinlik kitabı. https://edirne.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2019_06/25162109_1Muze_EYitimi.pdf
15. Egüz, Ş. (2020). Sosyal bilgiler dersinde müze eğitimi uygulamalarının öğrenciler üzerindeki etkisi. Milli Eğitim Dergisi, 49(227), 245-270.
16. Erol Şahin, A. N., & Yeşilbursa, C. C. (2018). Tarih bölümü öğrencilerinin alan gezileri ve müze ziyaretlerine ve müzede yapilan etkinliklere yönelik görüşleri. Turkish History Education Journal, 7(2), 555-577. https://doi.org/10.17497/tuhed.431328
17. Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). (2023). Climate change 2022 – impacts, adaptation and vulnerability: Working group II contribution to the sixth assessment report of the intergovernmental panel on climate change. Cambridge University Press.
18. İnal, E., Kaya, E., & Altıntaş, K. H. (2018). Türkiye’de örgün eğitimin afet eğitimi yeterliliği açisindan incelenmesi. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 37, 114-127.
19. Kabapınar, Y. (2012). Kuramdan uygulamaya hayat bilgisi ve sosyal bilgiler öğretimi (Genişletilmiş 7. baskı). Pegem Akademi.
20. Kadıoğlu, M. (2006). Afetler Konusunda Kamuoyunun Bilinçlendirilmesi ve Eğitim. İçinde M. Kadioglu & E. Özdamar (Ed.), Afet Yönetiminin Temel İlkeleri (2. bs, ss. 67-80). JICA Türkiye Ofisi Yayınları.
21. Kadıoğlu, M. (2015). Afet ve acil durum yönetimine giriş. Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları.
22. Kalyoncu, E. (2024). Sosyal bilgiler dersinde müze eğitimi etkinlikleri kullanılmasının akademik başarı, tutum ve öğrencilerin afet bilinci düzeylerine etkisi [Yüksek Lisans Tezi]. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi. Karakuş, S., & Akbas, Y. (2024). 2018 ve 2024 Sosyal bilgiler dersi öğretim programı’nın afet eğitimi açısından karşılaştırılması. VI. Uluslararası Coğrafya Eğitimi Kongresi Tam Metin Bildiriler, 22-31.
23. Keş, Y., & Başer Akyürek, A. (2018). Teknoloji ile büyüyen yeni nesil için interaktif müzeler. Medeniyet Sanat Dergisi, 4(2), 95-110.
24. Kopuz, B., Bekdemir, Ü., & Yılmazer, A. (2024). Sosyal bilgiler ders kitaplarında doğal afet ile ilgili konular ve bu konuların öğretiminin önemi. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 16(30), 358-380. https://doi.org/10.38155/ksbd.1355236
25. MacDonald, E., Johnson, V., Gillies, M., & Johnston, D. (2017). The impact of a museum-based hazard education program on students, teachers and parents. International Journal of Disaster Risk Reduction, 21, 360-366. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2017.01.010
26. Mazman Budak, F. (2019). Afet eğitimi. İçinde R. Sever (Ed.), Afetler ve afet yönetimi (ss. 183-194). Pegem Akademi.
27. Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber. Nobel.
28. Mızrak, S. (2018). Eğitim, afet eğitimi ve afete dirençli toplum. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 56-67. https://doi.org/10.21666/muefd.321970
29. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis. SAGE.
30. Muşlu Kaygısız, G. (2020). Aktif öğrenmeye dayalı etkinliklerin sınıf öğretmen adaylarının sürdürülebilir çevreye yönelik tutumlarına, olumlu davranışlarına ve çevre tutumlarına etkisi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 18(1), 185-200. https://doi.org/10.37217/tebd.679596
31. Nalçacı, A., & Ercoşkun, M. H. (2005). İlköğretim sosyal bilgiler derslerinde kullanilan materyaller. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 11, 141-154.
32. Öcal, A., Çakır, U., & Özelmacı, Ş. (2016). İlkokul ve ortaokul ders programlarında afetten korunma ve güvenli yaşam. Alan Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 2(2), 71-83.
33. Özcan, O. (2008). Sakarya Nehri alt havzasının taşkın riski analizinin uzaktan algılama ve CBS ile belirlenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi.
34. Öztürk, F. (2014). Afetin tanımı ve kapsamı çerçevesinde geliştirilen ölçeğin geniş katılımlı uygulaması [Yüksek Lisans Tezi]. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi.
35. Sarı, B. (2016). Türkiye’de afet eğitimi uygulamalarının öğretmen görüşleri açısından değerlendirilmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
36. Sarıkoca, E., & Topçu, E. (2024). Sosyal bilgiler ve doğal afetler. Temel Eğitim, 21, 58-69. https://doi.org/10.52105/temelegitim.21.5
37. Sevigen, E., Acun, İ., Üztemur, S., & Miras, Ö. S. K. (2024). Müze eğitimi uygulamalarının öğrencilerin somut kültürel miras ve sosyal bilgiler dersine yönelik tutum ve görüşlerine etkisi: Bir karma yöntem araştırması. Journal of History School, 15(LVIII), 1718-1752. http://dx.doi.org/10.29228/joh.55616
38. Şahan, C., & Dinç, A. (2021). Afet eğitim merkezlerinde yapilan afet eğitimlerinin ortaokul öğrencileri üzerindeki etkisinin incelenmesi.
39. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 58, 478-500. https://doi.org/10.21764/maeuefd.804077
40. Şenel Çoruhlu, T., Arslan, Ü., & Güvendi, A. (2024). Müze gezisinin ilkokul 2. sınıf öğrencilerinin kavramsal gelişimi üzerine etkisi: Taşkın müzesi örneği. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 37(1), 186-210. https://doi.org/10.19171/uefad.1385044
41. The Centre for Research on the Epidemiology of Disasters (CRED). (2020). Human cost of disasters. An overview of the last 20 years 2000 2019. https://cred.be/sites/default/files/CRED-Disaster-Report-Human-Cost2000-2019.pdf Türkmen, H., Zengin, M., & Kahraman, Z. (2018). Müze uzmanlarının müzelerin eğitimdeki rolü hakkındaki görüşlerinin incelenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Eğitim Dergisi, 3(2), 30-44.
42. Uzun, Ş. (2024). 5. Sınıf öğrencilerinin yıkıcı doğa olayları ile ilgili kavramsal anlamaları ve öğrenci görüşleri: İnteraktif Sel ve Taşkın Müzesi gezisi [Yüksek Lisans Tezi]. Trabzon Üniversitesi.
43. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (6. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
44. Yılmaz, K., & Şeker, M. (2011). İlköğretim öğrencilerinin müze gezilerine ve müzelerin sosyal bilgiler öğretiminde kullanılmasına ilişkin görüşlerinin incelenmesi. İstanbul Aydın Üniversitesi Dergisi, 3(9), 21-39.
45. Yilmaz, E. (2014). School-based disaster education through curricular and extra-curricular activities: A comparative case study [Yüksek Lisans Tezi]. Orta Doğu Teknik Üniversitesi.
46. Yücel, G. (2022). Afetten etkilenen yapıların müze olarak kullanımı. Academic Perspective Procedia, 5(2), 27-36. https://doi.org/10.33793/acperpro.05.02.961