Demographic structure, migrations, and settlements in the Burdur kaza (1841) from the perspective of historical geography

Yıl 2026, Sayı: 57, 319 - 341, 30.01.2026

Şerife Bilinir , Bayram Çetin

Öz

In this study, based on the Population Register of Burdur Kaza dated H. 1256 (A.D. 1841), the demographic characteristics, migrations, and settlements of the population are examined from the perspective of historical geography within a spatial framework. The data were processed using retrospective and comparative methods and were aligned with the space of the past through a retrogressive perspective. In the kaza, a total of 52 settlements were identified, consisting of the city, villages, farms, communities, and taifes. The majority of the population consisted of young dependents and the active age groups. The population, represented by a broad-based pyramid, exhibits the characteristics of a classical agricultural society. While the Muslim population migrated outside the kaza primarily for settlement, education, and military service, the non-Muslims relocated mainly for trade. Those who migrated into the kaza mostly came from nearby sanjaks, kazas, and settlements. Moreover, within the kaza, it is also possible to observe migrations from rural areas to the city as well as from one rural area to another. In 1841, three Muslim communities and two Armenian tribes in the kaza were leading a nomadic life.

Anahtar Kelimeler

Burdur kaza , Population , Migration , Population registers , Historical geography

Tarihi coğrafya yönüyle Burdur kazasında (1841 yılı) demografik yapı, göçler ve yerleşmeler

Öz

Çalışmada, H. 1256 (M. 1841) tarihli Burdur Kazası Nüfus Defteri esas alınarak, nüfusun demografik özellikleri, göçler ve yerleşmeler tarihi coğrafya yönüyle mekânsal eksende incelenmiştir. Veriler retrospektif ve karşılaştırma yöntemleriyle işlenmiş, retrogressif bakışla geçmişin mekânıyla örtüştürülmüştür. Kazada şehir (kentsel mahalle), karye, çiftlik, cemaat ve taife olarak toplam 52 yerleşme belirlenmiştir. Nüfusun büyük bölümünü genç bağımlı ve aktif yaş grupları oluşturur. Geniş tabanlı bir piramitle temsil edilen nüfus klasik tarım toplumu nüfusu özelliği göstermektedir. Müslüman nüfus daha çok yerleşmek, eğitim ve askerlik için kaza dışına göç ederken gayrimüslimler ticaret için yer değiştirmektedir. Kaza dışından gelenler daha çok yakın sancak, kaza ve yerleşmelerdendir. Ayrıca kaza içerisinde de kırdan şehre ve kırdan kıra yönelik göçleri görmek mümkündür. 1841 yılında kazada 3 Müslüman cemaat ile 2 Ermeni taife göçebe hayat sürdürmektedir.

Anahtar Kelimeler

Burdur kazası , Nüfus , Göç , Nüfus defterleri , Tarihi coğrafya

Etik Beyan

Çalışma herhangi bir etik beyanı gerektirmemektedir.

Kaynakça

• Aksu Kılıç, L. (2016). Tarihsel Kanıt ve Kayıtlarla Çalışma-Osmanlı Tarihi Araştırmalarında Bir Alt Disiplin: Defteroloji. İn A. Şimşek (Ed.), Tarih İçin Metodoloji (pp. 376–383). Pegem Akademi. https://avesis.usak.edu.tr/yayin/2463c5f2-1841-4aaf-afe7-aa4640a57246/tarihsel-kanit-ve-kayitlarla-calisma-osmanli-tarihi-arastirmalarinda-bir-alt-disiplin-defteroloji
• Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA) (Nüfus Defteri (NFS. d.)). (1256). [Nüfus Defteri (NFS. d.)]. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA).
• Çadırcı, M. (1980). 1830 Genel Sayımına Göre Ankara Şehir Merkezi Nüfusu Üzerinde Bir Araştırma. Osmanlı Araştırmaları, 01(01), 109132.
• Campos, M. U. (2018). Placing Jerusalemites in the History of Jerusalem: The Ottoman Census (sicil-i nüfūs) as a Historical Source. In
• A. Dalachanis & V. Lemire (Eds.), Ordinary Jerusalem: Opening New Archives, Revisiting a Global City, 1946-1956 (pp. 15–28). Brill. https://doi.org/10.1163/978.900.4375741_004
• Castles, S., & Miller, M. J. (2009). The Age of Migration: International Population Movements in the Modern World. Palgrave Macmillan.
• Eldem, E. (2013). Osmanlı Tarihini Türklerden Kurtarmak. Cogito Dergisi/ Yapı Kredi Yayınları, 73, 260–282.
• Elibol, N. (2007). Osmanlı İmparatorluğu’nda Nüfus Meselesi ve Demografi Araştırmaları. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(2), 135–160.
• Elibüyük, Mesut. (1990). Türkiye’nin Tarihi Coğrafyası Bakımından Önemli Bir Kaynak Mufassal Defterler. Coğrafya Araştırmaları Dergisi, 1(2), 11–42.
• Gümüşçü, O. (2001). XVI. Yüzyıl Larende (Karaman) Kazasında Yerleşme ve Nüfus. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Gümüşçü, Osman. (2008). The Ottoman Tahrir Defters as a Source for Historical Geography. Belleten, 72(265), 911–942. https://doi.org/10.37879/belleten.2008.911
• Güneş, M. (2014). Osmanlı Dönemi Nüfus Sayımları ve Bu Sayımları İçeren Kayıtların Tahlili. Gazi Akademik Bakış, 8(15), 269–298. https://doi.org/10.19060/gav.43373
• Güzel, Ş. (2018). Tarihi Coğrafya Yönüyle, 1841 Tarihli Nüfus Defterine Göre Burdur Şehri ve Çevresinin Nüfusu [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Heywood, C. (1988). Between Historical Myth and ‘Inythohistory’: The Limits of Ottoman History. Byzantine and Modern Greek Studies, 12(1), 315–345. https://doi.org/10.1179/byz.1988.12.1.315
• Karpat, K. H. (1978). Ottoman Population Records and the Census of 1881/82-1893. International Journal of Middle East Studies, 18, 237274. https://www.jstor.org/stable/162764
• Karpat, K. H. (1985). Ottoman Population 1830-1914 Demographic and Social Characteristics. The University of Wisconsin Press.
• Kaya, D. S. (2020). 1834 Tarihli Burdur Kazası Nüfus Defterine Göre Burdur Şehrinin Nüfusu. Journal of International Social Research, 13(71), 231–244. https://doi.org/10.17719/jisr.10684
• Koç, Y. (2017). Defteroloji Çalışmaları Üzerine Bir Değerlendirme. In A. Şimşek (Ed.), Türkiye’de Akademik Tarihçilik (pp. 146–159). Kronik Kitap.
• McCarthy, J. (1984). The Defters of the Late Ottoman Period. Turkish Studies Association Bulletin, 8(2), 5–15. https://www.jstor.org/stable/43385151
• Özel, O. (2012). Dün Sancısı, Türkiye’de Geçmiş Algısı ve Akademik Tarihçilik. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Shaw, S. J. (1978). The Ottoman Census System and Population, 1831-1914. International Journal of Middle East Studies, 9(3), 325–338. https://doi.org/10.1017/S002.074.3800033602
• Tanoğlu, A. (1969). Nüfus ve Yerleşme (Vol. 1). İstanbul Üniversitesi Yayınları No: 1183/Taş Matbaası.
• Tümertekin, E., & Özgüç, N. (2014). Beşeri Coğrafya (İnsan, Kültür, Mekan). Çantay Kitabevi.
• Weeks, J. R. (2019). Population: An Introduction to Concepts and Issues (13th ed.). Cengage Learning. http://archive.org/details/PopulationAnIntroductionToConceptsAndIssues
• Yazgan, Z. Ç. (2021). XIX. Yüzyılın İlk Yarısında Tefenni Kazasında Yerleşme ve Nüfus [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi.
• Yiğit, İ. (2020). Burdur ve Çevre Kazalarda Nüfus (1834). Doğu Coğrafya Dergisi, 25(44), 13–30. https://doi.org/10.17295/ataunidcd.764364
• Yücedağ, C. (2022). XIX. Yüzyılın İlk Yarısında Bucak ve Kızılkaya Kazalarında Nüfus [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü