Kütahya’da Yaşayan İlkokul Çocuklarında Obezite Durumu, Yeme Farkındalığı ve Diyet Alımı: Kesitsel Bir Çalışma

Öz

Amaç: Bu çalışma obezite durumu ile yeme farkındalığı ve diyet alımının değerlendirilmesi amacıyla yürütülmüştür. 
Yöntem: Kesitsel tipte yapılan bu çalışma, Kütahya’da yaşayan 10-11 yaş grubu 298 çocuk ile gerçekleştirilmiştir. Sosyodemografik bilgiler, Çocuklar İçin Yeme Farkındalığı Ölçeği ve 24 saatlik besin tüketim kaydı, yüz yüze anket yöntemi ile elde edilmiş ve araştırmacı tarafından antropometrik ölçümler alınmıştır.
Bulgular: Yaş ortalaması 10,3±0,4 yıl olan katılımcılarda (%50 kız) hafif şişmanlık %19,7; obezite %13,7’dir. Erkeklerde kızlara göre obezite oranı daha yüksektir (p<0,05). Annesi obez, babası lise ve altı eğitim seviyesine sahip olan çocuklarda obezite oranı daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Bilinçsiz yeme skoru erkeklerde, annesi lise ve altı eğitim düzeyine sahip, günde 2 saatten fazla ekran süresi olan ve okula beslenme çantası götürmeyen çocuklarda daha yüksektir (p<0,05).  Çocukların yeme farkındalığı ve obezite durumu ile diyet alımları arasında anlamlı fark yoktur. 
Sonuç: Çocuklarda obezite durumu cinsiyete, anne obezitesi ve baba eğitim düzeyine göre değişmektedir. Anne eğitim düzeyinin düşük, ekran süresinin fazla olması ve erkek cinsiyeti, bilinçsiz yeme skorunu etkilemiştir. Çocuklarda sağlıklı yaşam tarzının benimsenmesine yönelik planlanan çalışmalara aile katılımlı yeme farkındalığı uygulamalarının da eklenmesi önemlidir. Böylelikle, erken yaşlardan itibaren yeme farkındalığının kazanılması, sağlıklı beslenme davranışlarının yetişkinlik dönemine aktarılmasına zemin hazırlayabilir.

Anahtar Kelimeler

• Yeme farkındalığı
• çocukluk çağı obezitesi
• diyet alımı

Obesity Status, Mindful Eating, and Dietary Intake Among Primary School Children in Kütahya: A Cross-Sectional Study

Öz

Aim: This study aims to evaluate obesity status, mindful eating, and dietary intake among primary school children. 
Method: This cross-sectional study included 298 children aged 10–11 years living in Kütahya. Sociodemographic data, the Mindful Eating Questionnaire for Children, and 24-hour dietary recall were collected through face-to-face surveys. The researcher took anthropometric measurements.
Results: The mean age of the participants (50% girls) was 10.3±0.4 years. The prevalence of overweight was 19.7%, and obesity was 13.7%. Obesity rates were significantly higher in boys compared to girls (p<0.05). Children with obese mothers or fathers with a high school education or below had higher obesity rates (p<0.05). Mindless eating scores were higher among boys, children whose mothers had a high school education or below, those with more than two hours of daily screen time, and those who did not bring a lunchbox to school (p<0.05).  Dietary intake did not differ significantly according to children's mindful eating and obesity status.
Conclusion: Children’s obesity status varied by gender, maternal obesity, and paternal education. Lower maternal education, longer screen time, and being male were associated with higher mindless eating scores. It is important to include family-based mindful eating practices in programs aimed at promoting healthy lifestyles in children. In this way, acquiring mindful eating from an early age can lay the foundation for the transfer of healthy eating behaviors into adulthood. 

Anahtar Kelimeler

• Mindful eating
• childhood obesity
• dietary intake

Etik Beyan

Ethical approval for the study was obtained from the Non-Interventional Clinical Research Ethics Committee of Kütahya University of Health Sciences (Decision No: 2025/06-53, Date: 06/05/2025). All participants provided informed consent, aligning with the Helsinki Declaration’s principles.

Kaynakça

1. 1. World Health Organization. Noncommunicable diseases: Childhood overweight and obesity. World Health Organization. Published May 2025. Accessed June 2025.
2. 2. Ling J, Chen S, Zahry NR, Kao TA. Economic burden of childhood overweight and obesity: A systematic review and meta-analysis. Obes Rev. 2023;24(2):e13535.
3. 3. T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye sağlıklı beslenme ve hareketli hayat programı: Yetişkin ve çocukluk çağı obezitesinin önlenmesi ve uluslararası etkinlik eylem planı 2019–2023. Ankara: Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Sağlıklı Beslenme ve Hareketli Hayat Dairesi Başkanlığı; 2019. ISBN: 978-975-590-777-2.
4. 4. Uyar M, Demir LS, Durduran Y, Yücel M. İlkokul öğrencilerinde obezite insidansının saptanması; 4 yıllık kohort çalışmasının ön bulguları. Türkiye Çocuk Hastalıkları Dergisi. 2021;15(6): 459-464. doi: 10.12956/tchd.755871.
5. 5. Uncu F, Güneş D, Tanyeri̇ B, Evci̇men H. The evaluation of the relationship of anthropometric measurements of primary school age children of different socioeconomic levels with obesity in Elazığ. Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Tıp Dergisi. 2021;35(2):141–144.
6. 6. Küçük Biçer B, Bagci Bosi T. İlköğretim 5-8. sınıfta okuyan çocuk ve ergenlerde şişmanlık sıklığı ve vücut kompozisyonunun saptanması. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2021;6(2):14-23. doi: 10.52881/gsbdergi.814926.
7. 7. T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Çocukluk Çağı Obezite Araştırması (COSI-TUR) 2022. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü; 2024. Sağlık Bakanlığı Yayın No: 1295.
8. 8. World Health Organization. Obesity and overweight. World Health Organization. Published May 2025. Accessed June 2025.

9. 9. Zisis K, Athanasakis K. Obesity in childhood and adolescence: Epidemiology and financial implications. Horm Res Paediatr. 2025:1-6. doi: 10.1159/000546506.
10. 10. Burton ET, Smith WA. Mindful eating and active living: Development and ımplementation of a multidisciplinary pediatric weight management intervention. Nutrients. 2020;12(5):1425. doi: 10.3390/nu12051425.
11. 11. Özyalçın B, Yılmaz S. Yemekte küçük bir gurme olun: çocuklarda ve adölesanlarda yeme farkındalığı. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2022;11(1):355-362.
12. 12. Tapper K. Mindful eating: What we know so far. Nutr Bull. 2022;47(2):168-185.
13. 13. Temizarabacı İ, Köse G, Baş M, Nehring I. Associations between screen time and mindfulness and eating behaviors among Turkish school-aged children: A cross-sectional study. Children (Basel). 2025;12(6):696. doi: 10.3390/children12060696.
14. 14. Pierson S, Goto K, Giampaoli J, Hart S, Wylie A. Impacts of a mindful eating intervention on healthy food-related behaviors and mindful eating practices among elementary school children: A Pilot Study. California Journal of Health Promotion. 2019;17(2):41-50.
15. 15. Gayoso L, de Tomas I, Téllez R, Maiz E, Etxeberria U. Mindfulness-Based eating intervention in children: Effects on food intake and food-related behaviour during a mid-morning snack. Mindfulness. 2021;12(5):1185-1194. doi: 10.1007/s12671-020-01587-0.
16. 16. Pickerell LE, Pennington K, Cartledge C, Miller KA, Curtis F. The effectiveness of school-based mindfulness and cognitive behavioural programmes to ımprove emotional regulation in 7–12-year-olds: A systematic review and meta-analysis. Mindfulness. 2023; 14(5):1068-1087. doi: 10.1007/s12671-023-02131-6.
17. 17. World Health Organization. WHO AnthroPlus for personal computers manual: Software for assessing growth of the world’s children and adolescents. World Health Organization. Published 2025. Accessed June 2025.
18. 18. World Health Organization. A healthy lifestyle—WHO recommendations. World Health Organization. Published June 17, 2025. Accessed June 2025.
19. 19. Hatipoğlu N, Mazicioglu MM, Poyrazoglu S, Borlu A, Horoz D, Kurtoglu S. Waist circumference percentiles among Turkish children under the age of 6 years. Eur J Pediatr. 2013;172(1):59–69.
20. 20. Ashwell M, Hsieh SD. Six reasons why the waist-to-height ratio is a rapid and effective global indicator for health risks of obesity and how its use could simplify the international public health message on obesity. Int J Food Sci Nutr. 2005;56(5):303-7.
21. 21. Framson C, Kristal AR, Schenk JM, Littman AJ, Zeliadt S, Benitez D. Development and validation of the mindful eating questionnaire. J Am Diet Assoc. 2009;109(8):1439-44.
22. 22. Hart SR, Pierson S, Goto K, Giampaoli J. Development and initial validation evidence for a mindful eating questionnaire for children. Appetite. 2018;129:178-185.
23. 23. Kocaadam-Bozkurt B, Köksal E, Özalp Ateş FS. Mindful eating questionnaire for children: Validation and reliability in Turkish children. Mindfulness. 2022;13(6):1469-1478.
24. 24. Rakıcıoğlu N, Tek NA, Ayaz A, Pekcan G. Yemek ve besin fotoğraf kataloğu: ölçü ve miktarlar. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri; 2025.
25. 25. Lobstein T, Brinsden H. Atlas of childhood obesity. London: World Obesity Federation; 2019.
26. 26. Bozkurt O, Kocaadam Bozkurt B, Koçyiğit E. Evaluation of the relationships among mindful eating, environmental beliefs, adherence to the Mediterranean diet, and obesity in children. Turkish Archives of Pediatrics. 2024;59(1):98–105.
27. 27. Alper Z, Ercan İ, Uncu Y. Türkiye'de çocuklar ve ergenlerde obezite yaygınlığındaki eğilimlerin meta-analiz ve değerlendirmesi: 1990'dan 2015'e. Pediatrik Endokrinolojide Klinik Araştırmalar Dergisi. 2018;10(1):59-67. doi: 10.4274/jcrpe.5043.
28. 28. Metinoğlu İ, Pekol S, Metinoğlu Y. Kastamonu’da 10-12 yaş grubu öğrencilerde obezite prevalansı ve etkileyen faktörler. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2012;3(2):117-23.
29. 29. Spinelli A, Buoncristiano M, Kovacs VA, et al. Prevalence of severe obesity among primary school children in 21 European countries. Obes Facts. 2019;12(2):244-258.
30. 30. Tsoi MF, Li HL, Feng Q, Cheung CL, Cheung TT, Cheung BMY. Prevalence of childhood obesity in the United States in 1999-2018: A 20-year analysis. Obes Facts. 2022;15(4):560-569. doi: 10.1159/000524261.
31. 31. Lee JS, Jin MH, Lee HJ. Global relationship between parent and child obesity: A systematic review and meta-analysis. Clin Exp Pediatr. 2022;65(1):35-46.
32. 32. Arslan HN, Dundar C, Terzi Ö. Prevalence of overweight and obesity among school children and parents: A cross-sectional study. Rural Remote Health. 2021;21(4):6773.
33. 33. Brophy S, Rees A, Knox G, Baker JS, Thomas NE. Child fitness and father's BMI are important factors in childhood obesity: A school based cross-sectional study. PLoS One. 2012;7(5):e36597. doi: 10.1371/journal.pone.0036597.
34. 34. Oktaviani S, Mizutani M, Nishide R, Tanimura S. Factors associated with overweight/obesity of children aged 6-12 years in Indonesia. BMC Pediatr. 2023;23(1):484.
35. 35. Moschonis G, Siopis G, Anastasiou C, et al. Prevalence of childhood obesity by country, family socio-demographics, and parental obesity in Europe: The Feel4Diabetes study. Nutrients. 2022;14(9):1830. doi: 10.3390/nu14091830.
36. 36. Noda M, Yoshida S, Tsuchida T, et al. Investigating the association between parental educational status and offspring obesity risk using the Japan Environment and Children's Study. Pediatr Obes. 2025:e70019. doi: 10.1111/ijpo.70019.
37. 37. Bennett C, Copello A, Jones C, Blissett J. Children overcoming picky eating (COPE)- A cluster randomised controlled trial. Appetite. 2020;154:104791.
38. 38. Bektas İ, Gürkan KP. Investigation of the relationships between mindfulness, emotional eating, weight control self-efficacy, and obesity in adolescents. J Pediatr Nurs. 2023;73:e381-e387. doi: 10.1016/j.pedn.2023.10.004.
39. 39. Boyraz NS. Lise öğrencilerinde yeme farkındalığı ile olumsuz beden konuşmaları ve sağlık algısı arasındaki ilişkinin incelenmesi ve etkileyen faktörler. [master’s thesis]. Malatya, Türkiye: Halk Sağlığı Anabilim Dalı, İnönü Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2020.
40. 40. Sadıç SS. Ergenlerde bilinçli farkındalık ile yeme farkındalığı arasındaki ilişkinin incelenmesi. [master's thesis]. Ankara, Türkiye: Aile Ekonomisi ve Beslenme Eğitimi Anabilim Dalı, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü; 2024.
41. 41. Haghjoo P, Siri G, Soleimani E, Farhangi MA, Alesaeidi S. Screen time increases overweight and obesity risk among adolescents: A systematic review and dose-response meta-analysis. BMC Prim Care. 2022;23(1):161. doi: 10.1186/s12875-022-01761-4.
42. 42. He J, Wang Z, Fu Y, et al. Associations between screen use while eating and eating disorder symptomatology: Exploring the roles of mindfulness and intuitive eating. Appetite. 2024;197:107320. doi: 10.1016/j.appet.2024.107320.
43. 43. Dos Santos Leal K, Pinto da Costa M, Vilela S. Socioeconomic and household framework influences in school-aged children's eating habits: Understanding the parental roles. Appetite. 2024;201:107605. doi: 10.1016/j.appet.2024.107605.