Türkiye-NATO İlişkileri Üzerine Cumhuriyet Senatosu Tartışmaları Üzerinden Bir Analiz

Öz

Amaç: Bu çalışmanın amacı Cumhuriyet Senatosu tutanakları ışığında Türkiye-NATO ilişkilerini analiz ederek literatüre bir katkı sunmaktır. 
Yöntem: Çalışmada söylem analizi yöntemi kullanılacaktır. 27 Mayıs darbesini gerçekleştiren askerler ve onlara destek olan siviller Türkiye’nin siyasi, ekonomik, sosyal ve askeri yapılarında önemli değişiklikler meydana getirmişlerdir. Bu değişikliklerin en önemlilerinden biri 1961 seçimlerinden sonra toplanan Cumhuriyet Senatosudur. Senatonun amacı meclis tarafından alınan kararların denetlenmesini ve yasama faaliyetlerinin daha sağlıklı bir şekilde yürütülmesini sağlamaktır. Senatonun halk tarafından seçilen ve atanan sivil ve asker siyasetçileri bir araya getiren eklektik bir yapıya sahiptir. Seçimlerle gelen temsilcilerde Adalet Partisi’nin (AP) 1977 seçimleri haricinde belirgin bir üstünlüğe sahip olduğu görülmektedir. 
Bulgular: Çalışmanın bulgularına göre Türkiye-NATO ilişkileri dış politika bağlamında senatoda tartışılan en önemli konulardan biri olmuştur. Senatoda yapılan tartışmalar incelendiğinde NATO’ya ve Türkiye’nin NATO’daki yerine ve görevine yönelik üç temel eğilim ortaya çıkmaktadır. 
Sonuç: Sonuç olarak, Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) ve cumhurbaşkanı tarafından atanan kontenjan senatörleri Türkiye’nin NATO üyeliğinden çıkmasını savunmamakla birlikte ilişkilerde Türkiye lehine esaslı düzenlemeler yapılması gerektiğini belirtmişler ve Türkiye-NATO ilişkilerine eleştirel bir açıdan yaklaşmışlardır. Öte yandan, başta AP olmak üzere sağ partiler NATO üyeliğine neredeyse kayıtsız şartsız destek vermişlerdir. Bunun en temel sebebi anti-komünizmin yükselişidir.  Senatonun asker üyelerinden oluşan Milli Birlik Komitesi (MBK) grubu ise NATO’ya karşı en sert eleştirileri getirmiş ve neredeyse ittifaktan ayrılmaya kadar varacak düzeyde karşıt tavır takınmışlardır. Bunun en temel sebebinin de MBK üyeleri arasında ortaya çıkan ayrılıklar ve yükselen solun bazı üyeler üzerinde yarattığı etki olduğu görülmektedir. 

Anahtar Kelimeler

• ABD
• Cumhuriyet Senatosu
• NATO
• Soğuk Savaş
• Türkiye

An Analysis of Turkey-NATO Relations in the Republican Senate Discussions

Öz

Aim: The main objective of this study is analyzing Turkey’s relations with NATO in the light of Republican Senate archives in order to make a contribution to the literature. 
Method: Discourse analysis will be used in the study. The soldiers who organized the coup and their civilian supporters changed Turkey’s political, economic, social and military structures. One of the most significant changes in this period was the Republican Senate convened after the 1961 elections. The main goal of the senate, was to check the decisions of the parliament and carry out the legislative activities. Senate had an eclectical structure bringing elected and appointed civilian and military members. Justice Party (JP) had a dominance in the senate elections except 1977. 
Results: According to the findings, Turkey’s relations with NATO was one of the major foreign policy topics. There were three main approaches to NATO and Turkey’s place and responsibility in NATO. 
Conclusion: As a result, it is seen that Republican People’s Party (RPP) and appointed members by the President argued that although Turkey should not leave NATO, some amendments should be made to Turkey’s advantage. Therefore, they approached Turkey-NATO relations from a critical perspective. On the other hand, right-wing parties led by JP unconditionally supported Turkey’s NATO membership due to the rise of anti-communism. The National Unity Committee (NUC) group consisting soldiers heavily criticized NATO and Turkey’s NATO membership. The main reason for that is the division within the committee and the impact of the rising left on some committee members in the late 1960s.

Anahtar Kelimeler

• Cold War
• NATO
• Republican Senate
• Turkey
• USA

Kaynakça

1. Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi CSTD, 5.2.1962.
2. Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi CSTD, 2.2.1963
3. Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi CSTD, 4.2.1964.
4. Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi CSTD, 1.2.1965
5. Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi CSTD, 7.2.1966.
6. Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi CSTD, 1.2.1967.
7. Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi CSTD, 8.2.1968.
8. Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi CSTD, 1.2.1969.

9. Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi CSTD, 3.2.1970.
10. Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi CSTD, 3.2.1971.
11. Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi CSTD, 8.2.1972.
12. Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi CSTD, 6.2.1973
13. Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi CSTD, 9.5.1974.
14. Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi CSTD, 8.2.1975.
15. Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi CSTD, 9.2.1976.
16. Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi CSTD, 6.2.1977.
17. Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi CSTD, 12.2.1978
18. Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi CSTD, 7.2.1979.
19. Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi CSTD, 10.2.1980.
20. EFE, İ. (2019). NATO’ya Üyelik Sürecinde Türkiye-ABD İlişkileri ve Türk Kamuoyundaki Akisleri, History Studies, 11/2, 601-619.
21. ERHAN, Ç. (2006). ABD ve NATO’yla ilişkiler. Baskın Oran (Der.), Türk dış politikası c.1 içinde (ss.681-715). İstanbul: İletişim Yayınları.
22. FIRAT, M. & KÜRKÇÜOĞLU, Ö. (2006). Ortadoğu’yla ilişkiler. Baskın Oran (Der.), Türk dış politikası c.1 içinde (ss.784-796). İstanbul: İletişim yayınları.
23. HALE, W. (2013). Turkish foreign policy since 1774. Londra: Routledge.
24. HARRIS, G. S. (1972). Troubled alliance: Turkish-American problems in historical perspective 1945–1971. Washington: American Enterprise Institute for Public Policy Research.
25. MCGHEE, G. (1992). ABD-Türkiye-NATO-Ortadoğu. Ankara: Bilgi yayınevi.
26. NATO Web Sitesi. https://www.nato.int/nato-welcome/
27. ORAN, B. (2006). Türk Dış Politikası c.1. İstanbul: İletişim yayınları.
28. ÖZGİŞİ, T. (2011). Türk parlamento tarihinde Cumhuriyet Senatosunun yeri. Türkiyat Mecmuası, 21, 291-323.
29. SANDER, O. (2016). Türk-Amerikan ilişkileri 1947–1964. Ankara: İmge Kitabevi.
30. Truman Doktrini, 12 Mart 1947. https://www.archives.gov/milestone-documents/truman-doctrine