Karma Evlilerin Çocuklarına Dinî ve Kültürel Değerleri Aktarma Tecrübeleri: Lancaster/İngiltere Örneği

Öz

Dinî ve kültürel değerlerin korunması ve aktarılmasında temel kurum olan aile, önemi hiç azalmayan en küçük toplumsal yapıdır. Bu çalışmada İngiltere’nin Lancaster şehrinde yaşayan, yabancı eşlerle evli Türk babaların çocuklarına İslam’ı ve kültürel değerleri aktarma tecrübeleri araştırılmıştır. Çalışma, gündelik din teorisi çerçevesinde, cami gibi kurumsal alanların dışında ev ortamında ve özel günlerde gerçekleştirilen dinî aktarım pratiklerini ele almıştır. Nitel araştırma yöntemleriyle yürütülen çalışmada, karma evlilik yapmış 11 (on bir) Türk (baba) ve 3 (üç) 18 yaş üstü İngiltere’de büyümüş genç ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen verilerin genellenebilirliği sınırlı olmakla birlikte karma evli aileler hakkında önemli çıkarımlar sunmaktadır. Bulgular Türkiye ziyaretleri, Noel ve Cadılar Bayramı gibi Batı kültürüne ait kutlamalara karşı taktikler ile Ramazan ve Kurban Bayramı şeklindeki üç ana tema etrafında toplanmıştır. Hediyeler, cami ziyareti, el öpme gibi geleneksel uygulamalarla çocuklara dinî ve kültürel değerlerin aktarımında özellikle Ramazan ve Kurban Bayramı’nda yapılan uygulamalar ve etkinlikler temel araç olarak kullanılmaktadır. Araştırma, İngiltere’de azınlık konumunda bulunan Türk babaların, çocuklarına dinî kimlik ve değer aktarımında geliştirdikleri özgün yöntemleri ve bu süreçte karşılaştıkları güçlükleri ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

• Din Sosyolojisi
• Din Eğitimi
• Karma Evli Aile
• Kültürel Değer
• Değer Aktarımı

Etik Beyan

Bu araştırma, Lancaster University Faculty of Arts and Social Sciences and Lancaster University Management School Research Ethics Committee (FASS–LUMS REC) tarafından etik açıdan incelenmiş ve onaylanmıştır. Etik kurul onay tarihi 12 Temmuz 2018, etik kurul referans numarası ise FL17198’dir. Araştırma, etik kurul tarafından onaylanan araştırma protokolüne uygun olarak yürütülmüştür. Bu çalışmanın tasarlanması, yürütülmesi ve kaleme alınması dâhil olmak üzere tüm aşamalarında bilimsel araştırma ve yayın etiğine titizlikle riayet edildiği; doğrudan veya dolaylı olarak yararlanılan bütün kaynakların eksiksiz, doğru ve usulüne uygun biçimde kaynakçada gösterildiği beyan olunur

Experiences of Transmitting Religious and Cultural Values to Children of Mixed-Marriage Families: The Case of Lancaster, England

Öz

The family, as the fundamental institution for the preservation and transmission of religious and cultural values, is the smallest social unit whose importance never diminishes. Islam places great emphasis on the education of children and the acquisition of values, assigning responsibilities to the family. In particular, in mixed marriages involving individuals from different cultural and religious backgrounds, the transmission of religious and moral values to children becomes more complex. This study investigates the experiences of Turkish fathers married to foreign spouses in Lancaster, England, in transmitting Islam and cultural values to their children. Within the framework of lived religion theory, the research focuses on religious transmission practices carried out in the home environment and during special occasions, outside institutional settings such as mosques. Using qualitative research methods, semi-structured interviews were conducted with eleven Turkish fathers in mixed marriages and three sons aged over 18. Although the data obtained are not sufficient to allow for generalization, they offer important insights into mixed-marriage families. Findings clustered around three main themes: visits to Turkey, tactics regarding Western cultural celebrations such as Christmas and Halloween, and the observance of Ramadan and Eid al-Adha. Accordingly, visits to Turkey are seen as an important opportunity for children to establish a connection with Islam and to strengthen their cultural identity. Traditional practices such as gift-giving, mosque visits, and hand-kissing, particularly during Ramadan and Eid al-Adha, serve as the main tools for transmitting religious and cultural values. The study reveals the unique methods developed by Turkish fathers, who occupy a minority position in England, to transmit religious identity and values to their children, as well as the challenges they face in this process.

Anahtar Kelimeler

• Sociology of Religion
• Religious Education
• Mixed-Marriage Family
• Cultural Value
• Value Transmission

Etik Beyan

This study received ethical approval from the Faculty of Arts and Social Sciences and Lancaster University Management School Research Ethics Committee (FASS–LUMS REC), Lancaster University. Ethical approval was granted on 12 July 2018 under reference number FL17198. The research was conducted in accordance with the approved ethical protocol. It is hereby declared that, throughout all stages of the design, conduct, and writing of this study, due care was taken to comply with the principles of scientific research and publication ethics, and that all sources directly or indirectly used have been fully, accurately, and appropriately cited in the references.

Kaynakça

1. Adıgüzel, Yusuf. Almanya Türkleri’nde Dil, Din, Kimlik. İstanbul: Şehir Yayınları, 2011.
2. Ammerman, Nancy Tatom. “Finding Religion in Everyday Life”. Sociology of Religion 75/2 (2014), 189-207.
3. Ammerman, Nancy Tatom. “Introduction: Observing Religious Modern Lives”. Everyday Religion: Observing Modern Religious Lives. ed. Nancy Tatom Ammerman. 3-18. Oxford: Oxford University Press, 2007.
4. Ammerman, Nancy Tatom. “Lived Religion as an Emerging Field: An Assessment of Its Contours and Frontiers”. Nordic Journal of Religion and Society 29/2 (2016), 83-99.
5. Bakırcı, Mustafa. Amerika’daki Giresun: Göç, Kültür ve Din. 2. Basım. İstanbul: Bir Yayıncılık, 2019.
6. Bakırcı, Mustafa. Üç Nesil Üç Hayat: Dinî ve Kültürel Değişim. 2. Basım. İstanbul: Bir Yayıncılık, 2020.
7. Biernacki, Patrick - Waldorf, Dan. “Snowball Sampling: Problems and Techniques of Chain Referral Sampling”. Sociological Methods & Research 10/2 (1981), 141-163.
8. Bryman, Alan. Social Research Methods. 4. Basım. New York: Oxford University Press, 2012.

9. Collet, Beate. “From Intermarriage to Conjugal Mixedness: Theoretical Considerations Illustrated by Empirical Data in France”. The Annals of the American Academy of Political and Social Science 662/1 (2025), 129-147.
10. Çınar, Asiye. Avrupalı Müslüman Türkler’de Kimlik. Bursa: Sentez Yayıncılık, 2017.
11. Çoştu, Mehmet Davut. Everyday Religion among Turkish Speaking Migrants in the Northwest of England. Lancaster: Lancaster University, Department of Politics, Philosophy and Religion, Doktora Tezi, 2021.
12. Çoştu, Mehmet Davut. “Yaşanılan Din Kuramı Üzerine Bir Değerlendirme”. Bartın Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi 23 (Haziran 2025), 59-81. https://doi.org/10.59536/buiifd.1686239
13. Çoştu, Yakup. İngiltere’deki Türk-Müslüman Göçmenler. Çorum: Lider Matbaacılık, 2013.
14. Çoştu, Yakup. “Londra’da Türklere Ait Dini Organizasyonlar”. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8/16 (Aralık 2009), 77-100.
15. Çoştu, Yakup - Ceyhan, Mehmet Akif. “DİTİB’in Din Eğitimi Faaliyetleri Üzerine Bir Değerlendirme”. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 8/1 (2015), 39-51.
16. Çoştu, Yakup - Turan, Süleyman. “İngiltere’deki Türk Camileri ve Entegrasyon Sürecine Sosyo-Kültürel Katkıları”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 9/1 (2009), 35-52.
17. Doğan, Recai - Uçak, Habibe Erva. “Erken Çocukluk Döneminde Ailede Din (Ahlak ve Değerler) Eğitimi”. Journal of Islamic Research 33/2 (2022), 401-422.
18. Dömbekci Akman, Hilal - Erişen, Mehmet Akif. “Nitel Araştırmalarda Görüşme Tekniği”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22/2 (2022), 141-160.
19. Er, Hamit - Er, Neslihan. “Karma Evliliklerde Çocuk Eğitimi: Fransa’daki Müslüman-Hristiyan Çiftlerin Din, Dil ve Kültürel Aktarım Süreçlerine Dair Teorik Bir İnceleme”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 25/1 (2025), 41-70.
20. Eröz, Mehmet. Türk Ailesi. İstanbul: Devlet Kitapları Yayınları, 1977.
21. Forrest-Bank, Shandra S. - Dupper, David D. “A Qualitative Study of Coping with Religious Minority Status in Public Schools”. Children and Youth Services Review 61 (2016), 261-270.
22. Francis, Leslie J. - McKenna, Ursula. “The Experience of Victimisation among Muslim Adolescents in the UK: The Effect of Psychological and Religious Factors”. Religions 9/243 (2018), 1-15.
23. Göksu, Mehmet Zeki. Orta Okullarda Değerler Eğitimi: İmam-Hatip Ortaokulları ile Diğer Ortaokullar Arasında Nitel Bir Karşılaştırma. İstanbul: Kitap Dünyası, 2024.
24. Göküş, Şeref. Belçika’da Camiler ve Din Görevlileri: Diyanet Görevlilerinin Mesleki Yeterlik Algısı Üzerine Bir Araştırma. Ankara: İlahiyat Yayınları, 2021.
25. Göküş, Şeref. “II. Meşrutiyet Dönemi İslamcı Çizgideki Süreli Yayınlarda Aile ve Çocuk Eğitimi”. Artuklu Akademi 7/1 (2020), 99-124.
26. Göküş, Şeref - Yılmaz, Zahide. “Batı Avrupa’da Yaşayan Türk Çocuklarının Din Eğitiminde Camilerin Yeri ve Önemi”. Din Eğitiminde Çocuk. ed. Şeref Göküş - Mustafa Başkonak. 377-405. İstanbul: Kitap Dünyası, 2024.
27. Gül, Ali. Yurt Dışındaki Türk Gençliği. İstanbul: Çizgi Kitabevi, 2021.
28. Güngör, Özcan. İki Dünya Bir Aile. 1. Basım. Ankara: Akçağ Yayınları, 2016.
29. Güngör, Veyis. Bizimkilerin Pedagojisi. Ankara: Liman Kitapları, 2005.
30. Hargreaves, Julian. “Risk and Resilience in British Muslim Communities”. Ethnic and Racial Studies 39/14 (2016), 2601-2620.
31. Jawad, Haifaa - Karakaya Elmalı, Ayşe. “Interfaith Marriages in Islam from a Woman’s Perspective: Turkish Women’s Interfaith Marriage Practices in the United Kingdom”. Journal of Muslim Minority Affairs 40/1 (2020), 128-147.
32. Karameşe, Şeyma. “Alman Gündelik Hayatı İçinde Dini Pratiklerin Anlamı: Türkiye Kökenli Öğrenciler Örneği”. Bülent Ecevit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5/1 (2018), 35-48.
33. Kaymakcan, Recep. Günümüz İngiltere’sinde Din Eğitimi. İstanbul: DEM Yayınları, ts.
34. Knibbe, Kim - Kupari, Helena. “Theorizing Lived Religion: Introduction”. Journal of Contemporary Religion 35/2 (2020), 157-176.
35. Koç, Ahmet. “Okul Çağı Çocuklarının Ailede Din Eğitimi”. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17 (2009), 145-176.
36. Köylü, Mustafa. “Ailede Din Eğitimi”. Din Eğitimi. ed. Mustafa Köylü - Nurullah Altaş. 290-325. Ankara: Gündüz Eğitim ve Yayıncılık, 2012.
37. Kurttekin, Fatma. “Religious Education of Children in Interfaith Marriages”. Journal of Beliefs & Values 41/3 (2020), 272-283.
38. McGuire, Meredith. Lived Religion: Faith and Practice in Everyday Life. Oxford: Oxford University Press, 2008.
39. Muhammed b. İsmâil el-Buhârî. “Cenâiz”. çev. Mehmet Sofuoğlu. Sahîh-i Buhârî. İstanbul: Ötüken Yayınları, 1987.
40. Neumann, Cecilie E. Basberg - Neumann, Iver B. “Uses of the Self: Two Ways of Thinking about Scholarly Situatedness and Method”. Journal of International Studies 43/3 (2015), 798-819.
41. Oruç, Cemil. “İngiltere’de Okul Öncesi ve İlköğretim Okullarında Resmî Din Eğitimi: ‘Müslüman Okulu’ Örneği”. Talim 1/1 (Haziran 2017), 55-87. https://doi.org/10.12738/talim.2017.1.0002
42. Özbek, Abdullah. “Ailede Dini Sorumluluk Eğitimi”. Aile ve Eğitim: Tartışmalı İlmi Toplantı. ed. Mehmet Faruk Bayraktar. 319-339. İstanbul: İslami İlimler Araştırma Vakfı, 2010.
43. Peker, Hüseyin. “Ailede Din Eğitiminin Psikolojik Esasları”. Diyanet Dergisi 21/1 (1985), 21-26.
44. Perşembe, Erkan. Almanya’da Türk Kimliği: Din ve Entegrasyon. Ankara: Araştırma Yayınları, 2005.
45. Perşembe, Erkan. “Müslümanların Avrupa’da Varolabilme Sorunları”. Göç ve Din Üzerine. ed. Yakup Çoştu. 7-15. London: Transnational Press London, 2020.
46. Sancak, Fatih. “Türk-Alman Karma Evliliklerinde Çocukların Din Eğitimi”. Antakiyat Dergisi 7/1 (2024), 16-42.
47. Sands, Roberta vd. “Crossing Cultural Barriers in Research Interviewing”. Qualitative Social Work: Research and Practice 6/3 (2007), 353-372.
48. Sevinç, İrfan. Hollanda’da Türkler ve Camilerde Din Eğitimi. Ankara: İlahiyat Yayınları, 2020.
49. Shah, Saeeda. “‘I Am a Muslim First …’ Challenges of Muslimness and the UK State Schools”. Leadership and Policy in Schools 18/3 (2018), 341-356.
50. Shah, Saeeda. “The Researcher/Interviewer in Intercultural Context: A Social Intruder”. British Educational Research Journal 30/4 (2004), 549-575.
51. Springs, Jason A. “Everyday Religion in Unexpected Places: Restorative Justice through Lenses of Lived Religion”. Restorative Justice and Lived Religion. 249-268. New York: New York University Press, 2024.
52. Stuart, Jaimee. “A Qualitative Analysis of Muslim Young Adults’ Adaptation Experiences in New Zealand”. Journal of Muslim Mental Health 8/2 (2014), 21-46.
53. Timur, Mehmet vd. “Değerler Eğitimine Genel Bir Bakış”. International Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences 9/65 (2023), 3003-3011.
54. Turan, İbrahim vd. İki Kültür Arasında Almanya’da Türk Gençliği. I. Cilt. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Yayınları, 2024.
55. Turan, İbrahim vd. İki Kültür Arasında Almanya’da Türk Gençliği. II. Cilt. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Yayınları, 2024.
56. Tweed, Thomas A. Crossing and Dwelling: A Theory of Religion. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2006.
57. Woodhead, Linda. “Tactical and Strategic Religion”. Everyday Lived Islam in Europe. ed. Nathal Dessing vd. 9-22. London: Ashgate Publishing, 2013.
58. Yaşar, İrfan. “Yurt Dışında İkamet Eden Vatandaşların Türkiye’de Tatil Yapmalarında Etkili Olan Faktörler: Berlin Örneği”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi 22/2 (2019), 129-187. https://doi.org/10.34189/tfd.22.2.002
59. Yılmaz, Hasan Ali. “Göç Sürecinde Din”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 13/75 (2020), 848-857.
60. Türkçe Sözlük. 10. Basım. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2005.