Değişimi Getiren Rüzgâr: İngiltere’nin Afrika’dan Çekilme Sebepleri Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

Harold Macmillan’ın başbakanlık dönemi (1957-1963) İngiltere’nin Afrika’dan çekilme dönemi olarak tarihe geçmiştir. Macmillan 03 Şubat 1960’da, Cape Town’da yaptığı bir konuşmayla İngiltere’nin Afrika’dan çekilme kararını ilan etmiştir. Konuşmanın en ilgi çeken kısmı başbakanın sömürge yönetiminden bağımsızlığa giden süreci, “değişim rüzgârı” (wind of change) ifadesiyle tanımlamasıdır. Bu tarihten itibaren İngiltere’nin Afrika’dan çekilmesi hatta bir bütün olarak 20. yüzyılın ikinci yarısındaki dekolonizasyon süreci literatürde değişim rüzgârı tabiriyle yer almıştır. Bu çalışma Macmillan’la anılan ve değişim rüzgârı metaforuyla kavramsallaştırılan İngiltere’nin Afrika’dan çekilme politikasının ardındaki sebeplere odaklanmaktadır. Bu çerçevede çalışmada ilk etapta İngiltere’nin Afrika’dan çekilme kararının Süveyş Krizi’nin ardından yaşanan prestij kaybından bağımsız değerlendirilemeyeceği tespit edilmiştir. Daha sonra ise İngiltere’nin İkinci Dünya Savaşı’nın ardından yaşadığı ekonomik çıkmazın yanı sıra, Afrika’da yükselen milliyetçilikle birleşen Sovyetler Birliği tehdidinin, İngiltere’nin dış politikasında ağırlığı giderek artan ABD’nin dekolonizasyon yönündeki baskısının ve BM’nin tutumunun İngiltere’yi bölgeden çekilmeye iten sebepler olduğu sonucuna varılmıştır. Son olarak ise Macmillan’ın 3 Şubat 1960 tarihli konuşmasının ve İngiltere’nin Afrika’dan çekilme kararını ilk bakışta Londra namına bir taviz olarak görünmekle beraber, İngiltere’nin bölgedeki nüfuzunu yeni koşullar altında devam ettirmeye yönelik bir girişimi olarak değerlendirmenin daha doğru olacağının altı çizilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• İngiltere
• Afrika
• Dekolonizasyon
• Değişim Rüzgârı
• Harold Macmillan

The Wind That Brings Change: An Evaluation on the Reasons for England's Withdrawal from Africa

Öz

Harold Macmillan's term as prime minister (1957-1963) went down in history as the period of England’s withdrawal from Africa. Macmillan announced England’s decision to withdraw from Africa in a speech he made in cape Town on February 3, 1960. The most interesting part of the speech is the prime minister's definition of the process from colonial rule to independence with the phrase "wind of change”. As of this date, England’s withdrawal from Africa and even the decolonization process as a whole in the second half of the 20th century have been referred to as the wind of change in the literature. This study focuses on the reasons behind England’s policy of decolonization from Africa, which is associated with Macmillan and conceptualized with the metaphor of the wind of change. In this context, it was determined in the study that England’s decision to withdraw from Africa cannot be evaluated separately from the loss of prestige experienced after the Suez crisis. After that, in addition to the economic stalemate experienced by England after the Second World War, the threat of the Soviet Union combined with the rising nationalism in Africa, the pressure of the USA, whose weight was increasing in England’s foreign policy, towards decolonization, and the attitude of the UN forced England to withdraw from the region. Finally, it is underlined that although Macmillan's speech dated February 3, 1960 and England’s decision to withdraw from Africa seem at first glance to be a concession on behalf of London, it would be more accurate to consider it as an attempt by England to maintain its influence in the region under new conditions.

Anahtar Kelimeler

• England
• Africa
• Decolonization
• Wind of Change
• Harold Macmillan

Kaynakça

1. Arşiv Kaynakları
2. İngiltere Ulusal Arşivi (The National Archives, TNA)
3. TNA/CAB 134/1555. Colonial Policy Committee: Meetings 1-17; Papers 1-14. 28 Janary 1957.
4. TNA/DO 35/10570. Prime Minister's speech to members of Union Parliament. 3 February 1960.
5. TNA/CAB 129/101/16. Prime Minister's African Tour January-February, 1960. 5 February 1960.
6. TNA/CAB 129/100/35. Memorandum: Future Policy Study,1960-70. Author: Harold Macmillan. 29 February 1960.
7. Yayınlanmış Arşiv Kaynakları
8. No:2 Future Constitutional Development in the Colonies, May 1957. British Documents on the End of Empire, Series A, Volume 4, Part I (2000). R. Hyam & R. Louis (Eds.), London: The Stationery Office. (BDEE, S.A, V.4, P.I)

9. No:3 Future Constitutional Development in the Colonies: Memorandum for Cabinet Colonial Policy Committee by Sir N Brook, 6 Sept 1957. British Documents on the End of Empire, Series A, Volume 4, Part I (2000). R. Hyam & R. Louis (Eds.), London: The Stationery Office. (BDEE, S.A, V.4, P.I)
10. No: 5 The Position of the UK in World Affairs: Report by Officials, 9 June 1958. British Documents on the End of Empire, Series A, Volume 4, Part I (2000). R. Hyam & R. Louis (Eds.), London: The Stationery Office. (BDEE, S.A, V.4, P.I)
11. No:11 The Commonwealth, 1960–1970: Draft Cabinet Memorandum by CRO for Future Policy Study Working Group, 30 July 1959. British Documents on the End of Empire, Series A, Volume 4, Part I (2000). R. Hyam & R. Louis (Eds.), London: The Stationery Office. (BDEE, S.A, V.4, P.I)
12. No:19 The Next Ten Years in Africa: Minutes of Africa (Official) Committee Meeting to Discuss Procedure for Study, 14 Jan 1959. British Documents on the End of Empire, Series A, Volume 4, Part I (2000). R. Hyam & R. Louis (Eds.), London: The Stationery Office. (BDEE, S.A, V.4, P.I)
13. No:20 Africa in the Next Ten Years: Report (FO print) of Committee of Officials, June 1959. British Documents on the End of Empire, Series A, Volume 4, Part I (2000). R. Hyam & R. Louis (Eds.), London: The Stationery Office. (BDEE, S.A, V.4, P.I)
14. Araştırma ve İnceleme Eserler
15. Akçapa, M. (2018). The Nuclear Armament Policy of The United Kingdom: Why Did The UK Get Involved in the Nuclear Weapon Race? Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 37(2), 195-220.
16. Akçapa, M. (2021). İngiltere’nin Nükleer Silahlanma Sürecinde ABD’nin Rolü (Soğuk Savaş Dönemi). OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18(40), 2797-2820.
17. Ateş, M. (2019). Sömürge Sonrası Dönemde Afrika’daki İngiliz Eski Sömürgeleri ile İngiltere’nin İlişkileri: Nijerya, Kenya ve Güney Afrika Cumhuriyeti Örnekleri (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
18. Ataöv, T. (1975). Afrika Ulusal Kurtuluş Mücadeleleri. Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları.
19. Baker, C. (1998). Macmillan's ‘Wind of Change’ Tour, 1960. South African Historical Journal, 38(1), 171-182.
20. Betts, R. F. (2012). Decolonization A Brief History of The Word. E. Bogaerts & R. Raben (Eds.), Beyond Empire and Nation, The Decolonization of African and Asian Societies (23-39) içinde. Leiden: KITLV.
21. Betts, R. F. (2018). Dekolonizasyon Dünyada Sömürgelerin Bağımsızlaşma Süreci 1945-1970. Y. Yazar (çev). İstanbul: Büyüyen Ay Yayınları.
22. Black, J. (2017). Kısa İngiltere Tarihi. E. Duru (çev). İstanbul: Say Yayınları.
23. Curtis, M. (1995). The Ambiguities of Power British Foreign Policy Since 1945. London: Zed Books.
24. Darwin, J. (1992). Britain and Decolonisation the Retreat from Empire in the Post-war World. London: The Macmillan Press Ltd.
25. Dubow, S. (2011). Macmıllan, Verwoerd, And the 1960 Wind Of Change Speech. The Historical Journal, 54(4), 1087-1114.
26. Horne, A. (1991). Macmillan 1957-1986. Volume II. London: Papermac, London.
27. Hyam, R. (2006). Britain’s Declining Empire: The Road to Decolonisation 1918-1968. Cambridge: Cambridge University Press.
28. Hemming, P. E. (1996). Macmillan and the End of the British Empire in Africa. R. Aldous & S. Lee (Eds.), Harold Macmillan and Britain's World Role (97-122) içinde. London: Macmillan Press.
29. Kent, J. (2013). The US and Decolonization in Central Africa, 1957–64. L. J. Butler & S. Stockwell (Eds.), The Wind of Change Harold Macmillan and British Decolonization (195-214) içinde. Hampshire: Palgrave Macmillan.
30. Low, D. A. (1993). Eclipse Of Empire. Cambridge: Cambridge University Press.
31. Maclean, D. (1970). British Foreign Policy Since Suez, 1956-1968. London: Hodder and Stoughton.
32. Macmillan, H. (1971). Riding the Storm 1956-1959. London: Macmillan.
33. Medlicott, W. N. (1968). British Foreign Policy Since Versailles, 1919-1963. London: Methuen & Co. Ltd.
34. Murphy, P. (2012). Britain as a Global Power in the Twentieth Century. A. Thompson (Ed.), Britain’s Experience of Empire in the Twentieth Century (33-75) içinde. Oxford: Oxford University Press.
35. Myers, F. H. (2000). Macmillan's "Winds of Change" Speech: A Case Study in the Rhetoric of Policy Change. Rhetoric and Public Affairs, 3(4), 555- 575.
36. Nkrumah, K. (1966). Emperyalizmin Son Aşaması Yeni Sömürgecilik. A. Sarıca (çev). İstanbul: Gerçek Yayınevi.
37. Oran, B. (1977). Azgelişmiş Ülke Milliyetçiliği Kara Afrika Modeli. Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları.
38. Ovendale R. (1995). Macmillan and the Wind of Change in Africa, 1957-1960. The Historical Journal, 38(2), 455-477.
39. Peden, G.C. (2012). Suez And Britain's Decline As A World Power. The Historical Journal, 55(4), 1073-1096.
40. Porter, A. N. & Stockwell, A. J. (1989). British Imperial Policy And Decolonization, 1938-64. Vol 2. New York: Palgrave Macmillan.
41. Robinson, R. & Louis R. (2006). The Imperialism of Decolonization. R. Louis (Ed.). Ends of British Imperialism the Scramble for Empire, Suez and Decolonization (451-502) içinde. London: I. B. Tauris.
42. Sanders, D. (1989). Losing an Empire Finding a Role An Introduction to British Foreign Policy Since 1945. New York: Macmillan Education.
43. Thorpe, D. R. (2011). Supermac the Life of Harold Macmillan. London: Pimlico.
44. Tüysüzoğlu, G. (2011). İkinci Dünya Savaşı Sonrası İngiliz Dış Politikası: İmparatorluk Yaşıyor Mu? Akademik Bakış Dergisi, (26), 1-23.
45. Victor, R. (1982). Britain and the Cold War, 1941-1947. London: Ebenezer Baylis & Son Ltd.
46. Ward, S. (2011). Run Before the Tempest: The "Wind of Change" and the British World. Geschichte und Gesellschaft (Vandenhoeck & Ruprecht), 37(2), 198-219.
47. Williams, C. (2009). Harold Macmillan. London: Weidenfeld &Nicolson.