Çatışma Sonrası Bölgelerde Turizmin Gelişimi: Kurumsal Düzenleme Mekanizmaları ve Karabağ Örneği

Öz

Bu çalışma, Karabağ bölgesinde turizm sektörünün devlet tarafından düzenlenme mekanizmalarını ve bu mekanizmaların sektörün gelişim dinamikleri üzerindeki etkisini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bölgenin sosyo-ekonomik yeniden yapılanma süreci çerçevesinde turizm, öncelikli kalkınma alanlarından biri olarak belirlenmiş; bu doğrultuda normatif-hukuki düzenlemeler, kurumsal yapılanma ve ekonomik teşvik araçları uygulanmıştır. Araştırmanın temel amacı, devlet düzenlemelerinin turizm yatırımları ile turist akışı arasındaki ilişkiyi ampirik veriler ışığında analiz etmektir. Çalışma, nitel ve nicel yöntemlerin birlikte kullanıldığı karma bir araştırma tasarımına dayanmaktadır. 2021–2025 dönemine ait resmi istatistiksel veriler üzerinden betimsel analiz yapılmış, yatırım hacmi ile turist sayısı arasındaki doğrusal ilişkinin gücü Pearson korelasyon katsayısı aracılığıyla ölçülmüştür. Bulgular, yatırım artışı ile turist akışı arasında güçlü ve pozitif bir ilişki bulunduğunu göstermektedir (r ≈ 0.91). Ayrıca, kurumsal düzenleme mekanizmaları ile kamu-özel sektör iş birliği modelinin sektörün yapısal oluşum sürecinde önemli rol oynadığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Karabağ’da turizm sektörünün gelişiminin devletin stratejik düzenleme politikaları ile piyasa mekanizmalarının etkileşimi çerçevesinde şekillendiği ve bu modelin uzun vadeli rekabet gücünün sağlanmasında belirleyici olduğu değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kurumsal düzenleme Çatışma sonrası ekonomi
• Bölgesek kalkinma
• Karabağ
• Turizm gelişimi

Tourism Development in Post-Conflict Regions: Institutional Regulation Mechanisms and the Case of Karabakh

Öz

This study evaluates the relationship between state regulation mechanisms and the development dynamics of the tourism sector in the Karabakh region during the post-conflict period. Following the 2020 war, large-scale reconstruction and reintegration programs positioned tourism as a strategic priority for regional economic revitalization. The research aims to empirically assess the interaction between public investment and tourism growth within the framework of sustainable regional development. The empirical analysis is based on official statistical data covering the period 2021–2025. Key variables include tourism investments, number of tourists, tourism revenues, and the number of tourism facilities. A two-stage methodology was applied: first, descriptive statistical analysis was conducted to identify structural trends; second, the Pearson correlation coefficient was calculated to measure the strength of the linear relationship between investment volume and tourist inflows. The results reveal a strong positive correlation (r ≈ 0.91) between tourism investments and tourist numbers, indicating a significant parallel increase in capital allocation and tourism activity. However, the findings suggest association rather than causality. Overall, the study demonstrates that state regulation in Karabakh has played a structural and stimulating role in the formation of a competitive and sustainable tourism market during the early stage of post-conflict economic transformation.

Anahtar Kelimeler

• Tourism develepment
• Institutional regulation
• Regional development
• Karabakh

Kaynakça

1. Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu. (2023). Büyük Dönüş Programı eylem planı. Bakü.
2. Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu. (2024). Turizm sektöründe rekabet politikasının temel yönleri. Bakü.
3. Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı İdaresi. (2023). İşgalden kurtarılan bölgelerin yeniden inşası ve kalkınması Devlet Programı. Bakü.
4. Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet İstatistik Komitesi. (2024). Ekonomik göstergeler yıllık bülteni (2018–2023). Bakü.
5. Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet İstatistik Komitesi. (2025). Ekonomik ve sosyal göstergeler yıllık bülteni. Bakü.
6. Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Turizm Ajansı. (2023). Azerbaycan turizminin stratejik gelişim planı (2023–2030). Bakü.
7. Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Turizm Ajansı. (2024). Karabağ Turizm Konsepti (2022–2030). Bakü.
8. Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Turizm Ajansı. (2025). Karabağ turizm sektörünün gelişim raporu. Bakü.

9. Azerbaycan Cumhuriyeti Ekoloji ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı. (2025). Karabağ’da ekoturizm yönetimi ve yeşil ekonomi uygulamaları. Bakü.
10. Azerbaycan Cumhuriyeti Ekonomi Bakanlığı. (2023). Yatırım teşvik mekanizmaları ve turizm projelerinin desteklenmesi. Bakü.
11. Azerbaycan Cumhuriyeti Ekonomi Bakanlığı. (2025). Turizm yatırımlarının bölgesel dağılımı hakkında rapor. Bakü.
12. Boyd, S., Reddy, M. V., Kulshreshtha, S., & Nica, M. (2023). Post-conflict tourism opportunity spectrum (POCTOS): A framework for destinations recovering from conflict. Journal of Sustainable Tourism, 31(1), 131–148.
13. Buultjens, J. W., Ratnayake, I., & Gnanapala, W. A. C. (2016). Post-conflict tourism development in Sri Lanka: Implications for building resilience. Current Issues in Tourism, 19(4), 355–372.
14. Cave, J. (2016). Competition and Regulation in Network Industries. London: Routledge. Devlet İstihdam Ajansı. (2023). Karabağ bölgesinde istihdam ve mesleki eğitim programlarının sonuçları. Bakü.
15. Devlet İstihdam Ajansı. (2025). Karabağ bölgesinde turizmin sosyo-ekonomik etkileri. Bakü.
16. Dijital Kalkınma ve Ulaştırma Bakanlığı. (2024). Smart Tourism ve Dijital Karabağ projeleri raporu. Bakü.
17. Karabağ Diriliş Fonu. (2024). Yatırım ve altyapı projeleri değerlendirme raporu. Bakü.
18. Karabağ Diriliş Fonu. (2025). Karabağ’da altyapı ve sosyo-ekonomik yeniden yapılanma yıllık değerlendirme raporu. Bakü.
19. Mammadova, Ü. İ. (2023). Azerbaycan turizm sektöründe rekabet gücünün artırılması. İktisadi Artım ve Toplumsal Refah Dergisi, (1), 153–161.
20. Mammadova, Ü. İ. (2025). TTCI endeksi bağlamında Azerbaycan’ın ekoturizm gelişim perspektifleri. İktisadi Artım ve Toplumsal Refah Dergisi, (2), 38–46.
21. Novelli, M., Morgan, N., & Nibigira, C. (2012). Tourism in a post-conflict situation of fragility. Annals of Tourism Research, 39(3), 1446–1469.
22. Rocca, L. H. D., & Zielinski, S. (2022). Community-based tourism, social capital, and governance of post-conflict rural tourism destinations: The case of Minca, Sierra Nevada de Santa Marta, Colombia. Tourism Management Perspectives, 43, 100985.
23. Pathirana, M. T., Bigby, B. C., Scott, N., & Gardiner, S. (2024). Tourism development opportunities in post-war: A case of Jaffna, Sri Lanka. Tourism Cases, tourism202400069.
24. OECD. (2022). Public Governance and Sustainable Tourism Policy Integration in Europe. Paris. Okafor, L. E., & Khalid, U. (2021). Regaining international tourism attractiveness after an armed conflict. Current Issues in Tourism, 24(3), 385–402.
25. Reddy, M. V., Boyd, S. W., & Nica, M. (2020). Towards a post-conflict tourism recovery framework. Annals of Tourism Research, 84, 102940.
26. UN World Tourism Organization (UNWTO). (2024). Tourism for Sustainable Development Goals – Global Guidelines. Madrid.
27. UNESCO. (2024). Shusha – Cultural Capital of the Turkic World 2024 Report. Paris.
28. World Economic Forum. (2024). Travel & Tourism Development Index 2024. Geneva.
29. World Travel & Tourism Council (WTTC). (2024). Tourism and Regional Recovery in the Caucasus. London.