GEMİ ACENTESİ PERSONELİ SEÇİM KRİTERLERİNİN BELİRLENMESİ VE BİR UYGULAMA

Öz

Küresel ticaret ağının bel kemiğini oluşturan deniz taşımacılığı sektöründe operasyonel sürekliliğin sağlanması gemi acente işletmelerinin performansına doğrudan bağlıdır. Gemi acentelerinde icra edilen operasyonlardaki yoğun zaman baskısı, yüksek sorumluluk düzeyi ve çok taraflı yapısı göz önünde bulundurulduğunda, bu işletmelerde görev yapacak personelin doğru seçilmesi işletme faaliyetlerine ilişkin başarı açısından kritik bir unsurdur. Ancak personel seçimi sürecinde çoğu zaman sezgisel ve öznel değerlendirmeler ile kararlar alınmakta ve bu durum hatalı seçim riskini artırmaktadır. Bu çalışmada, gemi acente işletmeleri için personel seçiminde dikkate alınması gereken kriterleri Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) ile belirlemek ve belirlenen kriter ağırlıklarını kullanarak TOPSIS yöntemi aracılığıyla en uygun adayın seçimini ortaya koymaktır. Uzman görüşleri doğrultusunda oluşturulan kriterler AHP yöntemiyle ağırlıklandırılmış, ardından beş aday TOPSIS yöntemiyle ideal çözüme olan göreli yakınlıklarına göre analiz edilerek sıralanmıştır. Personel seçiminde en yüksek öneme sahip kriterlerin sırasıyla sabıka durumu, öfke kontrolü ve sağlık durumu olduğu tespit edilmiştir. TOPSIS yöntemi ile gerçekleştirilen sıralama sonucunda ise Aday 4’ün pozitif ideal çözüme en yakın alternatif olduğu belirlenmiştir. Ayrıca kriterlerin eşit ağırlıklandırıldığı senaryo ile AHP ağırlıklarının kullanıldığı senaryo arasında sıralama farklılıklarının ortaya çıkması, kriter ağırlıklarının karar sonucu üzerindeki belirleyici etkisini açıkça göstermiştir. Elde edilen bulgular, gemi acente işletmelerinde personel seçim sürecinin yalnızca deneyim veya sezgisel yaklaşımlara dayandırılmasının yetersiz kalabileceğini ortaya koymaktadır. Bu nedenle AHP ve TOPSIS yöntemlerinin bütünleşik kullanımının, insan kaynakları kararlarında daha sistematik, şeffaf ve nesnel bir değerlendirme çerçevesi sunduğunu göstermekte ve gemi acente işletmelerine yönelik uygulanabilir bir karar destek modeli önererek literatüre ve sektörel uygulamalara katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Gemi Acenteleri
• Personel Seçimi
• Çok Kriterli Karar Verme
• AHP
• TOPSIS

DETERMINING SELECTION CRITERIA FOR SHIP AGENCY PERSONAL AND AN APPLICATION

Öz

In the maritime transportation sector, which constitutes the backbone of the global trade network, ensuring operational continuity is directly dependent on the performance of ship agency enterprises. Considering the intense time pressure, high level of responsibility, and multi-actor structure of operations carried out in ship agencies, the proper selection of personnel to be employed in these enterprises is a critical factor for operational success. However, personnel selection processes are often based on intuitive and subjective judgments, which increases the risk of incorrect decisions. This study aims to identify the criteria to be considered in personnel selection for ship agency enterprises using the Analytic Hierarchy Process (AHP), one of the Multi-Criteria Decision Making (MCDM) methods, and to determine the most suitable candidate through the TOPSIS method by utilizing the calculated criterion weights. The criteria, established based on expert opinions, were weighted using the AHP method, and subsequently, five candidates were evaluated and ranked according to their relative closeness to the ideal solution using the TOPSIS method. The results indicate that criminal record, anger control, and health status are the most significant criteria in personnel selection. According to the TOPSIS analysis, Candidate 4 was identified as the alternative closest to the positive ideal solution. Furthermore, the differences observed between the rankings obtained under equal weighting and those derived from AHP-based weights clearly demonstrate the decisive impact of criterion weights on the final decision. The findings reveal that relying solely on experience or intuitive approaches in personnel selection may be insufficient for ship agency enterprises. Accordingly, the integrated use of AHP and TOPSIS provides a more systematic, transparent, and objective evaluation framework for human resource decision-making and offers an applicable decision support model that contributes to both the academic literature and sectoral practices.

Anahtar Kelimeler

• Ship Agencies
• Personnel Selection
• Multi-Criteria Decision Making
• AHP
• TOPSIS

Kaynakça

1. Acer, A., & İnci, M. (2020). Limanlarda personel seçimi için AHP ve MOORA yöntemlerinin entegre kullanımı. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 15(22), 3196–3220.
2. Ada, M., & Çakır, H. (2022). TOPSIS ve AHP çok kriterli karar verme yöntemlerinin personel seçim sürecine uygulanması. International Journal of 3D Printing Technologies and Digital Industry, 6(2), 186–200.
3. Arslan, O. (2022). Gemi acentelerinde personel seçimini etkileyen kriterlerin belirlenmesi üzerine nicel bir araştırma. International Academic Social Resources Journal, 7(44), 1658–1665.
4. Bahri, M. S. S., Shariff, S. R., & Yahya, N. (2022). Comparative analysis on decision criteria for port personnel using hybrid Analytical Hierarchy Process (H-AHP). International Journal of the Analytic Hierarchy Process, 14(3), 1–22.
5. Behzadian, M., Otaghsara, S. K., Yazdani, M., & Ignatius, J. (2012). A state-of-the-art survey of TOPSIS applications. Expert Systems with Applications, 39(17), 13051-13069.
6. Bircan, H., Demir, G., & Dündar, S. (2020). Personel seçimine yönelik VIKOR ve TOPSIS uygulamaları. Atlas International Refereed Journal on Social Sciences, 6(27), 331–344.
7. Chen, C., Zhang, X., Wang, G., Feng, F., Sun, C., & He, Q. (2023). A Hybrid Multi-Criteria Decision-Making Framework for Ship-Equipment Suitability Evaluation Using Improved ISM, AHP, and Fuzzy TOPSIS Methods. Journal of Marine Science and Engineering, 11(3), 607.
8. Dhankar, Y. S., & Dhankher, D. (2023). Crucial role of shipping agencies in global maritime trade. International Journal for Research Trends and Innovation (IJRTI), 8(10), 916–921.

9. Efe, B., & Kurt, M. (2018). Bir liman işletmesinde personel seçimi uygulaması. Karaelmas Fen ve Mühendislik Dergisi, 8(2), 417–427.
10. Elidolu, G., Uyanık, T., & Arslanoğlu, Y. (2020). Seafarer personnel selection with fuzzy AHP. In 5th International Mediterranean Science and Engineering Congress (IMSEC 2020) (pp. 632–636).
11. Fratila (Adam), A., Gavril (Moldovan), I. A., Nita, S. C., & Hrebenciuc, A. (2021). The importance of maritime transport for economic growth in the European Union: A panel data analysis. Sustainability, 13(14), 7961.
12. Gemi Acenteliği Eğitimi (2018). IMEAK Deniz Ticaret Odası Yayınları / No:101. ISBN: 978-605-137-367-6.
13. Gonzalez-Torre, P., Sarkis, J., & Adenso-Diaz, B. (2013). Shipping agents and container management: An exploratory analysis of infrastructural and cost concerns. International Journal of Shipping and Transport Logistics, 5(3), 322–349.
14. Kececi, T., Bayraktar, D., & Arslan, Ö. (2015). A ship officer performance evaluation model using Fuzzy-AHP. Journal of Shipping and Ocean Engineering, 5(1), 26–43.
15. Koray, M., Kaya, E., & Keskin, M. H. (2025). Determining logistical strategies to mitigate supply chain disruptions in maritime shipping for a resilient and sustainable global economy.
16. Köseoğlu, F., & Yorulmaz, M. (2024). Gemi acente web sitelerinin değerlendirilmesi: Kocaeli örneği. Denizcilik Araştırmaları Dergisi: Amfora, 3(6), 99-116.
17. Kusumawardani, R. P., & Agintiara, M. (2015). Application of Fuzzy AHP-TOPSIS Method for Decision Making in Human Resource Manager Selection Process. Procedia Computer Science, 72, 638–646.
18. Hwang, C. L., & Yoon, K. (1981). Multiple attribute decision making: Methods and applications. Berlin: Springer. International Chamber of Shipping, and Comité Maritime International. (2025). Promoting maritime treaty ratification: The ICS and CMI campaign. International Chamber of Shipping Publications.
19. İstanbul ve Marmara, Ege, Akdeniz, Karadeniz Deniz Ticaret Odası (İMEAK DTO). (2014). Gemi Acenteliği Eğitim Komisyonu 2006–2014 dönemi faaliyet raporu. Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Deniz ve İçsular Düzenleme Genel Müdürlüğü; Mersin Deniz Ticaret Odası, Vapur Donatanları ve Acenteleri Derneği.
20. Milcka, A.B., & Divyaranjani, R. (2016). Role and functions of ship agent: A theoretical analysis. AMET International Journal of Management, 112-120.
21. Notteboom, T. E., & Winkelmans, W. (2001). Structural changes in logistics: How will port authorities face the challenge? Maritime Policy & Management, 28(1), 71–89.
22. Noyan, E. (2023). Banka personeli seçiminin çok kriterli karar verme yöntemleri ile ele alınması. Kapanaltı Dergisi, (4), 112–121.
23. OECD. (2019). The ocean economy in 2030. Paris: Organisation for Economic Co-operation and Development. Saaty, T. L. (1990). An exposition of the AHP in reply to the paper "Remarks on the Analytic Hierarchy Process". Management Science, 36(3), 259-268.
24. Saaty, T. L. (1980). The analytic hierarchy process: Planning, priority setting, resource allocation. Shih, H. S., Shyur, H. J., & Lee, E. S. (2007). An extension of TOPSIS for group decision making. Mathematical and Computer Modelling, 45(7-8), 801-813.
25. Susoy, M. ve Yorulmaz, M. (2025). Denizcilik sektöründe iş bulmada sosyal medya araçlarının rolü. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, 19:2 (117-130).
26. Şimşek, T. (2022). Personel seçiminde çok kriterli karar verme teknikleri kullanımının insan kaynakları yönetimi perspektifinden değerlendirilmesi. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 57(3), 1528–1546.
27. Vujičić, S., Nedeljković, M., & Marjanović, M. (2025). Empowering women in agribusiness: A fuzzy VIKOR approach to personnel selection. Journal of Women’s Entrepreneurship and Education, (1–2), 26–39. doi: 10.28934/jwee25.12.pp26-39.
28. World Bank. (2025). Commodity Markets Outlook, October 2025. Washington, DC: World Bank.
29. Yorulmaz, M., Eyit, B., & Yenginar, A. (2026). Business Ethics in Ship AgenciesTransportation Research Record: Journal of the Transportation Research Board OnlineFirst , 9(35), 673-716.
30. Yorulmaz, M., & Feyzioğlu, İ. (2023). Gemi Acentelerini konu alan ulusal literatürdeki çalışmaların analizi. Kesit Akademi Dergisi, 9(35), 673-716.
31. Yorulmaz, M., (2020). Gemi acentelerinde duygusal emek davranışları ile müşteri hizmetleri performansı ve iş tatmini arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Social Sciences Studies Journal (SSSJournal), 6(71).