Araştırma Makalesi

İŞÇİ DÖVİZLERİ, HANEHALKI TÜKETİMİ VE İÇ TALEP KANALI: KOSOVA ÖRNEĞİ

Cilt: 11 Sayı: 22 7 Eylül 2026
PDF İndir
EN TR

İŞÇİ DÖVİZLERİ, HANEHALKI TÜKETİMİ VE İÇ TALEP KANALI: KOSOVA ÖRNEĞİ

Öz

Bu çalışma, 2011Ç1-2025Ç4 döneminde Kosova’da işçi dövizlerinin (havalelerinin) ticarete konu olmayan (non-tradable) sektör üretimini doğrudan bir kanaldan mı yoksa hanehalkı tüketimi aracılığıyla dolaylı bir kanaldan mı etkilediğini incelemektedir. Gecikmesi dağıtılmış otoregresif model (ARDL) sınır testi yaklaşımını, dinamik ve tam-modifiye edilmiş EKK (DOLS/FMOLS) tahmincilerini, Toda-Yamamoto Granger nedensellik testlerini ve öngörü hatası varyans ayrıştırmasını (FEVD) bir araya getiren çok yöntemli bir ampirik strateji kullanılmaktadır. Bulgular, tüketim aracılı dolaylı kanal yorumuyla tutarlıdır, buna karşılık doğrudan etki için yalnızca sınırlı destek bulunmaktadır. Hanehalkı tüketimi denkleminde işçi dövizleri, çeşitli alternatif tahminciler genelinde istikrarlı biçimde yaklaşık 0,58 düzeyinde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir uzun dönem esnekliğiyle yer almaktadır. Buna karşılık, ticarete konu olmayan üretim doğrudan işçi dövizleri üzerine analiz edildiğinde herhangi bir eşbütünleşme ilişkisi saptanmamakta ve bu sonuç COVID-19 öncesi alt örneklemde de geçerliliğini korumaktadır. Toda-Yamamoto testleri işçi dövizlerinden tüketime ve tüketimden ticarete konu olmayan üretime yönelik nedensellikle tutarlı bulgular sunmakla birlikte, sistemde belirgin geri besleme (çift yönlü) etkileri de mevcuttur ve bu durum kesin tek-yönlü nedensel bir yorumu engellemektedir. Varyans ayrıştırması, on iki çeyreklik ufukta ticarete konu olmayan üretim varyansının yaklaşık yüzde 39’unun işçi dövizleri ve tüketim şoklarınca açıklandığına dair telkin edici (suggestive) ek kanıt sağlamaktadır. Bulgular, işçi dövizlerin doğrudan bir Hollanda hastalığı yorumunu desteklemediğini, bunun yerine iç talep aracılı bir aktarım mekanizmasıyla daha tutarlı olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Acosta, P. A., Lartey, E. K. K. & Mandelman, F. S. (2009). “Remittances and the Dutch Disease”. Journal of International Economics, 79(1): 102-116.
  2. Adams, R. H. & Cuecuecha, A. (2010). “Remittances, Household Expenditure and Investment in Guatemala”. World Development, 38(11): 1626-1641.
  3. Aggarwal, R., Demirgüç-Kunt, A. & Martínez Pería, M. S. (2011). “Do Remittances Promote Financial Development?”. Journal of Development Economics, 96(2): 255-264.
  4. Amuedo-Dorantes, C. & Pozo, S. (2004). “Workers’ Remittances and the Real Exchange Rate: A Paradox of Gifts”. World Development, 32(8): 1407-1417.
  5. Arapi-Gjini, A., Möllers, J. & Herzfeld, T. (2020). “Measuring Dynamic Effects of Remittances on Poverty and Inequality with Evidence from Kosovo”. Eastern European Economics, 58(4): 283-308.
  6. Bai, J. & Perron, P. (1998). “Estimating and Testing Linear Models with Multiple Structural Changes”. Econometrica, 66(1): 47-78.
  7. Bai, J. & Perron, P. (2003). “Computation and Analysis of Multiple Structural Change Models”. Journal of Applied Econometrics, 18(1): 1-22.
  8. Barajas, A., Chami, R., Fullenkamp, C., Gapen, M. & Montiel, P. J. (2009). Do Workers’ Remittances Promote Economic Growth? (IMF Working Paper No. 09/153). Washington, D.C.: International Monetary Fund.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Bölgesel Çalışmalar

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

7 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

5 Haziran 2026

Kabul Tarihi

22 Ağustos 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 11 Sayı: 22

Kaynak Göster

APA
Kazaz, D., Alitoska Kazaz, A., & Uzunoğlu, S. (2026). İŞÇİ DÖVİZLERİ, HANEHALKI TÜKETİMİ VE İÇ TALEP KANALI: KOSOVA ÖRNEĞİ. Uluslararası Afro-Avrasya Araştırmaları Dergisi, 11(22), 143-169. https://izlik.org/JA49CG42ZD
AMA
1.Kazaz D, Alitoska Kazaz A, Uzunoğlu S. İŞÇİ DÖVİZLERİ, HANEHALKI TÜKETİMİ VE İÇ TALEP KANALI: KOSOVA ÖRNEĞİ. INTERNATIONAL JOURNAL OF AFRO-EURASIAN RESEARCH. 2026;11(22):143-169. https://izlik.org/JA49CG42ZD
Chicago
Kazaz, Davut, Adjera Alitoska Kazaz, ve Sadi Uzunoğlu. 2026. “İŞÇİ DÖVİZLERİ, HANEHALKI TÜKETİMİ VE İÇ TALEP KANALI: KOSOVA ÖRNEĞİ”. Uluslararası Afro-Avrasya Araştırmaları Dergisi 11 (22): 143-69. https://izlik.org/JA49CG42ZD.
EndNote
Kazaz D, Alitoska Kazaz A, Uzunoğlu S (01 Eylül 2026) İŞÇİ DÖVİZLERİ, HANEHALKI TÜKETİMİ VE İÇ TALEP KANALI: KOSOVA ÖRNEĞİ. Uluslararası Afro-Avrasya Araştırmaları Dergisi 11 22 143–169.
IEEE
[1]D. Kazaz, A. Alitoska Kazaz, ve S. Uzunoğlu, “İŞÇİ DÖVİZLERİ, HANEHALKI TÜKETİMİ VE İÇ TALEP KANALI: KOSOVA ÖRNEĞİ”, INTERNATIONAL JOURNAL OF AFRO-EURASIAN RESEARCH, c. 11, sy 22, ss. 143–169, Eyl. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA49CG42ZD
ISNAD
Kazaz, Davut - Alitoska Kazaz, Adjera - Uzunoğlu, Sadi. “İŞÇİ DÖVİZLERİ, HANEHALKI TÜKETİMİ VE İÇ TALEP KANALI: KOSOVA ÖRNEĞİ”. Uluslararası Afro-Avrasya Araştırmaları Dergisi 11/22 (01 Eylül 2026): 143-169. https://izlik.org/JA49CG42ZD.
JAMA
1.Kazaz D, Alitoska Kazaz A, Uzunoğlu S. İŞÇİ DÖVİZLERİ, HANEHALKI TÜKETİMİ VE İÇ TALEP KANALI: KOSOVA ÖRNEĞİ. INTERNATIONAL JOURNAL OF AFRO-EURASIAN RESEARCH. 2026;11:143–169.
MLA
Kazaz, Davut, vd. “İŞÇİ DÖVİZLERİ, HANEHALKI TÜKETİMİ VE İÇ TALEP KANALI: KOSOVA ÖRNEĞİ”. Uluslararası Afro-Avrasya Araştırmaları Dergisi, c. 11, sy 22, Eylül 2026, ss. 143-69, https://izlik.org/JA49CG42ZD.
Vancouver
1.Davut Kazaz, Adjera Alitoska Kazaz, Sadi Uzunoğlu. İŞÇİ DÖVİZLERİ, HANEHALKI TÜKETİMİ VE İÇ TALEP KANALI: KOSOVA ÖRNEĞİ. INTERNATIONAL JOURNAL OF AFRO-EURASIAN RESEARCH [Internet]. 01 Eylül 2026;11(22):143-69. Erişim adresi: https://izlik.org/JA49CG42ZD

All rights reserved. International Journal of Afro-Eurasian Research (IJAR) is an International refereed journal and published biannually. Authors are responsible for the content and linguistic of their articles. Articles published here could not be used without referring to the Journal. The opinions in the articles published belong to the authors only and do not reflect those of International Journal of Afro-Eurasian Research.