Bir Sınır Aşımı Olarak Grotesk İmge ve Türk Resmindeki Yeri

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 2, 461 - 472

Hatice Doğan

https://doi.org/10.22252/ijca.1814865

Öz

Bu çalışma, grotesk imgeyi bir sınır aşımı biçimi olarak ele alarak Türk resmindeki yansımalarını incelemektedir. Grotesk kavramı, Rönesans döneminde yeniden keşfedilen Roma dönemi süslemelerini tanımlarken, tarih boyunca güzellik ve çirkinlik, yücelik ve bayağılık, insan ve hayvan, doğa ve kültür gibi karşıtlıkların iç içe geçtiği melez bir estetik türüne dönüşmüştür. Wolfgang Kayser için grotesk, varoluşsal bir yabancılaşma ve huzursuzluk duygusunu temsil ederken; Bahtin, groteski bedenin dönüşebilirliği, toplumsal normların altüst edilmesi ve yaşamın döngüsel doğası üzerinden tanımlar. Deleuze ve Guattari’nin molar ve moleküler ayrımı üzerinden düşünüldüğünde ise grotesk imge, önceden belirlenmiş biçimleri reddederek, kimliğin, bedenin ve temsilin sınırlarını aşan moleküler bir süreç olarak yorumlanabilir. Çalışmada, bu kavramsal çerçeve doğrultusunda grotesk imgelerin Osmanlı minyatür sanatındaki erken örneklerinden başlayarak, çağdaş Türk ressamların resimlerindeki yansımaları incelenmiştir. Grotesk, bu sanatçılarda hem eleştirel hem de psişik bir ifade biçimi olarak, bireysel ve toplumsal bilinçteki çatışmaları görünür kılan bir estetik stratejiye dönüşmektedir.

Anahtar Kelimeler

Grotesk , Grotesk İmge , Türk Resmi

THE GROTESQUE IMAGE AS A TRANSGRESSION AND ITS PLACE IN TURKISH PAINTING

Öz

This study examines the grotesque image as a form of transgression and explores its reflections in Turkish painting. Originating from Roman decorative motifs rediscovered during the Renaissance, the grotesque evolved into a hybrid aesthetic that intertwines opposites such as beauty and ugliness, the sublime and the vulgar, the human and the animal, nature and culture. For Wolfgang Kayser, the grotesque evokes existential alienation and unease, while Mikhail Bakhtin defines it through the body’s transformability, the inversion of social norms, and the cyclical nature of life. Through Deleuze and Guattari’s distinction between the molar and the molecular, the grotesque image can be interpreted as a molecular process that transcends identity, body, and representation. Within this conceptual framework, the study traces early grotesque imagery in Ottoman miniature art and its contemporary expressions in Turkish painting, where the grotesque becomes both a critical and psychic aesthetic strategy revealing individual and collective tensions.

Anahtar Kelimeler

Grotesque , Grotesque imagery , Turkish Painting

Kaynakça

• And, M. (2010). Minyatürlerle Osmanlı- İslam Mitologyası. Yapı Kredi Yayınları.
• Artun, A. (2018). Makine- İnsan Hayali, e skop. Erişim Adresi: https://www.e-skop.com/skopbulten/makine-insan-hayali/3767)
• Bahtin, M. (2001). Karnavaldan Romana. (C. Soydemir, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
• Bahtin, M. (2005). Rabelais ve Dünyası. (Ç. Öztek, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
• Bahtin, M. (2016). François Rabelais ve Orta Çağ-Rönesans Halk Kültürü. (S.Gürses, Çev.). Alfa Basım Yayım.
• Clark, J.R. (1991). The Modern Satiric Grotesque and Its Traditions. The University Press of Kentucky.
• Connelly, Francis S. (2003). ntroduction. Francis S. Connelly (Ed.). Modern Art And Grotesque İçinde (4-20).
• Cambridge University Press.
• Deleuze, G., & Guattari, F. (2023). Kapitalizm ve Şizofreni 2: BinYayla (E. Sünter, Çev.). Norgunk Yayıncılık.
• Eco, U. (2009). Çirkinliğin Tarihi (A. Uysal Ergün, Ö. Çelik, A. Uysal, E. N. Akbaş, M. Barsbey, K. K. Akbulut, D. Arslan & B. Yılmazcan, Çev.). Doğan Kitap.
• Esin, E. (2006). Muhammet Siyahkalem ve İç Asya Türk geleneği. M. Haydaroğlu (Ed.), Ben Mehmed Siyah Kalem: İnsanlar ve Cinlerin Ustası İçinde (81–86). Yapı Kredi Yayınları.
• Freud, S. (2021). Rüyaların Yorumu. (D. Muradoğlu, Çev.). Say Yayınları.
• Giray, K. (2019). Alaettin Aksoy’un Sanat Anlayışının Analitik Çözümlenmesi, Artam. (52), 70-79.
• Gül, S. (2016). Osmanlı Minyatürlerinde Görülen Fantastik Yaratıklar Üzerine Bir Değerlendirme. Tarih ve Uygarlık İstanbul Dergisi, (9), 259–278.
• Hegel, G. W. F. (1975). Aesthetics Lectures On Fine Art. Clarendon Press.
• Kalaycı, N (2016). Hayvan: Bir Sınır Aşma İmkânı, e-skop. Erişim Adresi: https://www.e-skop.com/skopbulten/hayvan-bir-sinir-asma-imk%C3%A2ni/2975)
• Kara, Ö (2014). Tekinsizin Resmini Yapıyorum, Milliyet Sanat. Erişim Adresi: https://artxist.com/Sanatci-Cv/Ali-Elmaci/15
• Kayser, W. (1963). The Grotesque in Art and Literature. Indiana University Press.
• Öndin, N. (2020). Notre-Dame ve Hayal Gücü: Gargoyle. MSGSÜ Sosyal Bilimler, 1(21), 137-141.
• Öztürk, D. (2016). 50. Yılında Ergin İnan, Artam. (39), 90-95.
• Tansuğ, S. (2008). Çağdaş Türk Resmi. Remzi Kitabevi.
• Görsel Kaynakça Şekil 1. Hieronymous Bosch, Dünyevi Zevkler Bahçesi https://publicdomainreview.org/collection/details-from-bosch-s-garden-of-earthly-delights-ca-1500/
• Şekil 2. Dabbetü’l Arz, Falname And, M. (2010). Minyatürlerle Osmanlı- İslam Mitologyası. Yapı Kredi Yayınları.
• Şekil 3. Humma hastalığı, Metâliü's Saâde https://gallica.bnf.fr/iiif/ark:/12148/btv1b8427189w/f189/full/3104,/0/native.jpg)
• Şekil 4. Mehmet Siyahkalem, Yük Taşıyan Demonlar https://www.voxartistica.com/mehmet-siyah-kalem-ve-demonlar/
• Şekil 5. Cihat Burak, Seyirlik Figürler https://www.artfulliving.com.tr/sanat/cihat-burak-ve-imgeler-dunyasi-i-27953%29
• Şekil 6. Nuri Abaç, Yunus Efsanesi https://artdogistanbul.com/wp-content/uploads/2024/01/Nuri-abac-3.jpeg
• Şekil 7. Ali Teoman Germaner, Aloşname https://www.bozluartproject.com/sergi/alosname/
• Şekil 8. Utku Varlık, Büyücülük https://www.istanbulmodern.org/koleksiyon/buyuculuk
• Şekil 9. Ergin İnan, İnsan III https://www.istanbulmodern.org/koleksiyon/insan-iii
• Şekil 10. Mehmet Güleryüz, Kuzu ve Çıplak https://haber.sol.org.tr/sites/default/files/images/content/article/2024/09/07/2.png
• Şekil 11. Alaettin Aksoy, Vaadedilmiş Toprak https://artam.com/sanatcilar/alaettin-aksoy-1942
• Şekil 12. Mustafa Horasan, İsimsiz https://www.evin-art.com/sergiler/gece-bahcesi--mustafa-horasan?pgid=kt8pvf4n 62f5a3_d449059cb9bd4f2b95569806caec349fmv2.
• Şekil 13. Yüksel Arslan, Arture 55 https://www.artnet.com/artists/y%C3%BCksel-arslan/arture-55-GUxFriypo9nTo24fmK9rVA2
• Şekil 14. Mehmet Koyunoğlu, Yüzme Makinası https://www.e-skop.com/skopbulten/makine-insan-hayali/3767
• Şekil 15. Ali Elmacı, Senin En Güzel Halini Ben Bilirim V https://www.artxist.com/Sanatci-Cv/Ali-Elmaci/15