21. Yüzyılda Yeni Belediyecilik: Preston Deneyiminden Türkiye İçin Fırsatlar ve Engeller

Öz

Bu çalışma, 21. yüzyılda gündeme gelen ve kamunun gücünü artırmayı amaçlayan belediyecilik deneyimlerini, 2008 krizi sonrası Dünya’nın farklı coğrafyalarında kemer sıkma şehirciliğine alternatif olarak gelişen yeni belediyecilik (new municipalism) uygulamaları ve bu deneyimin en kurumsal örneklerinden biri olan Preston Modeli bağlamında tekrardan tartışmaya açmaktadır. Kentsel krizlere karşı sosyal demokrat ajandalar oluşturma istenciyle, 1970’li yıllarda literatürde toplumcu belediyecilik olarak anılan deneyimler, sol siyasi perspektife sahip belediyelerin arttığı dönemlerde tekrardan gündem olmaktadır. 2019 Mahalli İdareler Genel Seçimleri sonrasında, 1970’li yılları andıran bir tablonun ortaya çıkışı, bu tartışmayı yeniden alevlendirmiştir. Çalışma, yeni belediyecilik ve Preston Modeli tartışmaları bağlamında, günümüzde kamuculuğu temel alan belediyecilik deneyimlerinin önündeki fırsatları ve engelleri tartışmaya açmaktadır. Yerel kalkınma, dayanışma, merkezi yönetimle olan ilişkiler, sürdürülebilir bir model inşası ve coğrafi ölçek sorunu gibi tartışma alanları, Preston Modeli’nin verdiği ilhamla Türkiye’deki sosyal demokrat belediyeciliğin önündeki engelleri ve fırsatları görme imkanı sunduğu, bu çalışmanın temel argümanlarının oluşturmaktadır. Nitel bir araştırma yöntemi benimseyen bu çalışmada, Türkiye’deki toplumcu belediyecilik ve sosyal demokrat projelere sahip olduğu düşünülen belediyeler ve Preston Modeli ile ilgili kitaplar, kitap bölümleri, makaleler, politika notları, ulusal basına yansıyan haberler, sosyal medya paylaşımları içerik analiziyle değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal Demokrat Belediyecilik
• Yeni Belediyecilik
• Preston Modeli
• Büyükşehir Belediyeleri
• Yerel Siyaset

New Municipalism in the 21st Century: Opportunities and Obstacles for Türkiye From Preston Experience

Öz

This study re-discusses the municipalism experiences that have come to the agenda in the 21st century and aim to increase the power of the public in the context of new municipalism practices that have developed as an alternative to austerity urbanism in different geographies of the world after the 2008 crisis and the Preston Model, one of the most institutionalized examples of this experience. With the appetite to create social democratic agendas against urban crises, the referred experiences in the literature as socialist municipalism in the 1970s are once again on the agenda in periods when municipalities with a leftist political perspective are on the rise. After the 2019 Local Elections, the emergence of a picture reminiscent of the 1970s has reignited this debate. In the context of the debates on new municipalism and the Preston Model, this study discusses the opportunities and obstacles to municipal experiences based on publicism today. The main arguments of this study are that areas of discussion such as local development, solidarity, relations with central government, the construction of a sustainable model and the problem of geographical scale offer the opportunity to see the obstacles and opportunities in front of social democratic municipalism in Turkey with the inspiration of the Preston Model. In this study, which adopts a qualitative research method, books, chapters, articles, policy notes, news reflected in the national press, and social media posts related to social democratic municipalism and municipalities in Turkey that are considered to have social democratic projects and the Preston Model were evaluated through content analysis.

Anahtar Kelimeler

• Social Democrat Municipalism
• New Municipalism
• Preston Model
• Metropolitan Municipalities
• Local Politics

Kaynakça

1. Agustín, Ó. G. (2020). New municipalism as space for solidarity. Soundings, 74, 54-67.
2. Ajanstürk (2024) Ovacık Belediye Başkanı Sarıgül: "Borcu olmayan tek belediyeyiz" Erişim adresi https://www.ajansturkhaber.com/haber/ovacik-belediye-baskani-sarigul-borcu-olmayan-tek-belediyeyiz-292378.html
3. Angel, J. (2021). New municipalism and the state: Remunicipalising energy in Barcelona, from prosaics to process. Antipode, 53(2), 524-545.
4. Arpini, E., Panez, A., Cumbers, A., ve Pearson, B. (2023). New municipalism in South America? Developing theory from experiences in Argentina and Chile. Urban Studies, 60(11), 2290-2306.
5. Aydıner, T. (2019). Pseudo bir kavram olarak yerel. Memleket Siyaset Yönetim, 14(31), 53-92.
6. Aydıner, T. (2020). Toplumcu belediyecilik deneyimi (1973-1980): Denizli Örneği. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (39), 353-368.
7. Aydıner, T. (2023a). Türkiye’de kentsel politikanın dağınık/karmaşık ekolojisinde yerel yönetimler. S. Kurtar ve C. Kurtar Anlı (Ed.), Parçalanmış Kentsel Mekân içinde (63-106. ss.). Ankara: Nika.
8. Aydıner, T. (2023b). Cumhuriyet’in 100. Yılında Büyükşehir Belediye Meclisleri: 2024 Mahalli İdareler Genel Seçimleri Öncesi Bilanço. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 22, 478-499.

9. Aydıner, T. ve Pencioğlu, M. (2023). Kentsel yönetişimi müşterekleştirmenin sınırları ve geleceği: İzmir Kültürpark Örneği. Çağdaş Yerel Yönetimler Dergisi, 32(2), 1-30.
10. Aykaç, A. (2024). The ımpact of urban solidarity networks on local governance: Exercising urban democracy in Izmir, Turkey. G. Coşkun, T. İnal-Çekiç ve E. Tombuş (Ed.), Reclaiming democracy in cities içinde (189-206. ss.), New York: Routledge.
11. Bateman, B. W. (2002). There are many alternatives: Margaret Thatcher in the history of economic thought. Journal of the History of Economic Thought, 24(3), 307-311.
12. Baykan, B. G. (2023). Türkiye’de aktivist belediyecilik. Alternatif Politika, 15(2), 240-263.
13. Bayraktar, U. (2014). Kamuyu Kamusallaştıran Toplumcu Belediyeler İçin Geçmişten Alınabilecek İlham Üzerine, İ. İzci (Ed.), Katılımcı Yerel Yönetim içinde (51-68. ss.), İstanbul: Kalkedon.
14. Bayraktar, U. (2021). 1970’lerden 2000’lere vesayet ve velayet arasında sosyal demokrat belediyeler. S. Sezgin ve T. Canbulut (Ed.), Toplumcu Belediyecilik 1970’lerden Günümüze Bir Yerel Yönetim Deneyimi içinde (181-226. ss.), İstanbul: İletişim.
15. Bayramoğlu, S. (2015). Toplumcu Belediye: Nam-ı Diğer Belediye Sosyalizmi, Ankara: Nota Bene.
16. BBC (2024) Football pitches and pavilion plan scrapped. Erişim adresi https://www.bbc.com/news/articles/c724rm0e8plo
17. BBC (2019) Preston model: Bringing democracy to local economy. Erişim adresi https://www.bbc.com/news/av/uk-politics-48559059
18. Beveridge, R.,ve Naumann, M. (2023). Progressive urbanism in small towns: The contingencies of governing from the left. Urban Affairs Review, 59(1), 43-72.
19. Bianchi, I. (2023). The commonification of the public under new municipalism: Commons–state institutions in Naples and Barcelona. Urban Studies, 60(11), 2116-2132.
20. Bianchi, I. (2024). The democratising capacity of new municipalism: beyond direct democracy in public–common partnerships. Policy & Politics, 1, 1-20.
21. Bilgiç, A. K. (2020). COVID-19 ile mücadele sürecinde yerel yönetimlerin genel görünümü. İdealkent, 11(31), 2084-2112.
22. Bird, A., Conaty, P., Mangan, A., McKeown, M., Ross, C., ve Taylor, S. (2021). Together we will stand: Trade unions, cooperatives, and the Preston Model. J. Manley ve P.Whyman (Ed.) The Preston Model and Community Wealth Building Creating a Socio-Economic Democracy for the Future içinde (93-110 ss.). New York: Routledge.
23. Blanco, I. ve Goma, R. (2020). New municipalism. International Encylopedia of Human Geography, 2nd Ed., Vol 9, 393-398.
24. Bozkurt, E. (2020). Toplumcu Belediyecilik Politikalarının Ovacık Belediyesi Üzerinden Değerlendirilmesi. Kent ve Çevre Araştırmaları Dergisi, 2(1), 99-149.
25. Brown, M. ve Jones, R.E. (2021). Paint your town Red: How Preston Took Back Control and Your Town Can Too. London: Repeater Books.
26. Canbulut, T. ve Sezgin, S. (2021a). 1970’ler Adana, Ege Bağatur ve toplumcu belediyecilik: “Mülk insana yük”. S. Sezgin ve T. Canbulut (Ed.), Toplumcu Belediyecilik 1970’lerden Günümüze Bir Yerel Yönetim Deneyimi içinde (161-180. ss.), İstanbul: İletişim.
27. Canbulut, T. ve Sezgin, S. (2021b). Sonuç niyetine: Neden toplumcu belediyecilik konuşmalıydık? S. Sezgin ve T. Canbulut (Ed.), Toplumcu Belediyecilik 1970’lerden Günümüze Bir Yerel Yönetim Deneyimi içinde (227-242. ss.), İstanbul: İletişim.
28. CLES. (2020). Owning the economy: community wealth building 2020 Erişim adresi https://cles.org.uk/wp-content/uploads/2020/10/Community-Wealth-Building-2020-final-version.pdf
29. Copus, C., Roberts, M., ve Wall, R. (2017). Local government in England: Centralisation, autonomy and control. London: Springer.
30. Çiftçi, O., Akbulut, Ö. Ö., Bayramoğlu S., Şener, M., ve Yayman H. (2001) Yerel seçimler panoraması 1963-1999. Ankara: TODAİE Yayınları
31. Davies, W. (2020) What was Corbynism? (2020, 25 November) Erişim adresi https://www.perc.org.uk/project_posts/what-was-corbynism/
32. Dennis, J. ve Stanley, L. (2023) The de-globalisation of capital? The political economy of community wealth building, New Political Economy, 28(5), 677-692
33. Edis-Şahin, Y. (2009). Sonuç Yerine: Yerelleşme ve Toplumcu Belediyecilik. İ. Kamalak ve H. Gül (Ed.), Yerel Yönetimlerde Sosyal Demokrasi Toplumcu Belediyecilik Teorik Yaklaşımlar, Türkiye Uygulamaları içinde (333-352. ss.), İstanbul: Kalkedon.
34. Ergun, C. ve Gül, H. (2009) Toplumcu belediyecilik ve kent kapılarını sermayeye açan anahtar olarak kentsel dönüşüm. İ. Kamalak ve H. Gül (Ed.), Yerel Yönetimlerde Sosyal Demokrasi Toplumcu Belediyecilik Teorik Yaklaşımlar, Türkiye Uygulamaları içinde (295-332. ss.), İstanbul: Kalkedon.
35. Euronews (2020) Yerel yönetim reformu: Eleştiriler ve beklentiler nedir? (2020, 6 Şubat) Erişim adresi https://tr.euronews.com/2020/02/06/yerel-yonetim-reformu-elestiriler-ve-beklentilerne
36. Express (2018) Boris Johnson speech in full: Read Boris's Explosive Tory fringe speech Erişim adresi https://www.express.co.uk/news/politics/1025862/boris-johnson-speech-in-full-read-tory-conference-fringe-speech
37. Featherstone, D., Littler, J. ve Davison, S. (2020). Re-empowering the local: new municipal alternatives. Soundings: A journal of politics and culture, 74(1), 4-9.
38. Göçer, M. C. ve Özbek, Ç. (2020). İşyeri demokrasisi kavramı üzerine düşünmek: Bir pratik olarak işyeri demokrasisi ve Ovacik Tarımsal Kalkınma Kooperatifi. Eğitim Bilim Toplum Dergisi, 18(72), 10-29.
39. Güler, M. (2009a). Toplumcu belediyeciliğin doğuş koşulları üstüne. İ. Kamalak ve H. Gül (Ed.), Yerel Yönetimlerde Sosyal Demokrasi Toplumcu Belediyecilik Teorik Yaklaşımlar, Türkiye Uygulamaları içinde (125-158. ss.), İstanbul: Kalkedon.
40. Güler, M. (2009b). Sosyal demokrat belediyelerin 1989-1994 deneyimini toplumcu belediyecilik üzerinden değerlendirmek. İ. Kamalak ve H. Gül (Ed.), Yerel Yönetimlerde Sosyal Demokrasi Toplumcu Belediyecilik Teorik Yaklaşımlar, Türkiye Uygulamaları içinde (233-267. ss.), İstanbul: Kalkedon.
41. Güneş, M. (2009). Sosyal demokrasinin deneyim alanı olarak ‘Ankara Belediyeciliği’: Karayalçınlı Yıllar, İ. Kamalak ve H. Gül (Ed.), Yerel Yönetimlerde Sosyal Demokrasi Toplumcu Belediyecilik Teorik Yaklaşımlar, Türkiye Uygulamaları içinde (197-232. ss.), İstanbul: Kalkedon.
42. İzmir Büyükşehir Belediyesi (2024). Erişim Adresi https://www.izmir.bel.tr/tr/Haberler/vicdanim-rahat-kafayi-yastiga-koydugumda-huzurla-uyuyacagim/50038/156
43. Janoschka, M. ve Mota, F. (2021). New municipalism in action or urban neoliberalisation reloaded? An analysis of governance change, stability and path dependence in Madrid (2015–2019). Urban studies, 58(13), 2814-2830.
44. Kamalak, İ. ve Gül, H. (ed.) (2009). Yerel Yönetimlerde Sosyal Demokrasi Toplumcu Belediyecilik Teorik Yaklaşımlar, Türkiye Uygulamaları. İstanbul, Kalkedon.
45. Karar (2024) Büyükşehir belediyeleri ve MEB arasındaki 'temizlik' tartışması büyüyor: Okullara 'Yardım istemeyin' talimatı. Erişim adresi https://www.karar.com/guncel-haberler/buyuksehir-belediyeleri-ve-meb-arasindaki-temizlik-tartismasi-buyuyor-1898000
46. Kılavuz, F. ve Yüksel, C. (2017). Yerel Yönetimler Maliyesi Çerçevesinde Toplumcu Belediyecilik: Fatsa ve Ovacık Örneği, Toplum ve Demokrasi Dergisi, 11(23), 121-138.
47. Kocaimamoğlu, A. (2019) Sosyal Belediyecilik Nedir? Sosyalist Belediyecilik Nedir? Erişim adresi https://www.gazeteduvar.com.tr/forum/2019/01/21/sosyal-belediyecilik-nedir-sosyalist-belediyecilik-nedir
48. Kurtuluş, H., ve Aslan, Ş. (2016). Three cities and three mayors: the experiences of social democrat local governing in Istanbul Ankara and Izmir in the neo-liberal period (1989-1994). İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 54, 17-42.
49. Laffin, M., ve Diamond, P. (2024). Local government in England: An existential crisis?. S. Kuhlmann, M. Laffin, E. Wayenberg ve T. Bergström (Ed.) New Perspectives on Intergovernmental Relations: Crisis and Reform içinde (19-36. ss.). Cham: Springer Nature
50. Lavery, G. ve Boothman, S. (2024) Community Wealth Building: from Preston to Wakefield? Yorkshire by lines. Erişim adresi https://yorkshirebylines.co.uk/region/community-wealth-building-from-preston-to-wakefield
51. Leopold, E., ve McDonald, D. A. (2012). Municipal socialism then and now: Some lessons for the Global South. Third World Quarterly, 33(10), 1837-1853.
52. Longlands, S. (2022). Building everyday wealth for britain's communities: A labour alternative to levelling up?. The Political Quarterly, 93(4), 668-674.
53. Lowndes, V ve Pratchett, L. (2012). Local governance under the coalition government: Austerity, localism and the ‘Big Society’. Local government studies, 38(1), 21-40.
54. Manley, J. ve Froggett, L. (2016). Co-operative activity in Preston. Erişim adresi http://clok.uclan.ac.uk/14526/1/Cooperative%20activity%20PrestonREPORT%20copy.pdf
55. Manley, J., Webster, A., ve Kuznetsova, O. (2023). Co-operation and Co-operatives in 21st-Century Europe, Bristol: Bristol University Press
56. Manley, J. ve Whyman, P. (Ed.) (2023), The Preston Model and Community Wealth Building Creating a Socio-Economic Democracy for the Future, London: Routledge
57. Maviş, N. (2023). Refah Partisi, yerel iktidar, halkla iletişim ve siyasetin dönüşümü, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 13(2), 905-923.
58. Mengi, A. (2021). Kent ve hukuk bağlamında kent yönetiminde karmaşa. S. Ersavaş Kavanoz, A. Uzun ve H. Şengün (Ed.), Karmaşık Sorunlar ve Kent içinde (87-109. ss.), Ankara: Astana Yayınları.
59. Milburn, K. ve Russell, B. (2019) Public-common partnerships: building new circuits of collective ownership. CommonWealth Erişim adresi https://www.common-wealth.co.uk/reports/public-common-partnerships-building-newcircuits-of-collective-ownership.
60. Novkovic, S. ve Webb, T. (Ed.) (2014) Co- operatives in a Post- Growth Era. London: Zed
61. Overbeek, H. (2022). Global capitalism and national decline: The Thatcher decade in perspective. London: Routledge.
62. Öner, Ş. ve Çam, B. (2021). Covid-19 sürecinde yükselen sosyal belediyecilik: Ankara Büyükşehir Belediyesi örneği. Yönetim Bilimleri Dergisi, 19(Özel Sayı), 137-163.
63. Övgün, B. (2005). Bir Zamanlar Belediyelerimiz, Genel-İş Emek Araştırma Dergisi, 2, 49-53.
64. Özsel, D. (2019).Türkiye’de Bir yeni-belediyecilik filizi: Komünist Başkan’ın Zaferi. Kent Akademisi, 12(4), 657-669.
65. Peck, J. (2012). Austerity urbanism: American cities under extreme economy. City, 16(6), 626-655.
66. Preston City Council (2023) Growing the Cooperative economy through Community Wealth Building. Erişim adresi https://www.preston.gov.uk/article/6847/Growing-the-Cooperative-economy-through-Community-Wealth-Building
67. Prinos, I. (2021). The Preston Model and co-operative development. J. Manley ve P.Whyman (Ed.) The Preston Model and Community Wealth Building: Creating a Socio-Economic Democracy for the Future içinde (32-47 ss.). New York: Routledge.
68. Reynolds, J. (2020). A new world in the making: community wealth building and the co-operative sector. Renewal, 28 (3), 88–92.
69. Ridley, J. (2021). Community and co-operatives: A Preston perspective. . J. Manley ve P.Whyman (Ed.) The Preston Model and Community Wealth Building: Creating a Socio-Economic Democracy for the Future içinde (64-78 ss.). New York: Routledge.
70. Russell, B. (2019). Beyond the local trap: New municipalism and the rise of the fearless cities. Antipode, 51(3), 989-1010.
71. Russell, B., Milburn, K. ve Heron, K. (2023). Strategies for a new municipalism: Public–common partnerships against the new enclosures. Urban Studies, 60(11), 2133-2157.
72. Sabuktay, A. (2018). İzmir Modeli Kitapları. İzmir Akdeniz Akademisi, 4, 106-108.
73. Sakai, H. (2023). Possibilities and challenges of the ‘sorachi model’: Learning from Preston’s attempts to rebuild the region. J. Manley, A. Webster ve O. Kuznetsova (Ed.) Co-operation and Co-operatives in 21st-Century Europe içinde (234-250 ss.). Bristol: Bristol University Press.
74. Sakarya, İ. (2016). Türkiye’de toplumcu belediyecilik hareketi ekseninde Çanakkale’de yerel siyaset (1968-1980). Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 14(21), 135-148.
75. Saltık, Y. (2021). Yeni sosyal politika anlayışı: Sistem Mezuniyeti, İPA İstanbul, 2, 54-59.
76. Sezgin, S. (2017). Türkiye’de toplumcu belediyecilik: İzmit Örneği. Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(12), 51-66.
77. Sezgin, S. ve Canbulut, T. (Ed.)(2021). Toplumcu Belediyecilik 1970’lerden Günümüze Bir Yerel Yönetim Deneyimi. İstanbul: İletişim.
78. Şahin, S.Z. (2022). Yerelde Dönüşüm Anadolu’dan Başlayabilir mi? Erişim adresi https://www.perspektif.online/yerelde-donusum-anadoludan-baslayabilir-mi
79. Şengül, T. (2009). Kentsel Çelişki ve Siyaset, 2. Baskı, Ankara: İmge
80. Şengül, T. (2019). Yerel yönetim kuramları. F. Güneş (Ed.), Kent Sosyolojisi içinde (81-103. ss.). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
81. T24 (2024): İdeaPolitik Enstitü, Ekrem İmamoğlu'na siyasi yasak ihtimalini değerlendirdi: Davaya karşı cumhurbaşkanı adayı olarak açıklanmalı Erişim Adresi https://t24.com.tr/haber/idea-politik-enstitu-ekrem-imamoglu-na-siyasi-yasak-ihtimalini-degerlendirdi-davaya-karsi-imamoglu-nun-cumhurbaskani-adayi-olarak-aciklanmasi-gerekir,1185828#google_vignette
82. Taylor‐Gooby, P. ve Stoker, G. (2011). The coalition programme: a new vision for Britain or politics as usual?. The political quarterly, 82(1), 4-15.
83. Tekeli, İ. (1977). Belediyeler ve kent yönetimin sınıfsal yapısı. Mimarlık, 15, 32-34.
84. Tekeli, İ. (2018a). İzmir Modeli Çalışmaları: Ortak Kavramlar. İzmir: İzmir BŞB Yayınları
85. Tekeli, İ. (2018b). İzmir Modeli: İzmir İçin Demokratik Bir Belediyecilik Modeli Önerisi. İzmir: İzmir BŞB Yayınları
86. The Conversation (2018) Preston changed its fortunes with ‘Corbynomics’ – now other cities are doing the same Erişim adresi https://theconversation.com/preston-changed-its-fortunes-with-corbynomics-now-other-cities-are-doing-the-same-106293
87. The Guardian (2017) The Preston model: UK takes lessons in recovery from rust-belt Cleveland Erişim adresi https://www.theguardian.com/cities/2017/apr/11/preston-cleveland-model-lessons-recovery-rust-belt
88. The Independent (2018) John McDonnell says Labour will help local councils bring public services in-house Erişim tarihi https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/john-mcdonnell-local-council-public-services-labour-sub-contracting-private-contracts-jeremy-corbyn-a8199446.html
89. Theodore, N., Peck, J. ve Brenner, N. (2011). Neoliberal urbanism: cities and the rule of markets. G. Bridge ve S. Watson (Ed.) The new Blackwell companion to the city içinde, (15-25. ss.). Blackwell Publishing
90. Thomas M.H., Guinan J. ve Bilsboroug J. (2018) The Preston Model and modern politics. Erişim adresi https://neweconomics.opendemocracy.net/preston-model-modern-politics-municipal-socialism
91. Thompson, M. (2021). What’s so New About New Municipalism?. Progress in Human Geography, 45(2), 317-342.
92. Thompson, M. (2023). Whatever happened to municipal radicalism?. Transactions of the Institute of British Geographers, 48(3), 603-618.
93. Turhan, E. (2021). Kentsel iklim adaletini birlikte düşünmek: Korkudan ötesi. Şehir ve Toplum, 18, 37-42.
94. Türkiye Belediyeler Birliği (2024). TBB Encümeninden İmamoğlu’na Destek Açıklaması Erişim adresi https://www.tbb.gov.tr/Tr/Haberler_tbb-encumennden-mamogluna-destek-aciklamasi_51139
95. Varney, M. (2013). United Kingdom: Local government in England: Localism delivered? C. Panara ve M. Varney (Ed.). Local government in Europe içinde (330-368 ss.). London: Routledge
96. Webster, A. (2017), The ‘third sector’: co-operatives, mutual, charities and social enterprise. Wilson, J.F., Toms, S., de Jong, A. ve Buchnea, E. (Ed.), The Routledge Companion to Business History içinde (123-138 ss.). Abingdon: Routledge
97. Webster, A., Kuznetsova, O., Ross, C., Berranger, C., Booth, M., Eseonu, T., ve Golan, Y. (2021). Local regeneration and community wealth building–place making: Co-operatives as agents of change. Journal of Place Management and Development, 14(4), 446-461.
98. Yıldırım, S. (2023). Türkiye’de yeni toplumcu demokratik belediyecilik 1973-1980. İstanbul: Scala Yayıncılık.
99. Yıldırım, U. D. (2019). Belediyeler ve kooperatifler ekseninde Türkiye tarımında alternatif kamusallık deneyimleri; Olanaklar ve sınırlar. E. S. Öngel ve U. D. Yıldırım (Ed.), Krize Karşı Kooperatifler içinde (25-78. ss.), İstanbul: NotaBene.