Zengezur Koridoru’nun Türkiye’nin Türk Devletleri Teşkilatı ile Ticaretine Olası Etkilerinin Analizi: Çekim Modeli Yaklaşımı

Öz

Bu çalışma, Zengezur Koridoru’nun açılması senaryosu altında Türkiye ile Türk Devletleri Teşkilatı ülkeleri arasındaki ticaret akımlarında meydana gelebilecek değişimleri incelemektedir. 2000–2023 dönemine ait yıllık veriler kullanılarak Türkiye ile Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan arasındaki ikili ticaret panel çekim modeli kapsamında analiz edilmiştir. Modelde tarafların gayrisafi yurt içi hasılaları, mesafe, gelir farklılıkları ve transit ülke sayısı değişkenleri dikkate alınmıştır. Bulgular, ekonomik büyüklüklerin ticaret üzerinde pozitif, mesafenin ise negatif etkisinin olduğunu göstermektedir. Ayrıca transit ülke sayısının artması ticareti sınırlandırıcı bir etki yaratırken, gelir farklılığı değişkeni anlamlı bulunmamıştır. Çalışma, Zengezur Koridoru’nun sağlayacağı yaklaşık %25’lik mesafe kısalmasının, Türkiye ile Türk Devletleri Teşkilatı ülkeleri arasındaki ticaret hacminde yaklaşık %20,3 oranında artışa yol açabileceğini ortaya koymaktadır. Bu sonuç, koridorun bölgesel ticarette yapısal bir dönüşüm potansiyeli taşıdığını ve lojistik entegrasyon açısından stratejik önem arz ettiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Zengezur Koridoru
• Türk Devletleri Teşkilatı
• ulaştırma
• uluslararası ticaret
• çekim modeli

Analyzing the Potential Effects of the Zangezur Corridor on Türkiye’s Trade with the Organization of Turkic States: A Gravity Model Approach

Öz

This study examines the potential changes in trade flows between Türkiye and the member states of the Organization of Turkic States under the scenario of the opening of the Zangezur Corridor. Using annual data for the period 2000–2023, bilateral trade between Türkiye and five member states (Azerbaijan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Uzbekistan, and Turkmenistan) is analyzed within a panel gravity model framework. The model incorporates variables such as the gross domestic product of the parties, geographical distance, income differentials, and the number of transit countries. The findings indicate that economic size positively affects trade, while distance has a negative impact. Moreover, an increase in the number of transit countries restricts trade, whereas the income differential variable is found to be statistically insignificant. The study suggests that the approximately 25% reduction in distance provided by the Zangezur Corridor could lead to an estimated 20.3% increase in Türkiye's trade volume with the Organization of Turkic States. These results highlight the corridor's potential to induce a structural transformation in regional trade and underscore its strategic importance for logistic integration.

Anahtar Kelimeler

• Zangezur Corridor
• Organization of Turkic States
• transportation
• International Trade
• gravity model

Kaynakça

1. Agayev, M. (2023). Assessing the importance of new corridors in the South Caucasus in the context of the Russian-Ukrainian war. Center for Economic and Social Development (CESD). https://doi.org/10.2139/ssrn.4482389
2. Akıncı, A., & Kaba, S. G. (2023). Kafkasya’nın jeopolitik önemi: Dağlık Karabağ ve Zengezur koridoru örneği. Ekonomi İşletme Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi, 9(1), 88–106.
3. Anderson, J. E., & van Wincoop, E. (2003). Gravity with gravitas: A solution to the border puzzle. American Economic Review, 93(1), 170–192. https://doi.org/10.1257/000282803321455214
4. Aracıoğlu, B., & Esmer, S. (2023). The effects of Zangezur Corridor on Türkiye's Eastern Mediterranean ports hinterland. Denizcilik Araştırmaları Dergisi: Amfora, 2(4), 1–16.
5. Ateş, E. (2025). The potential effects of the Zangezur Corridor on Türkiye’s foreign trade. Gazi İktisat ve İşletme Dergisi, 11(2), 148–161. https://doi.org/10.30855/gjeb.2025.11.2.004
6. De Soyres, F., Mulabdic, A., Murray, S., Rocha, N., & Ruta, M. (2019). How much will the Belt and Road Initiative reduce trade costs? International Economics, 159(C), 151–164. https://doi.org/10.1016/j.inteco.2019.07.003
7. Dumlu, H., & Şahin, G. (2024). Zengezur Koridoru ve alternatif çözümler: Türkiye için riskler, tehditler ve fırsatlar. Avrasya İncelemeleri Dergisi, 13(2), 169–194. https://doi.org/10.26650/jes.2024.1488591
8. European Commission. (2020). Trans-European Transport Network (TEN-T) policy. Retrieved July 15, 2025, from https://transport.ec.europa.eu/transport-themes/infrastructure-and-investment/trans-european-transport-network-ten-t_en

9. Gafarlı, T. (2024). Unlocking the potential in the South Caucasus: The Zangezur Corridor’s impact on the Trans-Caspian International Transport Route (Middle Corridor). PERCEPTIONS: Journal of International Affairs, 29(2), 148–173.
10. Gasımova, T., & Yurcu, M. E. (2023). Zengezur Koridoru’nun Azerbaycan’ın dış ticaret ve lojistik faaliyetlerine olası etkilerinin SWOT analizi. Dumlupınar Üniversitesi İİBF Dergisi, (12), 1–15. https://doi.org/10.58627/dpuiibf.1309005
11. Gawliczek, P., & Iskandarov, K. (2023). The Zangezur Corridor as part of the global transport route (against the backdrop of power games in the South Caucasus region). Security and Defence Quarterly, 41(1), 36–53. https://doi.org/10.35467/sdq/161993
12. Ghaderi, H. M., Moniri, K., & Amirpour, I. (2025). The impact of the Zangezur Corridor on the geopolitical weight of Iran. Journal of Central Eurasian Studies. Advance online publication. https://doi.org/10.22059/jcep.2025.379784.450240
13. Golkarami, A., & Mostafapour, S. (2024). Zangezur Corridor and the future of Iran's geopolitical location. Geography (Regional Planning), 14(56), 1–20. https://doi.org/10.22034/jgeoq.2024.440319.4086
14. Google. (2024). Google Maps [Mapping service]. https://maps.google.com
15. Gulahmadov, M., & Hajiyeva, N. (2023). The geopolitical implication of the Zangazur Corridor: A driver for regional advancement and linkage. Agora International Journal of Economical Sciences, 17(2), 47–53. https://doi.org/10.15837/aijes.v17i2.6441
16. Gulahmadov, M., & Huseyn, R. (2023). The Zangazur Corridor as the new haulage hub for integration and cooperation in South Caucasus. Business & IT, 1(2023), 121–128. https://doi.org/10.14311/bit.2023.01.14
17. Helpman, E., & Krugman, P. (1987). Market structure and foreign trade: Increasing returns, imperfect competition, and the international economy. MIT Press.
18. Hummels, D. (2001). Time as a trade barrier. Purdue University, Department of Economics.
19. İbrahimov, M. (2022). Türk Devletleri Birliği gerçeği ve işbirliği perspektifleri. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, (Şuşa 270. Yıl Armağan Sayısı), 195–212. https://doi.org/10.46868/atdd.2022.893
20. İzzetgil, E. (2022). Zengezur Koridoru ve stratejik önemi. İçinde A. Gül, K. Taşcı, & İ. K. Akkuş (Eds.), Geçmişten geleceğe Türk dünyası (pp. 491–503). Kastamonu Üniversitesi Yayınları.
21. Khobragade, S., & Nim, R. (2022). International North–South Transport Corridor: An alternative to the Suez Canal route in Eurasian trade. Journal of International Economics and Policy, 15(2), 45–60.
22. Koolaee, E., & Rashidi, A. (2024). The Zangezur Corridor and threats to the interests of the Islamic Republic of Iran in the South Caucasus. Caucasus Analytical Digest, (136), 3–6. https://doi.org/10.3929/ethz-b-000657553
23. Limao, N., & Venables, A. J. (2001). Infrastructure, geographical disadvantage, transport costs, and trade. The World Bank Economic Review, 15(3), 451–479. https://doi.org/10.1093/wber/15.3.451
24. Memmedov, A., & Hasanoğlu, M. (2023). Hazar Denizi'nden Akdeniz'e Zengezur Koridoru. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 6(2), 334–344. https://doi.org/10.33712/mana.1305013
25. Mere, M. (2024). Türkiye’nin Türk Devletleri Teşkilatı ülkeleriyle arasındaki dış ticaretinin panel çekim modeli yaklaşımıyla analizi. JOEEP: Journal of Emerging Economies and Policy, 9(2), 262–275.
26. Organization of Turkic States. (n.d.). About the Turkic Council. Retrieved August 2, 2025, from https://www.turkicstates.org/tr/turk-konseyi-hakkinda
27. Polat, D. Ş. (2025). Zengezur koridoru: Türkiye-Azerbaycan ilişkileri bağlamında stratejik, ekonomik ve bölgesel çıkarımlar. İstanbul Kent Üniversitesi Siyasal, Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, 1(1), 144–173.
28. Shepherd, B., & Wilson, J. S. (2009). Trade facilitation in ASEAN member countries: Measuring progress and assessing priorities. Journal of Asian Economics, 20(4), 367–383. https://doi.org/10.1016/j.asieco.2009.03.003
29. Tinbergen, J. (1962). Shaping the world economy: Suggestions for an international economic policy. New York: The Twentieth Century Fund.
30. Topsakal, İ. (2020). Nahçıvan koridoru: Stratejik iş birliğinin lojistiği. Kriter Dergi, 5(52). Retrieved September 27, 2025, from https://kriterdergi.com/dosya-azerbaycanin-ermenistan-zaferi/nahcivan-koridoru-stratejik-is-birliginin-lojistigi
31. Topsakal, İ., & Zengin, A. K. (2022). Türk Devletleri Teşkilatı: Siyasi, ekonomik ve kültürel çıktılar. Kriter Dergi. Retrieved September 27, 2025, from https://kriterdergi.com/dis-politika/turk-devletleri-teskilati-siyasi-ekonomik-ve-kulturel-ciktilar
32. Toraman, Y. (2023). The roles of the Organization of Turkic States (OTS) in international trade, logistics and European Union’s (EU) energy supply security. Emerging Markets Journal, 13(1), 1–12. https://doi.org/10.5195/emaj.2023.301
33. Tütünsatar, A. (2022). Zenzegur koridorunun uluslararası ticaret politikası ve lojistik açıdan önemi. Journal of Vocational and Social Sciences of Turkey, 4(8), 66–74. https://doi.org/10.46236/jovosst.1107596
34. UNCTADstat. (2024). UNCTADstat database. United Nations Conference on Trade and Development. https://unctadstat.unctad.org/
35. UNESCAP. (2021). Operationalization of the Baku–Tbilisi–Kars railway and its impact on regional connectivity. United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific. Retrieved July 20, 2025, from https://www.unescap.org/
36. Üste, A. N., & Aydın, U. (2022). Güney Kafkaslarda bölgesel güvenlik kompleksi teorisi bağlamında Zengezur Koridoru’nun önemi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(Özel Sayı), 261–274. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.1120774
37. World Bank. (2022). Unlocking the potential of transport corridors. Washington, DC: World Bank Group.
38. Yıldız, G. (2025). America’s high-stakes bet on Zangezur: How a US-led corridor could slash Europe’s energy costs and counter Russia. Forbes. Retrieved July 29, 2025, from https://www.forbes.com/sites/guneyyildiz/2025/07/18/americas-high-stakes-bet-on-zangezur-how-a-us-led-corridor-could-slash-europes-energy-costs-and-counter-russia/
39. Zengin, A. K. (2025). Türkiye’nin büyük stratejisi ve Türk Devletleri Teşkilatı. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi (MUTAD), Özel Sayı: Türk Devletleri Teşkilatı (Dünü, Bugünü, Yarını), e306–317. https://doi.org/10.16985/mtad.1628123
40. Zeynalova, A. (2024). The 21st century should be the century of development of the Turkic world. AcademyGate, 5(3), 35–47. https://doi.org/10.33864/2790-0037.2024.v5.i3.35-47