Yerel Yönetimlerde Katılımcı Bütçeleme: Küresel Perspektiften Türkiyeʼdeki Yerel Yönetimler İçin Politika Önerileri

Participatory budgeting (PB) has emerged as a democratic innovation enabling citizens to directly engage in local financial decision-making processes. Since its first implementation in Porto Alegre, PB has expanded across Africa, Europe, Asia, and the America, producing diverse outcomes in terms of democratization, transparency, accountability, and citizen participation. While PB is primarily a financial mechanism, it also functions as a tool for strengthening social justice, reducing inequalities, and enhancing the legitimacy of local governance. For this study, a document and literature review and descriptive analysis was chosen as part of a qualitative research approach. The data for this study were obtained from academic studies and online sources/reports by the Observatory on Participatory Democracy (OIDP), which is affiliated with the United Cities and Local Governments (UCLG)—an organization that monitors and reports on participatory budgeting practices worldwide. Cross-continental comparisons reveal that PB serves different purposes depending on socio-political contexts. In Africa, PB emphasizes democratization and citizen empowerment. In Europe, transparency, accountability, and institutionalization are prioritized, with digital tools increasingly integrated to expand participation. In Asia, PB focuses on administrative capacity building and civil society empowerment. In the America, PB has produced transformative social justice outcomes in Latin America, while in North America it has remained limited to small-scale projects. In Türkiye, PB practices remain at an early stage, often consultative rather than binding, with limited decision-making mechanisms. This study highlights that Türkiye can benefit significantly from global experiences. Key recommendations include strengthening political will and institutional support, empowering civil society organizations, integrating digital platforms, ensuring the participation of disadvantaged groups, and enhancing transparency and accountability mechanisms. Overall, PB represents a critical opportunity for Türkiye to advance democratization, foster citizen participation, and build more inclusive local governance structures.

Katılımcı bütçeleme (KB), yerel yönetimlerde vatandaşların mali karar alma süreçlerine doğrudan katılımını sağlayan demokratik bir yenilik olarak ortaya çıkmıştır. İlk kez Brezilya’nın Porto Alegre kentinde uygulanan bu model, zamanla Afrika, Avrupa, Asya ve Amerika kıtalarında farklı sosyo-politik bağlamlarda benimsenmiş, demokratikleşme, şeffaflık ve vatandaş katılımı açısından çeşitli sonuçlar doğurmuştur. KB, yalnızca mali bir mekanizma değil, sosyal adaletin güçlendirilmesi, hesap verebilirliğin artırılması ve vatandaşların yönetime doğrudan katılımını sağlayan bir araç olarak değerlendirilmektedir. Çalışmada nitel araştırma kapsamında literatür taraması ve betimsel analize dayalı doküman inceleme yöntemi tercih edilmiştir. Çalışmanın verilerine dünya genelinde katılımcı bütçeleme uygulamalarını takip den ve raporlayan The United Cities and Local Government (UCLG) ile bağlantılı the Observatory on Participatory Democracy (OIDP) raporlarından, bu başlıkta yayınlanan akademik çalışmalardan ve çevrimiçi kaynaklarından ulaşılmıştır. Kıtalararası karşılaştırmalar, KB’nin farklı amaçlarla uygulandığını göstermektedir. Afrika’da demokratikleşme ve vatandaşların güçlendirilmesi ön plandayken, Avrupa’da şeffaflık ve kurumsallaşma öne çıkmaktadır. Asya’da yönetsel kapasiteyi geliştirme ve sivil toplumun güçlendirilmesi odaklı uygulamalar dikkat çekerken, Amerika kıtasında Brezilya örneği sosyal adalet açısından dönüştürücü bir güç yaratmıştır. Kuzey Amerika’da ise süreçler daha çok küçük ölçekli projelerle sınırlı kalmıştır. Türkiye’de KB uygulamaları henüz başlangıç aşamasında olup daha çok danışma niteliğinde kalmakta, bağlayıcı karar alma mekanizmaları sınırlı olmaktadır. Bu durum, Türkiye’nin küresel deneyimlerden öğrenebileceği çok sayıda ders olduğunu göstermektedir. Çalışma, Türkiye’de KB’nin etkin bir şekilde uygulanabilmesi için yönetsel iradenin güçlendirilmesi, kurumsal kapasitenin artırılması, dijital araçların entegrasyonu, dezavantajlı grupların sürece dâhil edilmesi ve şeffaflık ile hesap verebilirlik mekanizmalarının geliştirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak KB, Türkiye’de demokratikleşme ve vatandaş katılımı açısından önemli bir fırsat sunmaktadır.