KDV İadesinin Firmaların İhracat Performansı Üzerindeki Etkisi: Esenyurt’taki Firmalar İçin Panel Veri Analizi İle Ampirik Bir Değerleme

Öz

Günümüz küresel ekonomik sisteminde ülkeler, sürdürülebilir ekonomik büyüme hedeflerine ulaşabilmek ve uluslararası rekabet güçlerini artırabilmek amacıyla dış ticaret politikaları kapsamında ihracatı teşvik edici çeşitli araçlara başvurmaktadır. Bu araçlar arasında mali teşvikler önemli bir yer tutmakta olup, özellikle vergi teşvik politikalarından biri olan ihracata yönelik Katma Değer Vergisi (KDV) iadesi, firmaların ihracat faaliyetlerini destekleyen temel mekanizmalardan biri olarak öne çıkmaktadır. Türkiye’de sanayi ve ticaret faaliyetlerinin yoğunlaştığı merkezlerden biri olan ve aynı zamanda ülkenin en büyük ilçelerinden biri konumundaki Esenyurt, yüksek ihracat potansiyeline sahip çok sayıda işletmeye ev sahipliği yapmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, 2019–2023 dönemine ait veriler kullanılarak Esenyurt’ta faaliyet gösteren 251 firmanın ihracat performansı ile KDV iadesi arasındaki ilişkinin panel veri yöntemiyle analiz edilmesi ve söz konusu teşvik politikasının etkinliğinin değerlendirilmesidir. Analizde, firmalar arası heterojenliği dikkate alabilmek amacıyla tesadüfi etkiler modeli tercih edilmiştir. Firmaların aynı zaman dilimi boyunca gözlemlenebilmesi nedeniyle kullanılan veri seti dengeli panel niteliği taşımaktadır. Çalışmada KDV iadesi miktarı bağımlı değişken olarak ele alınırken, firma büyüklüğünü temsilen net satışlar ve makroekonomik bir gösterge olarak döviz kuru kontrol değişkenleri olarak modele dâhil edilmiştir. Elde edilen bulguların, ihracata yönelik vergi teşviklerinin firma performansı üzerindeki etkisinin anlaşılmasına katkı sağlaması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• KDV İadesi
• İhracat Performansı
• Panel Veri Analizi

The Impact of VAT Refunds on Firms’ Export Performance: An Empirical Panel Data Analysis for Firms in Esenyurt

Öz

In today’s global economic system, countries place significant emphasis on export-promoting measures within the scope of foreign trade policies in order to achieve sustainable economic growth and enhance their international competitiveness. Among these measures, fiscal incentive instruments play a crucial role, and in particular, export-oriented Value Added Tax (VAT) refunds have emerged as one of the key policy tools supporting firms’ export activities. Esenyurt, which is one of the largest districts in Istanbul and a major hub for industrial and commercial activity in Türkiye, hosts a large number of firms with high export potential. The main objective of this study is to analyze the relationship between VAT refunds and the export performance of 251 firms operating in Esenyurt by employing panel data analysis based on annual data covering the period from 2019 to 2023, and to evaluate the effectiveness of this incentive policy. In the empirical analysis, the random effects model is preferred in order to account for firm-specific heterogeneity. Since the firms are observed over the same time period, the dataset constitutes a balanced panel. In the model, the amount of VAT refunds is treated as the dependent variable, while firm size, represented by net sales, and the exchange rate, reflecting macroeconomic conditions, are included as control variables. The findings of the study are expected to contribute to the literature by providing empirical evidence on the effectiveness of export-oriented tax incentives in improving firm-level export performance and informing policymakers in the design of more efficient export promotion strategies

Anahtar Kelimeler

• VAT Refund
• Export Performance
• Panel Data Analysis

Kaynakça

1. Demir, M. (2001). KDV iadesi uygulamalarının değerlendirilmesi. Maliye Dergisi, (139).
2. Evans, R. (2025). Fixed effects vs. random effects models: Understanding the differences. EconometricsTutor. https://www.econometricstutor.co.uk/panel-data-analysis-fixed-effects-vs-random-effects-models
3. Gelir İdaresi Başkanlığı Resmi İnternet Sitesi, Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2025, 1 Mayıs). Katma değer vergisi ile ilgili bilgiler. https://www.gib.gov.tr/sites/default/files/fileadmin/user_upload/VI/CVI3.htm
4. Gelir İdaresi Başkanlığı. (2023). 2023 yılı KDV iade istatistikleri. https://www.gib.gov.tr/
5. Gourdon, J., Monjon, S., & Poncet, S. (2014). Incomplete VAT rebates to exporters: How do they affect China's export performance? (FERDI Working Paper No. P117). Fondation pour les Études et Recherches sur le Développement International.
6. Guo, Y. M., & Li, X. (2023). The impact of greater VAT tax neutrality on total factor productivity: Evidence from China’s VAT credit refund reform in 2018. Economic Analysis and Policy, 78, 922–936.
7. Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2014). Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği (Sıra No: 1). Resmî Gazete (Sayı: 28983, 26 Nisan 2014). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/04/20140426M1-1.htm
8. Hoechle, D. (2007). Robust standard errors for panel regressions with cross-sectional dependence. The Stata Journal, 7(3), 281–312. https://doi.org/10.1177/1536867X070070030

9. Hsiao, C. (2003). Analysis of panel data (2nd ed.). Cambridge University Press.
10. Kaya, T. (2011). KDV Kanunu uygulamaları ve yorumları. Seçkin Yayıncılık.
11. Kemer, O. B. (2003). İhracat teşvikleri: Teori ve uygulama (s. 33). Alfa Yayıncılık.
12. Kuria, J. N., Omboi, D. B., & Achoki, D. G. (2017). The effect of corporate income tax incentive on the performance of EPZ firms in Kenya. International Journal of Finance and Accounting, 2(5), 43–55.
13. Resmî Gazete. (1995, 22 Aralık). İhracat Rejimi Kararı (Karar No: 95/7623). Resmî Gazete (Sayı: 22515). https://www.resmigazete.gov.tr/
14. Rövşen, Ş., & İnci, A. (2000). Küreselleşen Avrupa’da ihracat teşvikleri. Vergi Sorunları Dergisi, Mayıs, (140), 177.
15. Saraçoğlu, F., & Ejder, H. (2016). Katma değer vergisinde varış ülkesinde veya menşe ülkesinde vergilendirme ve ihracat istisnası. Dokuz Eylül Üniversitesi İİBF Dergisi, 17(1).
16. Şenyüz, D., Yüce, A., & Gerçek, A. (2021). Türk vergi sistemi. Ekin Basım Yayın. Şimşek, H., & Yazıcı, Ö. (2004). İhracat teşviklerinin etkinliğini ölçmeye yönelik bir analiz: Bilecik ve Eskişehir örneği. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 1–20.
17. T.C. (1984). Katma Değer Vergisi Kanunu (Kanun No: 3065, Kabul Tarihi: 25.10.1984). Resmî Gazete (Sayı: 18563). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=3065&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
18. T.C. Ticaret Bakanlığı. (2025, Mart). Devlet yardımları rehberi. https://ihracat.ticaret.gov.tr/data/5d42d72813b87632542a2e71/Devlet%20Yard%C4%B1mlar%C4%B1%20Reh
19. Türkay, H., & Ünsal, H. (2008). Türkiye’de ihracatta uygulanan KDV iadesinin ihracata etkisi: Ekonometrik bir analiz. Sosyo-Ekonomi, 8(8), 89–98.
20. Uludağ, M., & Arıcan, M. (2003). Dış ticaret politikaları ve Türkiye uygulaması. Alfa Yayınları. Usta, R., vd. (2017). KDV uygulamalarında iade işlemleri. İstanbul: İSMMMO Yayınları.
21. Usta, M. & Gerekan, B. (2017). İhracattan Doğan KDV İade Sürecinin Başarısını Etkileyen Faktörler: Yeminli Mali Müşavirler Üzerine Bir Araştırma. Muhasebe ve Vergi Uygulamaları, 10(2), 235-260
22. Wang, L., & Anwar, S. (2022). VAT rebate policy and export performance: A case study of China’s mechanical goods industry. Emerging Markets Finance & Trade, 58(1), 220–236.
23. Yakal, A. (2002). İhracata yönelik devlet yardımları. Dış Ticaret Dergisi, (24).
24. Yerdelen Tatoğlu, F. (2024). Panel veri ekonometrisi: Stata uygulamalı. Beta Basım Yayın.