The Technique and Form of Art: Viktor Shklovsky’s Contributions to Literary Theory

Yıl 2026, Cilt: 11 Sayı: 1, 1 - 19, 20.03.2026

Arif Akbaş

https://izlik.org/JA33WZ47KG

Öz

Viktor Borisovich Shklovsky stands as one of the foremost theorists of Russian Formalism, having made seminal contributions to literary theory through his groundbreaking works. His essay Art as Technique (Iskusstvo kak priyom), alternatively translated as Art as Device, meticulously examines the technical elements of literature and their transformative effects on literary works. Shklovsky posits that artistic works fundamentally differ from ordinary language use by emphasizing language's originality and complexity. The technical devices employed in literature serve to arrest the reader's attention and provoke deeper cognitive engagement. From Shklovsky's perspective, the primary objective of art is to challenge conventional patterns of thought and encourage profound emotional and intellectual exploration. As a Russian-Soviet writer (1893-1984), Shklovsky distinguished himself as a literary critic, art theorist, film scholar, and screenwriter. His Theory of Prose (1925) remains a cornerstone of literary studies. Recognized as a leading representative of Russian Formalism, Shklovsky occupies a central position in 20th century literary theory. The Modern Language Association Prize Committee has acclaimed him as "one of the most vibrant and respected thinkers of the last century" (David Bellos) and "one of the most fascinating figures in Russian cultural life of the twentieth century" (Tzvetan Todorov). In 1916, Shklovsky co-founded OPOYAZ (Society for the Study of Poetic Language), one of the two principal groups (alongside the Moscow Linguistic Circle) that developed Russian Formalism's critical theories and methodologies. His extensive body of work includes literary criticism and biographies of authors such as Laurence Sterne, Maxim Gorky, Leo Tolstoy, and Vladimir Mayakovsky, as well as semi-autobiographical fiction that served as experimental ground for his literary theories. Shklovsky's intellectual legacy has significantly influenced Western thinkers, particularly through translations of Russian Formalist works by scholars including Tzvetan Todorov, Gérard Genette, and Hans Robert Jauss. This article presents a stylistic reading and interpretive analysis of Shklovsky's seminal text Art as Technique (Iskusstvo kak priyom), employing close reading methodologies to examine its enduring contributions to literary theory.

Anahtar Kelimeler

Sociology of literature , Russian formalism , Viktor shklovsky , Art as technique , Literary theory , Aesthetic evaluation , Literary criticism

Proje Numarası

-

Sanatın Tekniği ve Biçim: Viktor Şklovski’nin Edebiyat Kuramına Katkıları

https://izlik.org/JA33WZ47KG

Öz

Viktor Borisoviç Şklovski, Rus biçimciliğinin öncü teorisyenlerinden biridir ve eserleriyle edebiyat teorisine önemli katkılarda bulunmuştur. “Teknik Olarak Sanat” (Sanatın Tekniği) adlı eseri, edebiyatın teknik unsurlarını ve bu unsurların eserler üzerindeki etkilerini incelemektedir. Şklovski’ye göre, sanat eserleri, dilin sıradan kullanımından farklı bir şekilde dilin özgünlüğünü ve karmaşıklığını vurgular. Eserlerdeki teknik öeleri, okuyucunun dikkatini çekmek ve onu düşündürmek için kullanılır. Şklovski açısından sanat eserlerinin temel amacı, insanları alışılmışın dışında düşünmeye ve duygularını derinlemesine keşfetmeye teşvik etmektir. Rus Sovyet yazarı Şklovski (1893-1984), edebiyat, sanat ve film eleştirmeni olup senaristlik de yapmıştır. Viktor Şklovski’nin Düzyazı Teorisi 1925’te yayımlanmıştır. Şklovski, Rus formalizminin temsilcisi olarak, 20. yüzyılın edebiyat kuramı alanında önemli bir figür olarak kabul edilir. Modern Dil Derneği Ödül Komitesi’nce; “geçen yüzyılın en canlı ve saygın düşünürlerinden biri” (David Bellos) ya da “yirminci yüzyılda Rus kültürel yaşamının en büyüleyici isimlerinden biri” (Tzvetan Todorov) olarak edebiyat teorisyenleri arasında yerini almıştır. 1916’da Rus biçimciliğinin eleştirel teorilerini ve tekniklerini geliştiren iki gruptan (Moskova Dil Bilim Çevresi ile birlikte) biri olan OPOYAZ’ı (Obshchestvo İzucheniya Poeticheskogo Yazıka- Şiir Dili Çalışmaları Derneği) kurmuştur. Laurence Sterne, Maksim Gorki, Lev Tolstoy, Vladimir Mayakovski gibi yazarlar hakkında edebî eleştiri ve biyografilerin yanı sıra kurgu olarak gizlenen bir dizi yarı otobiyografik eser de yazmıştır. Bunlar geliştirdiği edebiyat teorisinde deneysel olarak da hizmet etmiştir. Şklovski’nin düşüncesi, kısmen Tzvetan Todorov’un, Gerard Genette ve Hans Robert Jauss da dâhil olmak üzere Rus formalistlerinin eserlerinden yapılan çeviriler nedeniyle Batılı düşünürleri de etkilemiştir. Bu makalede Şklovski’nin en önemli metinlerinden biri olan “İskusstvo Kak Priyom” [Teknik Olarak Sanat] makalesi stilistik okuma ve yorumlayıcı yaklaşım metoduyla çözümlenip tartışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

Edebiyat sosyolojisi , Rus biçimciliği , Sanat tekniği , Edebiyat teorisi , Estetik değerlendirme , Viktor Şklovski

Etik Beyan

Tüm etik kurallara uyulmuştur.

Destekleyen Kurum

-

Proje Numarası

-

Teşekkür

-

Kaynakça

• Bahtin, M. (2017). Karnavaldan romana. Ayrıntı Yayınları
• Baldick, C. (2015). Russian Formalism. The Oxford Dictionary of Literary Terms https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100434336 E.T.: 14.05.2024 Berger, J. (2007). Sanat ve devrim. Agora Kitaplığı
• Booth, W. C. (2012). Kurmaca’nın retoriği. Metis Yayınları
• Büyük Rus Ansiklopedisi. (2024). Shklovsky Viktor Borisovich https://old.bigenc.ru/literature/text/4943676. E.T.: 15.05.2024
• Bykov, D. (2019). Viktor Shklovskiy. Diletant, iyul 2019 goda
• Cohen, J. (2007). The Formalist’s Formalist: On Viktor Shklovsky https://forward.com/culture/12055/the-formalist-s-formalist-00813/ E.T.: 12.05.2024
• Dostoyevski, F. M. (2006). Suç ve Ceza. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları
• Eichenbaum, B. (1924). Vokrug voprosa o formalistah. (Around the question on the Formalists), Pechat’ i revolucija, no. (5), 2-3
• Erlich, V. (1973). Russian formalism. Journal of the History of Ideas, 34(4), 627-638
• Farago, J. (2020). Sanat. Doğu Batı Yayınları
• Fischer, E. (2012). Sanatın gerekliliği. Sözcükler Yayınları
• Francis, N. (2017). The Trotsky-Shklovsky Debate: Formalism Versus Marxism. International Journal of Russian Studies. No 6 (1), 15-27
• Garson, J. (1970). Literary History: Russian Formalist Views, 1916-1928. Journal of the History of Ideas 31. (3): 399-412
• Ginzburg, L. Ya. (1982). O starom i novom: Kommentarij k knige Yu. N. Tynyanova Poetika. Istoriya literatury. Kino (1977). Moskva
• Grits, T. S. (1927). Tvorchestvo Viktora Shklovskogo (O tret’yey fabrike). Baku: TIA Omzaka
• Jakobson, R. (1980). A Postscript to the Discussion on Grammar of Poetry. Diacritics 10(1), 21-35
• Mandelker, A. (1983). Russian Formalism and the Objective Analysis of Sound in Poetry. The Slavic and East European Journal 27(3), 327-338.
• Ollman, B. (2015). Yabancılaşma. Yordam Kitap
• Oxford Reference. (2024). Russian Formalism. https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100434336 E.T.: 10.05.2024
• Pilshçikov, I., & Ustinov, A. (2018). Viktor Shklovskiy v OPOYAZe i Moskovskom Lingvisticheskom Kruzhke (1919–1921 gg.). Wiener Slavistisches Jahrbuch, (6), 176–206.
• Polivanov, E. D. (1968). Stat’i po obshchemu yazykoznaniyu. Moskva
• Propp, V. (2002). Masalın Biçimbilimi Olağanüstü Masalların Yapısı. İstanbul: OM Yayınevi
• Robinson, D. (2008). Estrangement and the somatics of literature: Tolstoy, Shklovsky, Brecht. JHU Press
• Shironin, I. (2024). OPOYAZ.Ru: Neskol’ko slov o samom OPOYAZe https://www.opojaz.ru/main/aboutopojaz.html Accessed: 13.05.2024
• Shrawan, A. (2019). The Language of Literature and Its Meaning: A Comparative Study of Indian and Western Aesthetics. Cambridge: Cambridge Scholars
• Steiner, P. (1995). Russian Formalism. The Cambridge History of Literary Criticism. Ed. Raman Selden. Vol. 8. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. 11-29. 8 vols
• Steiner, P. (2016). Russian formalism: A metapoetics (p. 278). Ithaca: Cornell University Press.
• Şklovski, V. (1925a). Manifesty OPOYAZA: 1. Viktor Shklovskiy. Iskusstvo kak priem, 1–13.
• Şklovski, V. (1925b). O teorii prozy, M., 2-e izd. 1929. Teoreticheskaya rabota.
• Şklovski, V. (1929). Iskusstvo kak priem. Moskva: Stat’ya
• Tolstoy, L. (2007). War and peace (R. Pevear & L. Volokhonsky, Trans.). Vintage Classics.
• Troçki, L. (1923). Literatura i revolyutsiya. Moskva: Krasnaya nov’
• Warner, N. O. (1982). In Search of Literary Science the Russian Formalist Tradition. Pacific Coast Philology. (17),69-81
• Wellek, R., & Warren, A. (2011). Edebiyat teorisi. Dergâh Yayınları