İran Anayasasında İdare Hukukunun Temel İlkeleri ve İdarenin Anayasallaşma Süreci

Öz

İdare hukukunun “anayasallaştırılması” teorisi, idareye ilişkin temel ilkelerin anayasal düzen içine alınması ve bu ilkelerin anayasa üzerinden takip edilmesini amaçlar. Bu durum, bireylerin idareyle ilgili temel haklarının güvence altına alınması ve korunması anlamına gelir. İran İslam Cumhuriyeti Anayasası’nda idare hukukuna dair ilkeler üç ana başlıkta toplanabilir. İlk başlık, Anayasa’nın 3., 10., 31., 28., 43., 44. ve 50. maddelerinde yer alır. Bu maddeler, kamu hizmetleri, sosyal güvenlik, eğitim, çevre gibi sosyal ve ekonomik haklarla ilgili hükümler içerir. Bu bölümde ayrıca, idarenin vatandaşlara karşı sorumluluğu, ayrımcılığın önlenmesi ve adil olanakların sağlanması gibi hususlar düzenlenmiştir. İkinci başlık, Anayasa’nın 113 ila 141. ve 149. maddelerinde yer alır. Bu maddeler, yürütme organının idari yapısı, Cumhurbaşkanı, Bakanlar Kurulu ve bakanların görev ve yetkileri gibi konuları kapsar. Üçüncü başlık ise Anayasa’nın 6., 7., 100. ve 106. maddelerinde ele alınır ve bu bölüm, İslami Şuralar, Vilayetler Yüksek Şurası ve Köy Temsilciler Meclisi gibi mahalli idarelerin yapısı ve görevleri ile ilgili esasları içerir. İran'da idare hukukunun anayasallaştırılması süreci, teorik desteğin eksikliği nedeniyle sınırlı çalışmalara konu olmuştur. İran İslam Cumhuriyeti Anayasası’nda yer alan idare hukuku ilkeleri, anayasanın bir parçası olarak, anayasa hukukunun en önemli uygulama alanlarından biri olarak görülmektedir. Bu bağlamda, anayasanın idare hukukuna müdahalesi, anayasallaşmanın temel bir sonucu olarak değerlendirilir. Ayrıca, idare hukukunun zamanla anayasal nitelik kazanmasında, İdari Adalet Divanı’nın içtihatlarının büyük önemi bulunmaktadır. Tarihsel süreçte, İran hukuk sistemindeki idare hukuku ilkelerinin anayasallaşması çeşitli engellerle karşılaşmışsa da, İdari Adalet Divanı'nın içtihatları, bu ilkelerin hem idari uygulamalarda hem de yargı kararlarında etkili olmasını sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

• İran
• İdare Hukuku
• Anayasa
• Temel İlkeler
• İdari Adalet Divanı

Basic Principles of Administrative Law in the Constitution of Iran and the Constitutionalisation Process of Administration

Öz

The theory of "constitutionalisation" of administrative law aims to incorporate the basic principles of administration into the constitutional order and to monitor these principles through the constitution. This means guaranteeing and protecting the fundamental rights of individuals in relation to administration. The principles of administrative law in the Constitution of the Islamic Republic of Iran can be categorised under three main headings. The first heading is found in Articles 3, 10, 31, 28, 43, 44 and 50 of the Constitution. These articles contain provisions on social and economic rights such as public services, social security, education and environment. This chapter also regulates the responsibility of the administration towards citizens, the prevention of discrimination and the provision of fair opportunities. The second chapter is contained in Articles 113 to 141 and 149 of the Constitution. These articles cover issues such as the administrative structure of the executive branch, the duties and powers of the President of the Republic, the Council of Ministers and ministers. The third chapter is dealt with in Articles 6, 7, 100 and 106 of the Constitution and includes the principles regarding the structure and functions of local administrations such as the Islamic Shuras, the Supreme Council of Provinces and the Village Representative Council. The process of constitutionalisation of administrative law in Iran has been the subject of limited studies due to the lack of theoretical support. The principles of administrative law in the Constitution of the Islamic Republic of Iran, as a part of the constitution, are considered as one of the most important fields of application of constitutional law. In this context, the intervention of the constitution in administrative law is considered as a fundamental consequence of constitutionalisation. Moreover, the jurisprudence of the Administrative Court of Justice is of great importance in the constitutionalisation of administrative law over time. Although the constitutionalisation of the principles of administrative law in the Iranian legal system has faced various obstacles in the historical process, the jurisprudence of the Administrative Court of Justice has ensured that these principles have been effective both in administrative practices and judicial decisions.

Anahtar Kelimeler

• Iran
• Administrative Law
• Constitution
• Basic Principles
• Administrative Court of Justice

Kaynakça

1. Uslu, F. (2023). “Anayasacılık Düşüncesi ve Anayasacılığın Bazı Araçları”, Hasan Kalyoncu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 13, Sayı 25, 107-147. Nasr, V. (2007). The Shia Revival - Conflicts Within Islam Will Shape The Future, W.W.Norton&Company, 2007 - New York, 2/110 Yagoobirad, P. (2024). Administrtive Court of Justice in Iran, Iran Best Lawyer https://www.iranbestlawyer.com/administrative-court-of-justice-in-iran/ Yayla, A. (2012). Anayasaılık, Anayasal Demokrasiler ve İdeolojiler, Liberal Düşünce.