Analysis of Fairy Tale Texts in 5th Grade Turkish Language Textbooks According to Rosenberg's Nonviolent Communication (NVC) Model

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 4, 468 - 494, 30.12.2025

Mustafa Berk Tanrikulu , Fulya Topçuoğlu Ünal

https://doi.org/10.71084/ijlet.1713856

Öz

Abstract
Developed by American psychologist and educator Marshall B. Rosenberg in the 1960s, Nonviolent Communication (NVC) is a model designed to resolve conflicts, disagreements, and emotional disconnections stemming from communication issues. Rosenberg posits that the core of interpersonal problems lies in individuals' incongruent expression of needs and mismatched responses to those needs. The model is defined by four components emphasizing honesty, empathy, and understanding in relationships: Observation, Feeling, Need, Request. This study examines seven folktale texts from 5th-grade Turkish language textbooks through the framework of NVC's four components to determine the extent of nonviolent communication elements present. A qualitative research design was employed, with data collected via document analysis and analyzed through content analysis. Findings indicate that 43% of folktales feature judgment-free descriptions, while 57% contain evaluative statements. Emotional responses appear in all folktales (100%), predominantly "happiness," "anger," and "regret." Regarding needs, 71% emphasize fundamental human needs such as belonging and safety. Clear and positive requests are present in only 29% of the texts. Consequently, while "feeling" and "need" components are robustly represented, "observation" and "request" elements are underdeveloped, suggesting pedagogical implications for curriculum enhancement. Keywords: Nonviolent Communication (NVC), Marshall B. Rosenberg, Fairy Tale, Turkısh Language Teaching.

Anahtar Kelimeler

Nonviolent Communication (NVC) , Marshall B. Rosenberg , Fairy Tale , Turkısh Language Teaching

Analyse der Märchentexte in türkischen Schulbüchern der 5. Klasse nach Rosenbergs Modell der Gewaltfreien Kommunikation (GFK)

Öz

Abstract
Die von dem amerikanischen Psychologen und Pädagogen Marshall B. Rosenberg in den 1960er Jahren entwickelte Gewaltfreie Kommunikation (GFK) ist ein Modell zur Lösung von Konflikten, Meinungsverschiedenheiten und emotionalen Diskrepanzen, die auf Kommunikationsproblemen beruhen. Rosenberg postuliert, dass der Kern zwischenmenschlicher Probleme in der unangemessenen Äußerung von Bedürfnissen und inadäquaten Reaktionen darauf liege. Das Modell definiert vier Komponenten, die Ehrlichkeit, Empathie und Verständnis in Beziehungen betonen: Beobachtung, Gefühl, Bedürfnis, Bitte.

Diese Studie untersucht sieben Märchentexte aus türkischen Sprachlehrbüchern der 5. Klasse (Sekundarstufe I) anhand dieser vier GFK-Komponenten, um das Ausmaß gewaltfreier Kommunikationselemente zu bestimmen. Es wurde ein qualitatives Forschungsdesign angewendet; die Datenerhebung erfolgte mittels Dokumentenanalyse, ausgewertet durch Inhaltsanalyse.

Ergebnisse zeigen, dass 43 % der Märchen urteilsfreie Beschreibungen (Beobachtung) enthalten, während 57 % bewertende Aussagen aufweisen. Emotionale Reaktionen (Gefühl) sind in allen Texten (100 %) vorhanden, vorrangig „Freude“, „Wut“ und „Reue“. Bei Bedürfnissen (Bedürfnis) betonen 71 % grundlegende menschliche Bedürfnisse wie Zugehörigkeit und Sicherheit. Klare und positive Bitten (Bitte) finden sich nur in 29 % der Texte.

Folglich sind die Komponenten „Gefühl“ und „Bedürfnis“ stark repräsentiert, während „Beobachtung“ und „Bitte“ unterentwickelt sind. Dies legt pädagogische Implikationen zur Lehrplanoptimierung nahe.

Schlüsselwörter: Gewaltfreie Kommunikation (GFK), Marshall B. Rosenberg, Märchen, Türkischunterricht

Anahtar Kelimeler

Gewaltfreie Kommunikation (GFK) , Marshall B. Rosenberg , Märchen , Türkischunterricht

Rosenberg'in Şiddetsiz İletişim Modeline Göre Ortaokul 5. Sınıf Türkçe Ders Kitaplarındaki Masal Metinlerinin Analizi

Öz

Özet
Amerikalı psikolog ve eğitimci Marshall B. Rosenberg tarafından 1960’larda geliştirilen Şiddetsiz İletişim (Nonviolent Communication-NVC), iletişim sorunlarından kaynaklanan çatışma, anlaşmazlık ve duygusal kopukluklara çözüm getirmeyi amaçlayan bir modeldir. Rosenberg, sorunların temelinde bireylerin ihtiyaçlarını uyumsuz ifade biçimlerinin yattığını vurgular. Model, ilişkilerde dürüstlük, empati ve anlayışı temel alan dört bileşenle tanımlanır: Gözlem, Duygu, İhtiyaç, Talep. Bu çalışma, 5. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki 7 masal metninin NVC’nin bu dört bileşeni çerçevesinde incelenmesini ve şiddetsiz iletişim unsurlarının ne ölçüde barındırıldığının belirlenmesini amaçlamaktadır. Nitel desende tasarlanan araştırmada veriler doküman incelemesi yöntemiyle toplanmış, içerik analiziyle çözümlenmiştir. Bulgulara göre masalların %43’ü yargısız betimleme içerirken %57’si yargısal ifadeler barındırmaktadır. Duygusal tepkiler tüm masallarda (%100) mevcut olup en sık "mutluluk", "öfke" ve "pişmanlık" temaları işlenmiştir. İhtiyaç boyutunda %71 oranında ait olma ve güvenlik gibi temel ihtiyaçlar öne çıkmıştır. Talep unsuru ise yalnızca %29’unda net ve olumlu ifadelerle temsil edilmiştir. Sonuç olarak, masallar "duygu" ve "ihtiyaç" bileşenlerini güçlü biçimde yansıtırken, "gözlem" ve "talep" unsurlarının yetersiz kaldığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Şiddetsiz İletişim (NVC), Marshall B. Rosenberg, Masal, Türkçe Öğretimi.

Anahtar Kelimeler

Şiddetsiz İletişim(NVC) , Marshall B. Rosenberg , Masal , Türkçe Öğretimi

Kaynakça

• Akçaalan, H. (2015). İşlevsel kuram açısından masal ve günümüz Kütahya’sında masalın durumu ile ilgili bir değerlendirme [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dumlupınar Üniversitesi.
• Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388. https://doi.org/10.31592/aeusbed.598259
• Bettelheim, B. (2010). The uses of enchantment: The meaning and importance of fairy tales. Vintage Books.
• Boratav, P. N. (1973). 100 soruda Türk halk edebiyatı. Gerçek Yayınevi.
• Charafeddine, R. (2019). Promoting empathy in children: From the playground to the classroom. Journal of Moral Education, 48(2), 141-156. https://doi.org/10.1080/03057240.2018.1497953
• Corbin, J. ve Strauss, A. (2008). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing groundedtheory (3.bs.).Sage.
• Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry & research design: Choosing among five approaches. Sage.
• Çapraz Baran, Ş. & Diren, E. (2021). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu Türkçe 5. sınıf ders kitabı. Anıttepe Yayıncılık.
• Çelik, H., Başer Baykal, N. & Kılıç Memur, H. N. (2020). Nitel veri analizi ve temel ilkeleri. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 8(1), 379-406. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.8c.1s.16m
• Dey, I. (1993). Qualitative data analysis: A user-friendly guide for social scientists. Routledge.
• Durmuş, K. & Gündüz, M. (2022). İlköğretimde şiddetsiz iletişim uygulamalarının öğrenci çatışma çözüm becerilerine etkisi. Eğitim ve Bilim, 47(210), 1-20. https://doi.org/10.15390/EB.2022.11058
• Flick, U. (2013). Mapping the field. U. Flick (Ed.), The SAGE handbook of qualitative data analysis içinde (s. 3-18). Sage.
• Gordon, T. (2000). Parent effectiveness training: The proven program for raising responsible children. Three Rivers Press.
• Güzel, A. ve Torun, A. (2012). Türk halk edebiyatı el kitabı. Akçağ Yayınları.
• Hart, S. & Hodson, V. K. (2019). Şefkatli sınıf ilişki temelli öğretmenlik ve öğrenme (B. Ceylan, Çev.). BBOM Yay.
• Karatay, H. (2007). Dil edinimi ve değer öğretimi sürecinde masalın önemi ve işlevi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(3), 463-475.
• Kaya, B. & Yıldız, M. (2021). Sınıf içi iletişimde şiddetsiz iletişim modelinin etkisi: Bir meta-sentez çalışması. Eğitim ve Bilim, 46(208), 345-367. https://doi.org/10.15390/EB.2021.9876
• Landis, J. R., & Koch, G. G. (1977). The measurement of observer agreement for categorical data. Biometrics, 33(1), 159-174.
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkçe 5. sınıf ders kitabı (1. Kitap). Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
• Maxwell, J. A. (2013). Approach Qualitative research design: An interactive (3. bs.). Sage Publications.
• Özcan, Ş. (2020). İlkokul sınıf içi iletişiminde şiddetsiz iletişim uygulamalarının incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
• Rosenberg, M. B. (2019). Şiddetsiz iletişim bir yaşam dili (G. A. Şapçı, Çev.). Remzi Kitabevi.
• Rosenberg, M. B. (2015). Practical spirituality: Reflections on the spiritual basis of nonviolent communication. PuddleDancer Press.
• Sevim, B. (2023). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu Türkçe 5. sınıf ders kitabı. Koza Yayınları.
• Şen, Ü. (2008). Altıncı sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin ilettiği değerler açısından incelenmesi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1(5), 763- 779. https://doi.org/10.17719/jisr.20153813606
• Şirin, M. R. (2007). Masal atlası. Kök Yayınları.
• Tahiroğlu, M., Kayabaşı, O. A. & Kayabaşı, R. G. (2015). Türk halk masallarının öğrencilerin insani değerlere yönelik tutumlarına etkisi. Kuramsal Eğitim Bilim Dergisi, 6(4), 477 495. https://doi.org/10.5578/keg.8234
• T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkçe 5. sınıf 1. kitap. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
• Tok, M. (2012). Mesnevi’deki masalların farklılığı ve eğitimsel işlevleri. Dil ve Edebiyat Eğitimi Dergisi, 4, 42-57.
• Türk, G. D., & Darı, A. B. (2022). Rosenberg’in şiddetsiz iletişim modeline göre keloğlan masallarının analizi ve çocuklarla şiddetsiz iletişim. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 10(30), 264- 294. https://doi.org/10.33692/avrasyad.1085899
• Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yılmaz, A. (2012). Çocuk eğitiminde masalın yeri. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25, 299-305.