RİSK TOPLUMUNDA YAŞAMAK: TÜRK KAMU YÖNETİM SİSTEMİNDE AFET YÖNETİMİ VE 6 ŞUBAT DEPREMLERİ

Öz

Bu çalışma Türk kamu yönetiminin, afetlerin yol açtığı risk ve krizler karşısında nasıl hareket ettiğini incelemeyi amaçlamaktadır. Afet yönetimi, kamu yönetimi ve sosyoloji gibi farklı disiplinleri bir araya getirip geniş bir tartışma yelpazesi elde etmek çalışmanın bir diğer amacını oluşturmaktadır. Bu hususta çalışma risk toplumu kuramının epistemolojik zemininden oldukça faydalanmaktadır. Modern risk toplumu risklerin genelleştiği, yaygınlaştığı toplumu ifade etmektedir. Bu riskler arasında doğal afet riskleri, içlerinde taşıdıkları olası felaketler ölçüsünce incelenmeyi hak etmektedir. Kamu yönetimi, diğer risk gruplarında olduğu gibi doğal afet riskleri ve bunların yol açabileceği felaketler karşısında temel aktör olarak belirmektedir. Bu çalışmada Türk kamu yönetiminin doğal afet riskleri karşısında nasıl hareket ettiği, doğal afet krizleri ile nasıl mücadele ettiği soruları 6 Şubat Kahramanmaraş merkezli depremler örneklemi üzerinden açıklanmayı çalışılmıştır. Bu çabadan hareketle Türk kamu yönetiminin dünyada yürütülen afet yönetimi politika ve uygulamalarına ne derece entegre olduğu hususlarına da değinilmiştir. Dünyada yürütülen çalışmaları ışığında Türk kamu yönetim sisteminin geleneksel bir seyir mi izlediği yoksa daha modern ve bütünleşik bir afet yönetimi anlayışına mı geçildiği hususu çalışma içerisinde ele alınmıştır. Çalışmada ele alınan Türk afet yönetimi hususu yasal, yapısal ve tarihsel açılardan irdelenmiştir. Betimsel araştırmaya örnek olabilecek bu çalışma durum araştırmasına örnek bir çalışma olup kurumsal ve analitik incelemeler ışığında şekillenmiştir. Daha dirençli bir afet yönetim sisteminin kullanılması ve afetler karşısında aktif vatandaş modelinin gerekliliği araştırma bulguları doğrultusunda geliştirilen öneriler arasında yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Risk Toplumu
• Afet Yönetimi
• Kamu Yönetimi
• Deprem

LIVING IN A RISK SOCIETY: DISASTER MANAGEMENT IN THE TURKISH PUBLIC ADMINISTRATION SYSTEM AND THE FEBRUARY 6 EARTHQUAKES

Abstract

This study aims to examine how Turkish public administration acts in the face of risks and crises caused by disasters. Another objective of the study is to bring together different disciplines such as disaster management, public administration, and sociology, thereby achieving a broad spectrum of discussion. In this regard, the study benefits significantly from the epistemological foundation of the risk society theory. The modern risk society refers to a society where risks are generalized and widespread. Among these risks, natural disaster risks deserve to be examined to the extent of the potential catastrophes they carry. Public administration emerges as the primary actor in the face of natural disaster risks and the catastrophes they may cause, just as with other risk groups. In this study, the focus is on how Turkish public administration acts in the face of natural disaster risks and how it combats natural disaster crises, using the example of the February 6 Kahramanmaraş-centered earthquakes. Based on this effort, the study also addresses the extent to which Turkish public administration is integrated into global disaster management policies and practices. Within the context of global practices, the study examines whether the Turkish public administration system follows a traditional trajectory or has transitioned to a more modern and integrated disaster management approach. The issue of Turkish disaster management addressed in the study has been analyzed from legal, structural, and historical perspectives. This study, which can be an example of descriptive research, is an example of a case study and has been shaped in the light of institutional and analytical reviews. The use of a more resilient disaster management system and the necessity of an active citizen model in the face of disasters are among the suggestions developed in line with the research findings.

Keywords

• Risk Society
• Disaster Management
• Public Administration
• Earthquake

Kaynakça

1. AFAD (2023). 6 Şubat 2023 Pazarcık-Elbistan Kahramanmaraş depremleri raporu. https://deprem.afad.gov.tr/assets/pdf/Kahramanmara%C5%9F%20Depremi%20%20Raporu_02.06.2023.pdf. sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 05.05.2024
2. AFAD (2024), Açıklamalı afet yönetimi terimleri sözlüğü. https://www.afad.gov.tr/aciklamali-afet-yonetimi-terimleri-sozlugu, sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 01.06.2024
3. AFAD (2022). Türkiye afet risk azaltma planı (TARAP). https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Planlar/28032022-TARAP-kitap_V6.pdf sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi 15.06.2024
4. AFAD (2020). İl afet risk azaltma planı (İRAP). https://www.afad.gov.tr/il-planlari sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 15.06.2024
5. AFAD. (2018). Türkiye’de afet yönetimi ve doğa kaynaklı afet istatistikleri. Ankara: Afet ve Acil Durum Yönetim Başkanlığı.
6. AFAD (2013). Türkiye afet müdahale planı. https://www.afad.gov.tr/turkiye-afet-mudahale-plani sayfasından erişim sağlanmıştır. Erişim Tarihi: 15.06.2024
7. Akay, A. (2016). Türkiye’de afet politikaları. Filiz Kartal (Ed.), Türkiye’de kamu yönetimi ve kamu politikaları içinde, (s. 435-473). Ankara: Todaie yayınları.
8. Akyıl, L. (2023). Afet yönetiminin tarihsel gelişimi. İçinde H. Şengün, Ö. Önder, & M. Yaman (Ed.), Afet yönetimi ve politikaları (s.29-59) Bursa: Ekin Yayınevi

9. Avaner, T., & Fedai, R. (2020). Türkiye’de afet yönetiminde kurumsal yapılanma. İçinde M. Yaman, & E. Çakır (Ed), Farklı boyutlarıyla afet yönetimi (s.20-45). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
10. Aydın, A. H. (2013). Kamu yönetimine giriş. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
11. Aydıner, T. (2014) Doğal afet yönetişimi: Türkiye’de doğal afet yönetimi uygulamalarının tarihsel bağlamda değerlendirilmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Denizli.
12. Aytaçlı, B. (2012). Durum çalışmasına ayrıntılı bir bakış. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(1), 1-9.
13. Balcılar M., & Oktay F. (2016). Türkiye’nin afetselliği: Afet etkileri ve afetlerden etkilenme saha araştırması sonuçları. İçinde Murad Tiryakioğlu (Ed.) Afetlerle kalkınma: Tecrübeler, politikalar ve beklentiler (s. 157-186). Ankara: Efil yayınevi
14. Bauman, Z. (2020). Küreselleşme. (A. Yılmaz, Çev.) İstanbul: Ayrıntı yayınları Baz, A. (2023). Türkiye'de afetlerde sosyal hizmet uygulamaları: 6 Şubat Kahramanmaraş depremleri örneği. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Bitlis Eren Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Bitlis.
15. Beck, U. (1999). Siyasallığın icadı. (N. Ülner, Çev.) İstanbul: İletişim yayınları.
16. Beck, U. (2011). Risk toplumu: Başka bir modernliğe doğru. (K. Özdoğan, & B. Doğan, Çev.) İstanbul: İthaki yayınları.
17. Büyükkaracığan, N. (2016). Türkiye'de yerel yönetimlerde kriz ve afet yönetim çalışmalarının mevzuat açısından değerlendirilmesi. Sosyal Ve Teknik Araştırmalar Dergisi, (12), 195-219.
18. Ceylan M. E., & Şengün H. (2023). Afet, mevzuat ve hukuksal boyut. İçinde H. Şengün, Ö. Önder, & M. Yaman (Ed.), Afet Yönetimi ve Politikaları (s.185-205). Bursa: Ekin yayınevi.
19. Doğru, S. (2020) Afad gönüllülük sisteminin etkin müdahale açısından analizi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
20. Ergünay, O. (2007, Aralık). Türkiye'nin afet profili, Tmmob Afet Sempozyumu’nda sunulmuş bildiri, İMO Kongre ve Kültür Merkezi, Ankara.
21. Furedi, F. (2017). Korku Kültürü. (B. Yıldırım, Çev.) İstanbul: Ayrıntı yayınları.
22. Genç, F. N. (2021). Afet Yönetimi. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
23. Global risk report (2023). Global Risks Report 2023, https://www.weforum.org/publications/global-risks-report-2023/ sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 25.11.2024
24. Giddens, A. (2000). Elimizden Kaçıp Giden Dünya. (O. Akınhay, Çev.) İstanbul: Alfa yayınları.
25. Gündoğdu, O. (2018). Deprem ve Türkiye. İçinde H. Şengün, S. G.M. Yıldız, & B. Tercan (Ed.), Türkiye’nin afet yönetimi: Sosyal, siyasal ve yönetim boyutuyla (s. 49-77). Palme Yayınevi: Ankara.
26. Gür, N. (2016). Doğal afetlerin ekonomi politiği. İçinde Murad Tiryakioğlu (Ed.), Afetlerle kalkınma: tecrübeler, politikalar ve beklentiler (s. 311-327). Ankara: Efil yayınevi
27. Harvey, D. (2019). Postmodernliğin durumu. (S. Savran, Çev.) İstanbul: Metis yayınları.
28. İTÜ (2023). 6 Şubat 2023 depremleri ön inceleme raporu https://haberler.itu.edu.tr/docs/default-source/default-document-library/2023_itu_deprem_on_raporu.pdf. sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 17.01.2024
29. Kadıoğlu, M. (2008). Toplumda afet bilincini arttırma yöntemleri. İçinde M. Kadıoğlu, & E. Özdamar (Ed.), Afet zararlarını azaltmanın temel ilkeleri, (s. 1-368). JICA Türkiye ofisi, Ankara: Yayın no:2.
30. Kadıoğlu, M. (2011). Afet Yönetimi: Beklenilmeyeni beklemek en kötüsünü yönetmek. İstanbul: T.C Marmara Belediyeler Birliği Yayını.
31. Kalaycıoğlu, S. (2018). Afet sosyolojisi, sosyal riskler ve sosyal kırılganlık. İçinde H. Şengün, G. M. Yıldız, & B. Tercan (Ed.) Türkiye'nin afet yönetimi: Sosyal, siyasal, yönetim boyutuyla. (s. 197-219). Ankara: Palme Yayınevi.
32. Karaman, Z. T. (2016). Afet yönetimine giriş ve Türkiye’de örgütlenme. İçinde Z. T. Karaman, & A. Altay (Ed.), Bütünleşik afet yönetimi (s. 1-37). İzmir: İlkem Yayınları
33. Karaman, Z. T. (2021). Yerel yönetimler. Ankara: Nobel yayınları.
34. Lefebvre, H. (2014). Mekânın üretimi. (Işık Ergüden, Çev.). İstanbul: Sel Yayınevi.
35. Özmen, B. ve Gökçe O. (2018). Türkiye’nin afetselliği. İçinde H. Şengün, S. G.M. Yıldız, & Binali Tercan (Ed.) Türkiye’nin afet yönetimi: Sosyal, siyasal ve yönetim boyutuyla (s.21-49). Ankara: Palme Yayınevi
36. Özmen, B., & Özden , T. (2013). Türkiye'nin afet yönetim sistemine ilişkin eleştirel bir değerlendirme. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, (49), 1-28.
37. Uysal, M. C. (2020). Stratejik risklerin yönetilmesi ve örgütlerde sürekli risk yönetimi entegrasyonu. Denetişim, 11(21), 39-52.
38. Parlak, B., & Sobacı, Z. (2010). Kuram ve uygulamada kamu yönetimi: Ulusal ve küresel perspektifler. Bursa: Alfa Aktüel Yayıncılık.
39. Sennet, R. (2021). Karakter aşınması. (B. Yıldırım, çev.) İstanbul: Ayrıntı yayınları.
40. Sezer, Ö., & Tozbey, Ş. (2023). Türkiye'de afet yönetiminin merkezi ve yerel düzeyde örgütlenmesi üzerine bir değerlendirme. Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 8(1), 79-102.
41. Soydemir, S. (2011). Modernizmin karanlık yüzü: Riks toplumu. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 3(2), 169-178.
42. Subaşı, M., & Okumuş, K. (2017). Bir araştırma yöntemi olarak durum çalışması. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(2), 419-426.
43. Sunar, S. (2023). Afet yönetiminde yerel yönetimlerin rolü. İçinde H. Şengün, Ö. Önder, & M. Yaman (Ed.), Afet yönetimi ve politikaları (s.205-235) Bursa: Ekin yayınevi.
44. Strateji ve Bütçe Başkanlığı (2023). 2023 Kahramanmaraş ve Hatay depremleri raporu, https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/03/2023-Kahramanmaras-ve-Hatay-Depremleri-Raporu.pdf. sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 17.01.2024
45. Şengün, H. (2020). Afet yönetiminin hukuksal boyutları. M. Yaman, & E. Çakır (Ed.), Farklı boyutlarıyla afet yönetimi (s. 45-63), Nobel Akademik Yayıncılık: Ankara.
46. Şenses, F. (2016). Afetler ve kalkınma konusuna toplu bakış. İçinde M. Tiryakioğlu (Ed.). Afetlerle kalkınma: Tecrübeler, politikalar ve beklentiler, Ankara: Efil Yayınevi
47. Türk Dil Kurumu. (2024). Türkçe sözlük, Ankara: TDK
48. Tiryakioğlu, M. (2016). Kalkınma politikalarının tasarımında doğal afetleri dikkate almak: Türkiye üzerine bir tartışma. İçinde M. Tiryakioğlu (Ed.), Afetlerle kalkınma: Tecrübeler, politikalar ve beklentiler (s. 189-219). Ankara: Efil yayınevi
49. TMMOB (2023). 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri Raporu. https://www.tmmob.org.tr/sites/default/files/tmmob_deprem_raporu_18agustos_revize-part-1_compressed.pdf. sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 17.01.2024
50. Yaman, M., & Çakır E. (2023). Afet yönetiminin kavramsal çerçevesi. İçinde H. Şengün, Ö. Önder, & M. Yaman (Ed.), Afet yönetimi ve politikaları (s.3-29), Bursa: Ekin yayınevi. Yılmaz, A. (2003). Türk kamu yönetiminin sorun alanlarından biri olarak afet yönetimi. Ankara: Pegem yayıncılık.
51. Yılmaz, C. (2010). Risk kapıyı kırınca: kentlerde yoksulluk, dayanışma, güven ve güvenlik. İstanbul: Libra kitapçılık ve yayıncılık.