KOSGEB DESTEKLERİNİN SEÇİLMİŞ EKONOMİK DEĞİŞKENLER ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ: DÜZEY 2 BÖLGELERİ İÇİN PANEL VERİ ANALİZİ

Yıl 2025, Cilt: 21 Sayı: 4, 1422 - 1445, 25.12.2025

Kutay Şenel , Levent Yahya Eser

https://doi.org/10.17130/ijmeb.1642780

Öz

Türkiye ekonomisinde küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ’ler), istihdam, katma değer, dış ticaret ve yenilik faaliyetlerinde kritik bir rol üstlenmektedir. Bu doğrultuda Türkiye’nin KOBİ Ajansı konumunda olan Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı’nın (KOSGEB) desteklerini ele alan araştırmalar genellikle program bazında değerlendirmeler yapmaktadır. KOBİ’lerin ekonomideki ağırlığı göz önüne alındığında, bu işletmelere yönelik desteklerin makroekonomik değişkenler üzerindeki etkisini inceleyen çalışmaların sayısı sınırlıdır. Bu çalışmanın amacı, KOSGEB desteklerinin İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması (İBBS) Düzey 2 bölgelerinde seçilmiş ekonomik değişkenler üzerindeki etkisini analiz etmektir. KOSGEB Destek Programları Yönetmeliği’nin 2010 yılında yürürlüğe girmesi nedeniyle, 2010-2020 dönemine ait veriler panel veri analizi yöntemi ile incelenmiştir. Çalışmada kurulan modellerde Hausman Testi sonuçlarına dayanarak Sabit Etkiler Modeli tercih edilmiştir. Sabit Etkiler Modeli’nde değişen varyans, otokorelasyon ve birimler arası korelasyon tespit edildiğinden, Driscoll-Kraay yöntemi kullanılarak robust tahminler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, KOSGEB’in toplam destekleri, girişimcilik destekleri ve Ar-Ge destek tutarları ile seçilmiş ekonomik değişkenler arasında pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişkinin bulunduğunu ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

KOSGEB , KOBİ , KOBİ Politikaları , KOBİ Destek Programları , Panel Veri Analizi.

THE EFFECTS OF KOSGEB SUPPORTS ON SELECTED ECONOMIC VARIABLES: PANEL DATA ANALYSIS FOR LEVEL 2 REGIONS

Öz

Small and medium-sized enterprises (SMEs) play a crucial role in the Turkish economy, particularly in employment, value-added production, foreign trade, and innovation activities. In this context, studies examining the support provided by the Small and Medium Enterprises Development Organization (KOSGEB), which serves as Türkiye’s SME agency, generally evaluate these programs on a case-by-case basis. Given the significant role of SMEs in the economy, research analyzing the impact of SME support on macroeconomic variables remains limited. The objective of this study is to analyze the effects of KOSGEB support on selected economic variables in Level 2 regions of the Statistical Regional Classification (NUTS-2). Since the KOSGEB Support Programs Regulation came into effect in 2010, data from the 2010–2020 period were examined using panel data analysis. Based on the results of the Hausman Test, the Fixed Effects Model was selected for the study. As heteroskedasticity, autocorrelation, and cross-sectional dependence were detected in the Fixed Effects Model, robust estimations were performed using the Driscoll-Kraay method.The findings indicate a positive and statistically significant relationship between KOSGEB’s total support, entrepreneurship support, and R&D support amounts and the selected economic variables.

Anahtar Kelimeler

KOSGEB , SME , SME Policies , SME Support Programs , Panel Data Analysis

Kaynakça

• Abor, J. & Quartey P. (2010). Issues in SME development in Ghana and South Africa. International Research Journal Of Finance And Economics, 39 (6), 215-228.
• Akan, Y. & Arslan İ. (2008). Türkiye’de sektörel yatırım teşvik belgeleri ile istihdam analizi: Doğu Anadolu bölgesi üzerine bir uygulama (1980- 2006). Çalışma ve Toplum, 1, 107-119.
• Akyol M. (2020). Yatırımlara yönelik devlet yardımlarının ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: İBBS düzey-2 sınıflandırması çerçevesinde Türkiye örneği. İçinde Harun Bal (Ed.) Güncel İktisat Çalışmaları (s. 113-130). Ankara: Akademisyen Kitabevi.
• Asteriou, D. & Hall, S. (2007). Applied econometrics: a modern approach using eviews and microfit. Revised Edition. New York: Palgrave Macmillian.
• Aydıner, M. (2015a). Yatırım teşvik sisteminin ibbs düzey2 ve düzey3 bölgelerinin ihracat performansına etkisi üzerine bir panel veri analizi. Trakya Üniversitesi İİBF Dergisi, 2, 66-88.
• Aydıner, M. (2015b). Teşvik sistemi kapsamındaki yatırımların ihracata ve istihdama etkisi: TR32 bölgesi üzerine bir değerlendirme. Küresel İktisat ve İşletme Çalışmaları Dergisi, 4(8), 74-87.
• Baker, A. & Bruner, B. (2012). Integrating evaluative capacity into organizational practice. The Bruner Foundation.
• Baloch, M. A. & Meng F. (2019). Modeling the non-linear relationship between financial development and energy consumption: statistical experience from OECD countries. Environmental Science and Pollution Research,26(9),8838-8846. https://doi.org/10.1007/s11356-019-04317-9
• Bayraktutan, Y. & Demirtaş, I.(2011). Gelişmekte olan ülkelerde cari açığın belirleyicileri: Panel veri analizi. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(2), 1-28.
• Bronzini, R. & Piselli P. (2016). The impact of R&D subsidies on firm innovation. Research Policy, 45(2) , 442-457.
• Brown, D., & John E. (2017). Finance and growth at the firm level: Evidence from SBA loans. Journal of Finance, 72(3), 1039-1080, https://doi.org/10.1111/jofi.12492.
• Bruhn, M. & Mckenzie, D. (2019). Can grants to consortia spur innovation and science-industry collaboration? regression-discontinuity evidence from Poland. The World Bank Economic Review, 33(3), 690-716.
• Burger, A. & Rojec, M. (2018). Impotence of crisis-motivated subsidization of firms: the case of Slovenia. Eastern European Economics, 56(2), 122-148.
• Castillo, V., Maffioli A., Monsalvo A., Rojo S. & Stucchi R. (2010). Can SME policies improve firm performance? evidence from an impact evaluation in Argentina. IDB Working Paper. Washington: Inter-American Development Bank.
• Czarnitzki, D. & Hussinger, K.(2018). Input and output additionality of R&D subsidies. Applied Economics, 50(12), 1324-1341.
• Czarnitzki, D. & Licht, G. (2006). Additionality of public R&D grants in a transition economy: The case of eastern Germany. Economics of Transition, 14(1), 101–131.
• Czarnitzki, D. & Lopes-Bento, C. (2012). Value for money? new microeconometric evidence on public R&D grants in Flander. ZEW Discussion Papers: 12-034. Mannheim:Centre For European Economic Research.
• Coşkuner, P. (2021). Yatırım teşviklerinin bölgesel ekonomik büyüme ve istihdam üzerine etkisi: düzey 1 bölgeleri üzerine panel veri analizi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Criscuolo, C., Martin R., Overman H. & Reenen J.V. (2019). Some causal effects of an industrial policy. American Economic Review, 109(1), 48–85.
• Negri J.A., Lemos M.B. & Negri F. (2006). The impact of university enterprise incentive program on the performance and technological efforts of Brazilian Industrial firms. Inter-American Development Bank Working Papers.Washington: Office of Evaluation and Oversight.
• Driscoll, J. C. & Kraay, A. C. (1998). Consistent Covariance matrix estimation with spatially dependent panel data. Review of Economics and Statistics, 80(4), 549-560.
• Duran, H. (2018). Türkiye’de devletin girişimcilik destekleri ve seçilmiş bazı değişkenlerin yeni firma doğum oranı üzerine etkisi. Ekonomi Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi, 3(1) ,68-85.
• European Commission (2015).User guide to the SME definition. Luxembourg: Publications Office of the European Union.
• Fliess, B. &Busquets C. (2006). The role of trade barriers in SME internationalisation. OECD Trade Policy Working Paper:46. Paris: OECD.
• Friederiszick, H.W., Röller L.H. & Verouden V. (2006). European state aid control: An economic framework. İçinde Paolo Buccirossi (Ed.), Handbook of antitrust economics (s. 625–670). Cambridge: MIT Press.
• Girma, S., Görg H. & Wagner J. (2009). Subsidies and exports in Germany: First evidence from enterprise panel data. Working Paper Series in Economics:117. Lüneburg: Leuphana University.
• Gujarati, D. (2003). Basic econometrics 4. Edition. New York: Mc Graw-Hill International.
• Gujarati, D. & Porter, D. (2009). Basic econometrics. 5. Edition. New York: Mc Graw-Hill International.
• Gustafsson, Anders vd. (2020). Subsidy entrepreneurs: An Inquiry into firms seeking public grants. Journal of Industry, Competition And Trade, 20, 439–478.
• Güven, C. (2020). Kalkınma ajanslarınca yapılan yatırım desteklerinin, bölgesel gelir dağılımına etkisi: Türkiye örneği. İçinde M. Talas (Ed.), USE 5. Uluslararası sosyoloji ve ekonomi kongresi tam metin kitabı (s. 1-36). Ankara: ISPEC Yayınevi.
• Hill C.vd. (2011). Principles of econometrics. Fourth Edition. United States of America:John Willey & Sons, Inc.
• Hong, T. (2009). Evaluating SME support programs in Chile using panel firm data. World Bank Policy Research Working Paper:5082. Washington: The World Bank.
• Johnston, J. & Dinardo, J. (1997). Econometric methods. Fourth Edition.New York: McGraw-Hill.
• Kılınç, E. C., Işık N. & Yılmaz S. (2020). Özel sektöre verilen kredilerin inovasyon üzerindeki etkisi: Avrupa birliği ülkeleri ve Türkiye için bir uygulama. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(22), 467-486.
• KOSGEB (2020a). Yeni Girişimci Desteği Nihai Değerlendirme Raporu. https://www.kosgeb.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 10.01.2025.
• KOSGEB (2020b). İşbirliği-Güçbirliği Destek Programı Nihai Değerlendirme Raporu. https://www.kosgeb.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 10.01.2025.KOSGEB (2020c). Nitelikli Eleman Desteği Nihai Değerlendirme Raporu, Ankara.
• KOSGEB (2020d). Yurtiçi Fuar Desteği Nihai Değerlendirme Raporu. https://www.kosgeb.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 10.01.2025.
• KOSGEB (2022a). Ar-Ge ve İnovasyon Programı Nihai Değerlendirme Raporu. https://www.kosgeb.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 10.01.2025.
• KOSGEB (2022b). Endüstriyel Uygulama Programı Nihai Değerlendirme Raporu. https://www.kosgeb.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 10.01.2025.
• KOSGEB(2024a). KOSGEB Stratejik Plan 2024-2028. https://www.kosgeb.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 10.01.2025.
• KOSGEB (2024b). 2023 Yılı Faaliyet Raporu. https://www.kosgeb.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 10.02.2025.
• KOSGEB(2025). Destekler. https://www.kosgeb.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Erişim Tarihi: 10.02.2025.
• Kummu, M., Taka M. & Guillaume J.H.A. (2018). Gridded global datasets for gross domestic product and human development index over 1990–2015, Scientific Data, 5(1), 1-15.
• Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler Yönetmeliği. (2023). T.C. Resmi Gazete, 32201, 25 Mayıs 2023. Lengrand, L. (2006). Smart innovatıon: A practical guide to evaluating innovation programmes. Brussels-Luxembourg: European Communitoes.
• Merito, M., Giannangeli, S. & Bonaccorsi, A. (2010). Do ıncentives to ındustrial R&D enhance research productivity and firm growth? evidence from the Italian case. International Journal of Technology Management, 49(1-3), 25-48.
• Mosselman, M., & Prince, Y. (2004). Review of methods to measure the effectiveness of state aid to SMEs. Zoetermeer: EIM.
• Mota, J., Moreira, A. & Alves, A. (2021). Impact of export promotion programs on export performance. Economies, 9(3), 1-16.
• OECD (2007). OECD framework for the evaluation of SME and entrepreneurship policies and programmes. Fransa: OECD Publishing.
• Recepoğlu, M., Doğanay, M. A. & Değer, M. K. (2022). Yatırım teşvikleri, kamu yatırım harcamaları ve ihracat arası ilişkiler: Türkiye’de iller üzerine panel nedensellik analizi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(2),1056-1081.
• Recepoğlu, M. & Değer, M. K. (2016). Türkiye’de bölgesel yatırım teşviklerinin bölgesel ekonomik büyüme üzerine etkisi: Düzey 2 bölgeleri üzerine panel veri analizleri (2004-2011). Kastamonu Üniversitesi İİBF Dergisi, 14, 6-21.
• Rotar, J.L., Kontosic Pamic, R. & Bojnec, S. (2019). Contributions of small and medium enterprises to employment in the european union countries. Economic Research, 32(1), 3302-3314. Sandu, S. & Ciocanel B. (2014). “Impact of R&D and innovation on high - tech export. Procedia Economics And Finance, 15, 80-90.
• Schalk, H. J. & Untiedt, G. (2000). Regional investment incentives in Germany: Impacts on factor demand and growth, The Annals Of Regional Science, 34(2),173-195.
• Selim, S., Koçtürk, O. M. & Eryiğit, P. (2014). Türkiye’de yatırım teşvikleri ve sabit yatırımların istihdam üzerine etkisi: Panel veri analizi. Ege Academic Review, 14(4), 661-673.
• Studenmund, A. H.(2014).Using econometrics a practical guide. England.:Pearson Education.
• Şahin, B. Ç. (2021). Bölgesel kalkınma ajanslarının büyüme ve istihdam üzerine etkisi: Ampirik bir analiz (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Zonguldak.
• Şahin, D. (2018).OECD ülkelerinde girişimcilik faaliyetlerinin ekonomik büyüme üzerine etkisi: Panel veri analizi. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(3), 81-90.
• Tatoğlu F.Y. (2021). Panel veri ekonometrisi. 6.Basım. İstanbul: Beta Basım.
• Toköz, Ş. (2019). Türkiye’de KOSGEB desteklerinin KOBİ’ler üzerindeki etkileri (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• TÜİK(2024a).“Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri”, 2023, Haber Bülteni, 53782, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Yillik-Sanayi-ve-Hizmet-Istatistikleri-2023-53782&dil=1 adresinden erişilmiştir. Erişim Tarihi: 12.01.2025.
• TÜİK(2024b).“Küçük ve Orta Büyüklükteki Girişim İstatistikleri”, 2023, Haber Bülteni, 53543, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Kucuk-ve-Orta-Buyuklukteki-Girisim-Istatistikleri-2023-53543 adresinden erişilmiştir. Erişim Tarihi: 12.01.2025.
• TÜİK(2024c).“Girişim Özelliklerine Göre Dış Ticaret İstatistikleri”, 2023, Haber Bülteni, 53493, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Girisim-Ozelliklerine-Gore-Dis-Ticaret-Istatistikleri-2023-53493 adresinden erişilmiştir. Erişim Tarihi: 12.01.2025.
• Vandenberg, P., Chantapacdepong, P., & Yoshino, N. (2016). Small firms, market failures, and government policy. İçinde P. Vandenberg (Ed.), SME’s in developing asia: New approaches to overcoming market failures (s.1-21). Tokyo: Asian Development Bank Institute.
• Yavan, N.(2011). Teşviklerin bölgesel ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: Ampirik bir analiz. Ekonomik Yaklaşım, 22 (81), 65-104.
• Yavuz, A. (2010). Bir maliye politikası aracı olarak yatırım teşviklerinin rekabet koşulları altında özel kesim yatırımları ve istihdam üzerine etkisi: Ekonometrik bir analiz. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(1),83-101.