İsmet Özel ve Ataol Behramoğlu'nun Gençlik Dönemi Mektuplaşmalarında Yüz Çalışması

Öz

Nezaket kuram ve yaklaşımları temelli çalışmalar, alan yazınında son yıllarda artış göstermektedir. Kuramsal çalışmaların yanı sıra söz öbekleri ve gramatikal unsurlar da nezaket kuramı açısından ele alınmış; kuram ve yaklaşımlar edebî metinlere uygulanmıştır ancak kişiler arası sosyal iletişime dayalı çalışmaların sayısı sınırlıdır. Genç Bir Şairden Genç Bir Şaire Mektuplar adıyla yayımlananan mektuplar; kırgınlığın ardından iletişimi tekrar başlatmak, ortak zemini hatırlatmak, kendini açıklamak vb. amaçlarla yazılması nedeniyle kişiler arası iletişimde yüz yönetimini incelemek için elverişlidir. Bu makalede, 1965’te başlayan ve o dönemde Türk edebiyatının iki genç şairi olarak nitelendirilebilecek İsmet Özel ve Ataol Behramoğlu arasında gerçekleşen mektuplaşmadaki ilk mektuplar incelenmiştir. Sadece ilk mektupların ele alınmasının sebebi, incelemek istediğimiz durumların ilk mektuplarda yoğun biçimde bulunmasıdır. Makalede, Brown&Levinson’un yüz temelli yaklaşımı esas alınmıştır. Esas alınan yaklaşım çerçevesinde, yüz tehdit eden eylemler ve bu eylemlere yönelik stratejiler belirtilerek mektuplarından alınan metin örnekleri üzerinde şairlerin yürüttükleri yüz yönetimi incelenmiş, kuramsal çerçeve dâhilinde belirlenen kodlarla yorumlanmıştır. Makale, iletişimi sürdürmek isteyen kişilerin, nezaket stratejilerini bilerek veya bilmeden işe koştuğunu göstermeyi hedeflemektedir. İnceleme sonucunda Özel’in tutarlı ve iletişimi yeniden yapılandırmaya yönelik bir yüz yönetimi sergilerken kendi pozitif ve negatif yüzüne yönelik korumacı davrandığı; Behramoğlu’nun iletişimi yeniden yapılandırırken yüz yönetimi açısından birbirini aksi yönlere doğru etkileyen stratejilere başvurduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Nezaket kuramı
• nezaket stratejileri
• yüz çalışması
• İsmet Özel
• Ataol Behramoğlu.

Face Work in the Youth Correspondence of İsmet Özel and Ataol Behramoğlu

Öz

Studies on politeness theory have increased in recent years. In addition to theoretical work, phrases and grammatical elements have been analyzed within the framework of politeness theory, and various approaches have been applied to literary texts. However, the number of studies based on actual interpersonal communication remains limited. The letters included in Genç Bir Şairden Genç Bir Şaire Mektuplar constitute a suitable dataset for investigating face management in personal communication, as they contain relationship-building and relationship-repair processes alongside speech acts such as advice-seeking, self-explanation, and the expression of resentment. This article analyzes the initial letters exchanged between İsmet Özel and Ataol Behramoğlu—two young poets of Turkish literature at the time—in a correspondence that began in 1965 and was later published as Genç Bir Şairden Genç Bir Şaire Mektuplar. The findings indicate that Özel demonstrated a consistent pattern of face management aimed at restructuring communication, while also maintaining a protective stance toward both his positive and negative face. In contrast, Behramoğlu, although similarly engaged in re-establishing communication, displayed emotional instability and employed strategies that operated in conflicting directions in terms of facework.

Anahtar Kelimeler

• Politeness theory
• politeness strategies
• face work
• İsmet Özel
• Ataol Behramoğlu.

Kaynakça

1. Basis, A. M. (2024). Linguistic politeness: A pragmatic analysis of the request letters. International Journal of Language and Literary Studies, 6(2), 560-575.
2. Bax, M. (2011). An evolutionary take on (im)politeness: Three broad developments in the marking out of socio-proxemic space. Journal of Historical Pragmatics, 12 (1/2), 255-282.
3. Behramoğlu, A. ve Özel, İ. (1995). Genç bir şairden genç bir şaire mektuplar. Oğlak Yayınları.
4. Bousfield, D. (2008). Impoliteness in interaction. John Benjamins.
5. Braun, V. ve Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3, 77-101.
6. Brown, P. ve Levinson, S. C. (1978). Universals in language usage: Politeness phenomena. In E. Goody (Ed.) Questions and politeness: Strategies in social interaction. Cambridge University Press.
7. Brown, P. ve Levinson, S. C. (1987). Politeness: some universals in language usage. Cambridge University Press.
8. Brown, J. (2026). Never ask, never apologise: Politeness strategies in Italian merchant letters between London, Milan, Florence, 1397–1401. Journal of Historical Pragmatics, 7(1), Online First Articles, 1-26.

9. Culpeper, J. (1996). Towards an anatomy of impoliteness. Journal of Pragmatics, 25, 349-67.
10. Culpeper, J. (2001). Language and characterization: People in plays and other Texts. Longman.
11. Cutting, J. (2008). Pragmatics and discourse. Routledge.
12. Fraser, B. (1990). Perspectives on politeness. Journal of Pragmatics, 14(2), 219-236.
13. Fraser, B. (1996). Pragmatic markers. Pragmatics, 6(2), 167–90.
14. Goffman, E. (1967). Interaction ritual: essays on face to face behavior. Pantheon.
15. Grice, H. P. (1975). Logic and conversation. In P. Cole et al. (Ed.) Syntax and semantics 3: Speech acts. Academic Press, 41-58.
16. Harder, P. (2025). Conceptualization, society, and politics: The role(s) of concepts in the social world. Cognitive Linguistic Studies. 12(2), 227-263.
17. Haverkate, H. (1988). Toward a typology of politeness strategies in communicative interaction. Multilingua, 7(4), 385-410.
18. Johnson, D. I., et al. (2004). Politeness theory and refusals of requests: Face threat as a function of expressed obstacles. Communication Studies, 55(2), 227–238.
19. Kallia, A. (2004). Linguistic politeness: the implicature approach. Multilingua-journal of Cross-cultural and Interlanguage Communication, 23, 145-169.
20. Kansu Yetkiner, N. (2009). Çeviribilim edimbilim ilişkisi üzerine. İzmir Ekonomi Üniversitesi Yayınları.
21. Kundakçı, E. (2021). Suat'ın nezaket stratejisi: Suat'ın Mektubu'na edimbilimsel bir bakış. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5(1), 112-129.
22. Lakoff, R. (1973). The logic of politeness; or, minding your p’s and q’s’. In Papers from the ninth regional meeting of the Chicago linguistics society. Chicago Linguistics Society.
23. Lakoff, R. T. (1989). The limits of politeness: therapeutic and courtroom discourse. Multilingua Journal of Cross-Cultural and Interlanguage Communication, 8, 101-130.
24. Leech, G. (1983). Principles of pragmatics. Longman.
25. Locher, M. A. ve Watts, R. (2005). Politeness theory and relational work. Journal of Politeness Research, 1 (2005), 9-33.
26. McAdams, D. P. (1993). The stories we live by; Personal myths and the making of the self. William Morrow. Mills, S. (2003). Gender and politeness. Cambridge University Press.
27. Nevalainen, T. ve Tanskanen, S. (2007). Letter writing. John Benjamins Publishing Company.
28. Ogiermann, E. (2025). Stay safe! - a wish, advice, or an order? Pragmatic variability and change in times of a pandemic. Journal of Historical Pragmatics, 26(3), 321-353.
29. Onursal Ayırır, İ. (2020). Türkiye Türkçesinde kalıp sözler: Nezaket kuramı açısından edimbilimsel bir değerlendirme. Millî Folklor, 32(16), 86-98.
30. Saldaña, J. (2009). The coding manual for qualitative researchers. Sage.
31. Searle, J. R. (1969). Speech acts: An essay in the philosophy of language. Cambridge University Press.
32. Thomas, T. (1995). Meaning in interaction: An introduction to pragmatics. Longman.
33. Tracy, K. ve Robles, J. S. (2013). Everyday talk: Building and reflecting identities. The Guilford Press. Watts, R. (2003). Politeness. Cambridge University Press.
34. Yaylagül, Ö. (2015). Göstergebilim ve dilbilim. Hece Yayınları.
35. Yılmaz, E. (2020). Edimbilim. E. Boz (Ed.). Dilbilim: teorik ve uygulamalı alanlar (s. 55-91) içinde.. Gazi Kitabevi.