Araştırma Makalesi

Transgenerasyonel Travma: Travmatik Deneyimlerin Epigenetik ve Psikososyal Aktarımı

Sayı: 24 15 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Transgenerasyonel Travma: Travmatik Deneyimlerin Epigenetik ve Psikososyal Aktarımı

Öz

Bu çalışma, transgenerasyonel travmanın biyolojik ve psikososyal aktarım süreçlerini inceleyerek, travmatik deneyimlerin yalnızca bireysel düzeyle sınırlı kalmayabileceğini; aksine kuşaklar boyunca etkilerini sürdürebileceğini ortaya koymaktadır. Epigenetik araştırmalar, özellikle DNA metilasyonu, histon modifikasyonları ve mikroRNA düzenlemeleri gibi mekanizmaların, travmanın biyolojik düzeyde kalıcı etkiler bırakma potansiyeline sahip olabileceğini göstermektedir. Psikososyal açıdan ise aile dinamikleri, ebeveyn-çocuk ilişkilerinde bağlanma biçimleri, sosyal öğrenme süreçleri ve kolektif bellek (toplumsal hafızada saklı ortak anlatılar), travmanın transgenerasyonel aktarımını anlamada önemli bir rol oynayabilir. Holokost mağdurları, savaş gazileri, göçmenler ve marjinal topluluklar üzerine yapılan araştırmalar, travmanın hem biyolojik hem de psikososyal düzeyde uzun vadeli etkiler yaratabileceğine dair bulgular sunmaktadır. Psikoterapötik müdahaleler kapsamında bilişsel davranışçı terapi (CBT), göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işleme (EMDR), farkındalık temelli yaklaşımlar ve aile terapileri, travma sonrası semptomların hafifletilmesinde faydalı olabilmektedir. Ancak bu yöntemlerin epigenetik düzeydeki etkileri henüz sınırlı biçimde incelenmiştir ve bu alanda daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Sonuç olarak, transgenerasyonel travmanın incelenmesinde biyolojik ve psikososyal boyutların birlikte ele alınmasını sağlayan bütüncül yaklaşımlara duyulan gereksinim devam etmektedir. Gelecekte yapılacak araştırmalarda, psikoterapötik müdahalelerin olası epigenetik etkilerinin yanı sıra kültürel bağlamların ve toplumsal süreçlerin de ayrıntılı biçimde ele alınması, literatüre daha kapsamlı katkılar sağlayabilir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı, çalışmanın Committee on Publication Ethics (COPE)' in tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi beyan ederim. Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumu bildiririm.

Kaynakça

  1. Alexander, J. C. (2004). Toward a theory of cultural trauma. In J. C. Alexander, R. Eyerman, B. Giesen, N. J. Smelser, & P. Sztompka (Eds.), Cultural trauma and collective identity (pp. 1–30). Berkeley: University of California Press.
  2. Alexander, J. C. (2012). Trauma: A social theory. Polity Press.
  3. American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). American Psychiatric Association. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425596
  4. American Psychological Association. (2020). Publication manual of the American Psychological Association (7th ed.). American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/0000165-000
  5. Bakalian, A., & Medzian, K. (2021). Collective trauma and memory: Armenian genocide narratives in the diaspora. Genocide Studies International, 14(2), 158–176. https://doi.org/10.3138/gsi-2020-0020
  6. Bandura, A. (1977). Social learning theory. Prentice Hall.
  7. Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Prentice Hall.
  8. Banushi, B., Collova, J., & Milroy, H. (2025). Epigenetic echoes: Bridging nature, nurture, and healing across generations. International Journal of Molecular Sciences, 26(7), 3075. https://doi.org/10.3390/ijms26073075

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sosyoloji (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

11 Ekim 2025

Yayımlanma Tarihi

15 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

16 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

11 Ekim 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: 24

Kaynak Göster

APA
Şengöz, M. (2025). Transgenerasyonel Travma: Travmatik Deneyimlerin Epigenetik ve Psikososyal Aktarımı. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 24, 89-115. https://doi.org/10.20860/ijoses.1744140

İndeksler / Indexes 

İdealOnline, INDEX COPERNİCUS [ICI], Eurasian Scientific Journal Index [ESJI], ISAM [Makaleler Veri Tabanı], SOBIAD, Scilit, 

tarafından dizinlenmekte, 

TÜBİTAK/ULAKBİM(TR) SBVT tarafından izlenmektedir.


by.png

Dergimizde yayımlanan makaleler, aksi belirtilmediği sürece, Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası (CC BY 4.0) ile lisanslanır. Dergiye yayımlanmak üzere metin yollayan tüm yazar ve çevirmenlerin, gönderdikleri metnin yegâne telif sahibi olmaları ya da gerekli izinleri almış olmaları beklenir. Dergiye metin yollayan yazar ve çevirmenler bu metinlerin CC BY 4.0 kapsamında lisanslanacağını, aksini sayı editörlerine en başında açıkça beyan etmedikleri müddetçe, peşinen kabul etmiş sayılırlar.