Araştırma Makalesi

Eski Uygur Budist Metinlerinde Ay’ın Kozmik ve Sembolik Anlamı

Cilt: 7 Sayı: 1 30 Haziran 2025
PDF İndir
TR EN

Eski Uygur Budist Metinlerinde Ay’ın Kozmik ve Sembolik Anlamı

Öz

Bu çalışmada, Eski Uygur Budist metinlerinde yer alan Marīcī figürü ile Ay’a dair sembolik, kozmolojik ve astronomik anlatımlar karşılaştırmalı bir perspektifle ele alınmıştır. Marīcī’nin ışık ve koruma temaları üzerinden kozmik düzenin dişil ilkesi olarak konumlandırılması, onun yalnızca Tantrik gelenekte değil, Eski Uygur Budist düşüncesinde de metafiziksel bir ışık kaynağı olarak görüldüğünü ortaya koymuştur. Benzer biçimde, Ay figürü de hem zamanın ritmini düzenleyen göksel bir varlık hem de saṃsāranın dönüşümünü temsil eden mitolojik bir unsur olarak çok katmanlı bir anlama sahiptir. Ay’ın evreleri üzerinden Buddha’nın doğumu, aydınlanması ve Nirvāṇa’ya erişimiyle kurulan sembolik bağ, Budist kozmolojideki zaman–ışık–aydınlanma üçlüsünün merkezî rolünü pekiştirmektedir. Eski Uygur metinlerinde dolunayın Buddha’nın yüzüyle özdeşleştirilmesi, ışığın arınma ve ilahi bilgiyle olan ilişkisini kültürel bir simgeye dönüştürmüştür. Sonuç olarak, hem Marīcī hem de Ay figürü, Eski Uygur Budist evren tasavvurunda yalnızca göksel varlıklar değil; aynı zamanda kozmik düzenin, zamanın ve metafizik aydınlanmanın cinsiyetlendirilmiş ve sembolleştirilmiş temsilleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu bağlamda, Eski Uygur Budizmi kozmoloji, mitoloji ve astronomi arasında kurduğu derin ilişkiler aracılığıyla çok yönlü bir kültürel ve felsefi birikimi yansıtmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Tübitak 1001 122K196 numaralı proje

Teşekkür

Bu çalışma, TÜBİTAK ARDEB 1001 programı kapsamında 122K196 numaralı proje ile desteklenmiştir. Sağladığı finansal katkıdan dolayı TÜBİTAK’a teşekkür ederim. Ayrıca ArGePark araştırma binasında gerekli altyapı ve laboratuvar imkânlarını sağlayan Erciyes Üniversitesi Araştırma Dekanlığına da teşekkür ederim.

Kaynakça

  1. Anālayo ve Richard Gombrich (2014). The Mass Suicide of Monks in Discourse and Vinaya Literature. Jocbs. 2014 (7): 11–55.
  2. Austin, Christopher R. (2018). Kṛṣṇa’s Son Pradyumna as Kāma and Māyin in the ‘Kārṣņa’ Purāṇas. In: Purāṇıc Studies, Proceedings of The Purāṇa Section of The 17th World Sanskrit Conference, July 9-13, 2018, Unıversity of British Columbia Vancouver, Canada, (Edited By Raj Balkaran And Mccomas Taylor).
  3. Ayazlı, Özlem (2012). Altun Yaruk Sudur VI. Kitap: Karşılaştırmalı Metin Yayını. İstanbul: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  4. Beer, Robert (1999). The Encyclopedia of Fibetan Symbols and Motifs. Boston: Shambala.
  5. Beer, Robert (2003). The handbook of Tibetan Buddhist symbols. Chicago: Serindia Publication.
  6. Behari, Bepin (1985). Fundamentals of Vedic Astrology, Vedic Astrologer’s Handbook I. Edited by Kenneth Johnson. Twin Lakes: Lotus Press.
  7. Bhattacharyya, Benoytosh (1958). The Indian Buddhist Iconography. Delhi: Munshiram Manoharlal Publishers.
  8. Bruce-Mitford, Miranda (2008). Signs & Symbols: An illustrated guide to their origins and meanings. London: Dorling Kindersley Limited.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Eski Türk Dili (Orhun, Uygur, Karahanlı)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

19 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

29 Haziran 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 7 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Tokyürek, H. (2025). Eski Uygur Budist Metinlerinde Ay’ın Kozmik ve Sembolik Anlamı. International Journal of Old Uyghur Studies, 7(1), 177-252. https://doi.org/10.46614/ijous.1702154
AMA
1.Tokyürek H. Eski Uygur Budist Metinlerinde Ay’ın Kozmik ve Sembolik Anlamı. International Journal of Old Uyghur Studies. 2025;7(1):177-252. doi:10.46614/ijous.1702154
Chicago
Tokyürek, Hacer. 2025. “Eski Uygur Budist Metinlerinde Ay’ın Kozmik ve Sembolik Anlamı”. International Journal of Old Uyghur Studies 7 (1): 177-252. https://doi.org/10.46614/ijous.1702154.
EndNote
Tokyürek H (01 Haziran 2025) Eski Uygur Budist Metinlerinde Ay’ın Kozmik ve Sembolik Anlamı. International Journal of Old Uyghur Studies 7 1 177–252.
IEEE
[1]H. Tokyürek, “Eski Uygur Budist Metinlerinde Ay’ın Kozmik ve Sembolik Anlamı”, International Journal of Old Uyghur Studies, c. 7, sy 1, ss. 177–252, Haz. 2025, doi: 10.46614/ijous.1702154.
ISNAD
Tokyürek, Hacer. “Eski Uygur Budist Metinlerinde Ay’ın Kozmik ve Sembolik Anlamı”. International Journal of Old Uyghur Studies 7/1 (01 Haziran 2025): 177-252. https://doi.org/10.46614/ijous.1702154.
JAMA
1.Tokyürek H. Eski Uygur Budist Metinlerinde Ay’ın Kozmik ve Sembolik Anlamı. International Journal of Old Uyghur Studies. 2025;7:177–252.
MLA
Tokyürek, Hacer. “Eski Uygur Budist Metinlerinde Ay’ın Kozmik ve Sembolik Anlamı”. International Journal of Old Uyghur Studies, c. 7, sy 1, Haziran 2025, ss. 177-52, doi:10.46614/ijous.1702154.
Vancouver
1.Hacer Tokyürek. Eski Uygur Budist Metinlerinde Ay’ın Kozmik ve Sembolik Anlamı. International Journal of Old Uyghur Studies. 01 Haziran 2025;7(1):177-252. doi:10.46614/ijous.1702154