The Impact of the February 6 Earthquakes on Public Finance: The Peacock–Wiseman Displacement Hypothesis in the Context of the Tax Gap and Fiscal Stress

Öz

This study analyzes the impact of the February 6, 2023 Kahramanmaraş-centered earthquakes on Türkiye’s public finances within the framework of the Peacock–Wiseman Displacement Hypothesis. To this end, structural break and trend analyses are conducted using data from the eleven earthquake-affected provinces as well as national-level data for Türkiye. The findings indicate that the post-earthquake disruption in economic activity weakened tax collection performance and led to a pronounced increase in the tax gap. This deterioration on the revenue side, under heightened fiscal stress, resulted in a rapid and persistent expansion of mandatory public expenditures. The results further reveal that the increase in public spending did not return to its pre-earthquake level but instead became permanent through the ratchet effect. The study empirically demonstrates that natural disasters generate not only temporary budgetary disruptions in public finance but also lasting structural breaks through both revenue and expenditure channels. In this respect, by jointly examining the tax gap and fiscal stress mechanisms within the Peacock–Wiseman Displacement Hypothesis, the study offers an original contribution to the disaster–public finance literature.

Anahtar Kelimeler

• Fiscal Stress
• Tax Gap
• Peacock–Wiseman Displacement Hypothesis
• Public Expenditure
• Structural Break and Trend Analysis

6 Şubat Depremlerinin Kamu Maliyesine Etkisi: Vergi Açığı ve Fiskal Baskı Ekseninde Peacock–Wiseman Sıçrama Tezi

Öz

Bu çalışma, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerin Türkiye’de kamu maliyesi üzerindeki etkilerini Peacock–Wiseman Sıçrama Tezi çerçevesinde analiz etmektedir. Bu amaçla, depremden etkilenen on bir il ile Türkiye geneline ilişkin veriler kullanılarak yapısal kırılma ve trend analizleri uygulanmıştır. Bulgular, deprem sonrası dönemde ekonomik faaliyetteki kesintinin vergi tahsilatını zayıflattığını ve vergi açığını belirgin biçimde artırdığını göstermektedir. Gelir tarafında ortaya çıkan bu bozulma, artan fiskal baskı altında zorunlu kamu harcamalarının hızlı ve kalıcı biçimde genişlemesine yol açmıştır. Analiz sonuçları, kamu harcamalarındaki artışın deprem sonrasında eski seviyesine dönmediğini ve mandal etkisi yoluyla daha yüksek bir düzeyde kalıcılaştığını ortaya koymaktadır. Çalışma, doğal afetlerin kamu maliyesinde yalnızca geçici bütçe bozulmalarına değil, gelir ve harcama kanalları üzerinden kalıcı yapısal kırılmalara yol açtığını ampirik olarak göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, vergi açığı ve fiskal baskı mekanizmasını Peacock–Wiseman Sıçrama Tezi ile birlikte ele alarak afet–kamu maliyesi literatürüne özgün bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Fiskal Baskı
• Vergi Açığı
• Peacock–Wiseman Sıçrama Tezi
• Kamu Harcamaları
• Yapısal Kırılma ve Trend Analizi

Kaynakça

1. ACIR (Advisory Commission on Intergovernmental Relations). (1986). “Measuring State Fiscal Capacity: Alternative Methods and Their Uses”. Washington, D.C.: U.S. Government Printing Office.
2. Akalın, U. S. & Ünüvar, İ. (2020). “Kamu Harcamaları ve Ekonomik Krizler: Peacock ve Wiseman Sıçrama Tezi Çerçevesinde Türkiye Örneği”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. (43), 298-309.
3. Akdoğan, T. & Akdoğan, İ. (2023). “Vergi Uyumunu Etkileyen Faktörlerin Vergi Açığına Etkisi”. The Journal of International Scientific Researches. 8(2), 204-222. https://doi.org/10.23834/isrjournal.1281086.
4. Alm, J. (2012). “Measuring, Explaining, and Controlling Tax Evasion: Lessons from Theory, Experiments, and Field Studies”. International Tax and Public Finance. 19(1), 54-77. https://doi.org/10.1007/s10797-011-9171-2.
5. Andrews, D. W. K. (1993). “Tests for Parameter Instability and Structural Change with Unknown Change Point”. Econometrica. 61(4), 821–856. https://doi.org/10.2307/2951764.
6. Arellano, M. (1987). “Computing Robust Standard Errors for Within-Groups Estimators”. Oxford Bulletin of Economics and Statistics. 49(4), 431–434. https://doi.org/10.1111/j.1468-0084.1987.mp49004006.x.
7. Bai, J., & Perron, P. (1998). “Estimating and Testing Linear Models with Multiple Structural Changes”. Econometrica. 66(1), 47–78. https://doi.org/10.2307/2998540.
8. Bai, J., & Perron, P. (2003). “Computation and Analysis of Multiple Structural Change Models”. Journal of Applied Econometrics. 18(1), 1–22. https://doi.org/10.1002/jae.659.

9. Baltagi, B. H. (2005). Econometric Analysis of Panel Data (3rd ed.). John Wiley & Sons.
10. Benoit, E. (1978). “Growth and Defense in Developing Countries”. Economic Development and Cultural Change. 26(2), 271-280. https://doi.org/10.1086/451015.
11. Boz, A. & Demirbozan, A. (2024). “Türkiye’de Meydana Gelen 6 Şubat Kahramanmaraş Depremlerinin Vergi Gelirlerine Etkisi: Kahramanmaraş ve Hatay Üzerine Bir Değerlendirme”. International Journal of Public Finance. 9(2), 307-326. https://doi.org/10.30927/ijpf.1429090.
12. Cameron, A. C., & Miller, D. L. (2015). “A Practitioner’s Guide to Cluster-Robust Inference”. Journal of Human Resources. 50(2), 317–372. https://doi.org/10.3368/jhr.50.2.317.
13. Chow, G. C. (1960). “Tests of Equality Between Sets of Coefficients in Two Linear Regressions”. Econometrica: Journal of Econometric Society. 28(3), 591–605.
14. Çağdaş, Y., Eralp, A. & Şahin, S. (2020). “Vergi Açığı Üzerinde Sosyo-Ekonomik ve Finansal Gelişmişliğin Etkisi: Bölgesel Bir Analiz”. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi. 16(1), 275-285. https://dergipark.org.tr/en/pub/esad/issue/54125/697027.
15. Demir, F. (2021). “Peacock-Wiseman Sıçrama Tezi ve Türkiye Örneği”. Vergi Sorunları Dergisi. 44(390), 110-125. https://www.vergisorunlari.com.tr/makale/peacock---wiseman-sicrama-tezi-ve-turkiye-ornegi/9223.
16. Demirkılıç, Y. & Yıldız, F. (2022). Türkiye’de Kamu Harcamalarındaki Değişimin Peacock-Wiseman Sıçrama Tezi Çerçevesinde Analizi. Bursa: Ekin Yayınevi.
17. Dirican, H. & Zıvalı, B. S. (2022). “Türkiye'de Kamu Harcamalarının Covid-19 Salgını Sürecinde Seyri: Sıçrama Hipotezinin Geçerliliğinin Değerlendirilmesi”. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi. 12(3), 2201-2226. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1133635.
18. Durán Durán-Cabré, J. M., Esteller Moré, A., Mas-Montserrat, M., & Salvadori, L. (2019). “The Tax Gap As a Public Management Instrument: Application to Wealth Taxes”. Applied Economic Analysis. 27(81), 207-225. https://doi.org/10.1108/AEA-09-2019-0028.
19. Gemmell, N., Kneller, R. & Sanz, I. (2011). “The Timing and Persistence of Fiscal Policy Impacts on Growth: Evidence from OECD Countries”. The Economic Journal. 121(550), F33-F58. https://doi.org/10.1111/j.1468-0297.2010.02414.x.
20. Geyik, O. (2021). “Covid-19 Salgınının Peacock-Wiseman Sıçrama Tezi Çerçevesinde Değerlendirilmesi”. OPUS International Journal of Society Researches. 17 (Pandemi Özel Sayısı), 3764-3786. https://doi.org/10.26466/opus.881833.
21. Greene, W. H. (2016). Ekonometrik Çözümleme (7. Baskıdan Çeviri). Ankara: Palme Yayıncılık. Çev: Ümit Şenesen.
22. Gujarati, D. N., & Porter, D. C. (2020). Temel Ekonometri (Beşinci Basım). İstanbul: Literatür Yayıncılık.
23. Güneş, H. & Arslan, A. (2021). “Olağanüstü Dönemlerde Türkiye’de Sıçrama Tezinin Geçerliliği: Ekonometrik Bir Analiz”. Social Science Development Journal. 6(23), 230-245. http://dx.doi.org/10.31567/ssd.333.
24. Hansen, B. E. (1992). “Testing for Parameter Instability in Linear Models”. Journal of Policy Modeling. 14(4), 517–533. https://doi.org/10.1016/0161-8938(92)90019-9.
25. Hansen, B. E. (2000). “Sample Splitting and Threshold Estimation”. Econometrica. 68(3), 575–603. https://doi.org/10.1111/1468-0262.00124.
26. Henrekson, M. (1993). “The Peacock-Wiseman Hypothesis. In The Growth of The Public Sector”. İçinde Gemmell, N. (Ed), The Growth of The Public Sector (67-85). Edward Elgar Publishing. https://doi.org/10.4337/9781035351350.00012.
27. HMRC, (2012). “Measuring Tax Gap”. Erişim Tarihi: 01.07.2025, https://www.gov.uk/government/statistics/measuring-tax-gaps.
28. Hoechle, D. (2007). “Robust Standard Errors for Panel Regressions with Cross-Sectional Dependence”. Stata Journal. 7(3), 281–312. https://doi.org/10.1177/ 1536867X0700700301.
29. Holmgren, R. D. (2013). “The Internal Revenue Service Needs to Improve the Comprehensiveness, Accuracy, Reliability, and Timeliness of the Tax Gap Estimate". Department of the Treasury. Washington, August, 21, 1.
30. Hsiao, C. (2014). Analysis of Panel Data (3rd ed.). Cambridge University Press.
31. Hutton, M. E. (2017). “The Revenue Administration–Gap Analysis Program: Model and Methodology for Value-Added Tax Gap Estimation”. International Monetary Fund. https://doi.org/10.5089/9781475583618.005.
32. IRS (2012). “Tax Gap for Tax Year 2006”. Internal Revenue Service. https://www.irs.gov/pub/newsroom/overview_tax_gap_2006.pdf.
33. James, S. & Alley, C. (2002). “Tax Compliance, Self-Assessment and Tax Administration”. MPRA Paper 26906, University Library of Munich, Germany. https://mpra.ub.uni-muenchen.de/26906/1/MPRA_paper_26906.pdf.
34. Keyifli, N. (2019). “2010-2015 Dönemi İtibariyle OECD Ülkelerinde Vergi Açığının Ölçülmesi”. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi. 15(4), 1010-1023. https://doi.org/10.17130/ijmeb.2019456395.
35. Kutbay, H. & Gerede, C. (2019). “Sıçrama Tezinin Türkiye’de Geçerliliği: Darbeler Bakımından Bir Analiz”. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi. 8(2), 1975-1990. https://doi.org/10.33206/mjss.516754.
36. Lis, E. M., Nickel, C. (2010). “The Impact of Extreme Weather Events on Budget Balances”. International Tax and Public Finance. 17(4), 378-399. https://doi.org/10.1007/s10797-010-9144-x.
37. Magazzino, C., Giolli, L. & Mele, M. (2015). “Wagner’s Law and Peacock and Wiseman’s Displacement Effect in European Union Countries: A panel Data Study”. International Journal of Economics and Financial Issues, 5(3). 812-819. https://dergipark.org.tr/en/pub/ijefi/issue/31970/352191.
38. Musgrave, R. A., & Musgrave, R. A. (1959). The Theory of Public Finance: A Study in Public Economy. New York: McGraw-Hill.
39. Musgrave, R. A. (1989). Public Finance in Theory and Practice (5th ed.). McGraw-Hill.
40. Musgrave, R.A. (1969). Fiscal Systems. Yale University Press.
41. Noy, I. (2009). “The Macroeconomic Consequences of Disasters”. Journal of Development Economics. 88(2), 221-231. https://doi.org/10.1016/j.jdeveco.2008.02.005.
42. Peacock, A. T., Wiseman, J. (1961). The Growth of Public Expenditure in the United Kingdom. Princeton University Press.
43. Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. (2001). “Bounds Testing Approaches to the Analysis of Level Relationships”. Journal of Applied Econometrics. 16(3), 289–326. https://doi.org/10.1002/jae.616.
44. Plumley, A. (2005). “Preliminary Update of the Tax Year 2001 Individual Income Tax Underreporting Gap Estimates”. Annual Conference on Taxation and Minutes of the Annual Meeting of the National Tax Association (98, 19-25). National Tax Association.
45. Raczkowski, K. (2015). “Measuring the Tax Gap in the European Economy”. Journal of Economics & Management. 21, 58-72.
46. Romer, C. D., & Romer, D. H. (2019). “Fiscal Space and the Aftermath of Financial Crises: How It Matters and Why”. National Bureau of Economic Research, Working Paper 25768. https://doi.org/10.3386/w25768.
47. Shelley, K. L. (1982). Fiscal Stress in American Cities. (Doctoral Dissertation, University of Massachusetts Amherst, http://dx.doi.org/10.7275/20483009. https://hdl.handle.net/20.500.14394/16514.
48. Slemrod, J. (2019). “Tax Compliance and Enforcement”. Journal of Economic Literature. 57(4). http://dx.doi.org/10.1257/jel.20181437.
49. Sutherland, D., Price, R., & Joumard, I. (2005). “Fiscal Rules for Sub-Central Governments: Design and Impact”. OECD Working Paper No. 52. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.870443.
50. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı. İstatistikler. https://muhasebat.hmb.gov.tr/iller-itibariyle-merkezi-yonetim-butce-istatistikleri-2004-2019.
51. Taş, S. & İpek, S. (2023). “Vergi Açığını Etkileyen Faktörler: Seçilmiş OECD Ülkelerine Yönelik Bir Analiz”. Yönetim Bilimleri Dergisi. 21(49), 526-558. https://doi.org/10.35408/ comuybd.1271386.
52. Thomas, W., Convery, E., A. & Risler M-H. (1993). “Federal Tax Compliance Research: Gross and Net Employment Tax Gap Estimates for 1984-1997”. Internal Revenue Service Publication. 1415-E (Rev. 10-93), Catalog Number 20478E.
53. Uçanok, O. (2014). “Vergi Açığı”. Vergi Dünyası Dergisi. 399, 29-31. https://www.vergidunyasi.com.tr/arsiv/makaleler/vergi-acigi-6455.
54. Wahid, L. 2009. Military Expenditure and Economic Growth in the Middle East. Palgrave Macmillan.
55. Wooldridge, J. M. (2010). Econometric Analysis of Cross Section and Panel Data (2nd ed.). MIT Press