ZİNCİR KAHVE RESTORANLARINDA IŞIK VE RENGİN SOSYAL MEKÂN DENEYİMİNE ETKİSİ

Öz

Zincir kahve restoranları, ev ve iş dışındaki "üçüncü mekân" işleviyle günümüz kent yaşamında önemli sosyal buluşma alanları haline gelmiştir. Bu mekânlar, sadece birer tüketim noktası değil, aynı zamanda insanların sosyalleşebildiği, çalışabildiği ve kendini rahat hissedebildiği alanlar olarak dikkat çekmektedir. Bu çalışmada, mimari çevre kontrolü kapsamında aydınlatma (ışık) ve renk ögelerinin zincir kahve restoranlarındaki sosyal mekân deneyimine etkileri incelenmiştir. Kullanıcı davranışları ve psikolojisi üzerinde fiziksel çevrenin rolü, çevresel psikoloji kuramları ve hizmet pazarlaması literatür çerçevesinde ele alınmıştır. Sonuç olarak, mekânsal atmosferin, kullanıcı memnuniyeti, sosyal etkileşim ve mekâna aidiyet gibi kritik faktörleri belirlediği görülmüştür. Mimari tasarımcılar için öneriler sunulmuş; doğal ışığın maksimize edilmesi, yapay ışığın insan odaklı olarak kurgulanması ve renk seçiminde kültürel ve psikolojik etkilerin dikkate alınması gerektiği vurgulanmıştır. Bu çalışma, kullanıcı odaklı iç mekân tasarımı yaklaşımlarına katkı sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal mekân deneyimi
• kullanıcı davranışı
• kahve mekânı
• aydınlatma
• renk

THE EFFECT OF LIGHT AND COLOR ON SOCIAL SPACE EXPERIENCE IN CHAIN COFFEE SHOPS

Öz

Chain coffee restaurants have become important social gathering spaces in contemporary urban life by serving as "third places" beyond home and work. These venues are not only consumption points, but also spaces where people can socialize, work, and feel comfortable. This study examines the effects of lighting and color elements—within the scope of architectural environmental control—on the social space experience in chain coffee restaurants. The role of the physical environment on user behavior and psychology is discussed within the framework of environmental psychology theories and service marketing literature. As a result, it was observed that the spatial atmosphere determines critical factors such as user satisfaction, social interaction, and sense of belonging. Recommendations for architectural designers were provided, emphasizing the need to maximize natural light, design artificial lighting in a human-centered manner, and consider cultural and psychological effects in color selection. This study aims to contribute to user-centered interior design approaches.

Anahtar Kelimeler

• Social space experience
• user behavior
• coffe shop
• lighting
• color

Kaynakça

1. Aktaş, İ. (2012). Dinamik aydınlatmanın insan sağlığı üzerindeki etkileri (Yüksek lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi). YÖK Tez Merkezi.
2. Baker, J., Grewal, D., & Parasuraman, A. (1994). The influence of store environment on quality inferences and store image. Journal of the Academy of Marketing Science, 22(4), 328–339. https://doi.org/10.1177/0092070394224002
3. Baron, R. A., Rea, M. S., & Daniels, S. G. (1992). Effects of indoor lighting (illuminance and spectral distribution) on the performance of cognitive tasks and interpersonal behaviors: The potential mediating role of positive affect. Motivation and Emotion, 16(1), 1–33. https://doi.org/10.1007/BF00996485
4. Bilgili, B., Ozkul, E., & Koç, E. (2020). The influence of the color of light on the customers’ perception of service quality and satisfaction in the restaurant. Color Research & Application, 45(3), 431–441. https://doi.org/10.1002/col.22484
5. Bitner, M. J. (1992). Servicescapes: The impact of physical surroundings on customers and employees. Journal of Marketing, 56(2), 57–71. https://doi.org/10.1177/002224299205600205
6. Böhme, G. (2013). The aesthetics of atmospheres. Routledge.
7. Countryman, C. C., & Jang, S. S. (2006). The effects of atmospheric elements on customer impression: The case of hotel lobbies. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 18(7), 534–545. https://doi.org/10.1108/09596110610702968
8. Flynn, J. E. (1977). Lighting and the visual environment for people. Lighting Design and Application, 7(11), 6–15.

9. Giray, E. (2009). Dinamik aydınlatma ve uygulaması (Yüksek lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi, Elektrik Mühendisliği Anabilim Dalı, Elektrik Tesisleri Programı).
10. Gündüzlü, E. B., & Sönmez, B. E. (2021). İç mekân tasarımında özgünlük ve konsept: Özgün ve özgün olmayan mekânların karşılaştırılması. Sanat ve Tasarım Dergisi, 27, 243–267. https://doi.org/10.20488/sanatvetasarim.921580
11. Harazi, B. (2018). Lüks restoranlarda aydınlatma tekniği kurallarının uygulanması ve örnek restoran incelemeleri (Yüksek lisans tezi, Işık Üniversitesi). YÖK Tez Merkezi.
12. Jeffres, L. W., Bracken, C. C., Jian, G., & Casey, M. F. (2009). The impact of third places on community quality of life. Applied Research in Quality of Life, 4(4), 333–345. https://doi.org/10.1007/s11482-009-9084-8
13. Knez, I. (2001). Effects of colour of light on nonvisual psychological processes. Journal of Environmental Psychology, 21(2), 201–208. https://doi.org/10.1006/jevp.2000.0198
14. Kotler, P. (1973). Atmospherics as a marketing tool. Journal of Retailing, 49(4), 48–64.
15. Labrecque, L. I., & Milne, G. R. (2013). To be or not to be different: Exploration of norms and benefits of color differentiation in the marketplace. Journal of Marketing Research, 50(5), 711–729. https://doi.org/10.1177/0022243713477921
16. Özcan, U., & Ürük, Z. F. (2019). MODERN MİMARLIKTA LE CORBUSIER ETKİSİ VE VİLLA SAVOYE MUTFAĞI. International Journal of Social And Humanities Sciences, 3(1), 57-68.
17. Mattila, A. S., & Wirtz, J. (2001). Congruency of scent and music as a driver of in-store evaluations and behavior. Journal of Retailing, 77(2), 273–289. https://doi.org/10.1016/S0022-4359(01)00042-2
18. Mehrabian, A., & Russell, J. A. (1980). An approach to environmental psychology. MIT Press.
19. Mohammad-Moradi, A., Yazdanfar, S.-A., & Khanmohammadi, M.-A. (2025). The impact of lighting on emotions in architectural interior spaces: A systematic review. International Journal of Architectural Engineering & Urban Planning, 35(1), 1–28.
20. Oldenburg, R. (1989). The great good place: Cafés, coffee shops, bookstores, bars, hair salons, and other hangouts at the heart of a community. Paragon House.
21. Ozkul, E., Bilgili, B., & Koç, E. (2018). Influence of color in lighting on customers’ waiting time perceptions. Total Quality Management & Business Excellence, 31(3), 1–14. https://doi.org/10.1080/14783363.2018.1465814
22. Özcan, U. (2019). Yapıda HVAC Sistem Seçimi. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 23(1), 212-217. https://doi.org/10.19113/sdufenbed.490656
23. Ökmen, K. (2021). Rengin kullanıcı üzerindeki psikolojik etkileri üzerine örnek mekân incelemesi (Yüksek lisans tezi, İstanbul Ticaret Üniversitesi). YÖK Tez Merkezi.
24. Pehlivanoğlu, K. (2008). İstanbul’daki iki restoranın aydınlatma açısından incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi). YÖK Tez Merkezi.
25. Ryu, K., & Jang, S. (2008). Influence of restaurants’ physical environments on emotion and behavioral intention. Service Industries Journal, 28, 1151–1165. https://doi.org/10.1080/02642060802188023
26. Sulek, J. M., & Hensley, R. L. (2004). The relative importance of food, atmosphere, and fairness of wait: The case of a full-service restaurant. Cornell Hotel and Restaurant Administration Quarterly, 45(3), 235–247. https://doi.org/10.1177/0010880404265345
27. Öztürk, P., & Özcan, U. (2025). Açık plan ofis alanlarındaki fiziksel konforun kullanıcı verimliliği üzerindeki etkisi. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 40(2), 847-862. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1409806
28. Turley, L. W., & Milliman, R. E. (2000). Atmospheric effects on shopping behavior: A review of the experimental evidence. Journal of Business Research, 49, 193–211. https://doi.org/10.1016/S0148-2963(99)00010-7
29. Özcan, U., & Çağlar, H. (2020). Müzede aydınlatmanın kullanıcı ve eserler açısından değerlendirilmesi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 18, 645–655. https://doi.org/10.31590/ejosat.703797
30. Wardono, P., Hibino, H., & Koyama, S. (2012). Effects of interior colors, lighting and decors on perceived sociability, emotion and behavior related to social dining. Procedia – Social and Behavioral Sciences, 38, 362–372. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.03.358
31. G. BERKİN and U. ÖZCAN, “Oturmanın Ergonomisi,” YAPI, no. 426, pp. 140–144, May 2017.
32. Waxman, L. (2006). The coffee shop: Social and physical factors influencing place attachment. Journal of Interior Design, 31(3), 35–53. https://doi.org/10.1111/j.1939-1668.2006.tb00530.x
33. Wu, L., He, Z., King, C., & Mattila, A. S. (2021). In darkness we seek light: The impact of focal and general lighting designs on customers’ approach intentions toward restaurants. International Journal of Hospitality Management, 92, Article 102735. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2020.102735
34. Aydın, S., & Özcan, U. (2025). RESTORAN TASARIMININ MÜŞTERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: MEKANSAL DENEYİMİN TÜKETİCİ DAVRANIŞINA YANSIMALARI. International Journal of Social And Humanities Sciences, 9(2), 195-238.