Participation Dynamics in Urban Administration: A Qualitative Study on Women Mukhtars in Balıkesir

Yıl 2025, Cilt: 18 Sayı: 3, 479 - 499, 31.12.2025

Sinem Atay

https://doi.org/10.37093/ijsi.1681201

Öz

The neighborhood serves as a fundamental element of urban life, shaping individuals' social, cultural and economic interactions. The administration of these areas plays a crucial role in the provision of local services, infrastructure development, social services and the management of public spaces. Women's participation in neighborhood administration is of great significance both for societal equality and the strengthening of democratic participation. Factors such as age, education, employment history, marital status and caregiving responsibilities, along with individual characteristics and the support that women receive from their families and communities, may lead to variations in their participation in urban administration. This study, which aims to examine the impact of these factors on the process of becoming a neighborhood head, employed a qualitative research design with a case study approach. Semi-structured interviews were conducted with 34 female neighborhood heads from various districts of Balıkesir to collect the necessary data. The findings suggest that female heads differ in terms of age and education levels, with women who have work experience being more inclined to run for office. Additionally, being unmarried or not having a household member requiring caregiving responsibilities were found to facilitate the process of becoming a head for women. Moreover, the support received from their husbands, families, local women or civil society organizations, alongside their human capital, particularly in terms of communication skills, was found to play a significant role in their success in the process.

Anahtar Kelimeler

Neighborhood , urban administration , female neighborhood head , female mukhtar , women administrators

Etik Beyan

Bu çalışmada etik ilke ve standartlara uyulduğu beyan edilmiştir. Bu çalışma için Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulu’ndan onay alınmıştır (Karar Tarihi: 03/06/2024: Belge / Karar Sayı-No: 2024-5)

Destekleyen Kurum

Mevcut çalışma Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi'nin BAP-24-1004-008 kodlu "Kent Yönetiminde Kadınlar: Balıkesir'de Mahalle Muhtarlıkları Üzerine Bir İnceleme" isimli araştırma desteği ile desteklenmiştir.

Proje Numarası

BAP-24-1004-008

Kentsel Yönetime Katılım Dinamikleri: Balıkesir’de Kadın Muhtarlar Üzerine Niteliksel Bir Araştırma

Öz

Mahalle kentsel yaşamın temel taşı olarak bireylerin sosyal, kültürel ve ekonomik etkileşimlerini şekillendirmektedir. Söz konusu alanların yönetimi yerel düzeydeki hizmetlerin sunulmasında, altyapı geliştirilmesinde, sosyal hizmetlerin sağlanmasında ve kamusal alanların yönetilmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Kadınların mahalle yönetiminde yer alması hem toplumsal eşitlik hem de demokratik katılımın güçlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Söz konusu katılım yaş, eğitim, istihdam geçmişi, medeni durum ve bakım sorumluluğu gibi etmenlerin yanında kadınların sahip oldukları bireysel özellikler, ailelerinden ve çevrelerinden aldığı destekler gibi farklı etmenlerin varlığından etkilenmektedir. Sayılan unsurların muhtar olma sürecine etkisini incelemeyi amaçlayan çalışmada nitel araştırma desenlerinden örnek olay tercih edilmiş ve gerekli veriyi toplamak için Balıkesir'in farklı ilçelerinde görev alan 34 kentsel mahalle muhtarı kadın ile yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Sonuç olarak, kadın muhtarların yaş ve eğitim seviyesi bakımından farklılaştığı, genellikle çalışma geçmişi olan kadınların aday olmaya meyilli olduğu, bekar olmanın veya evli olunsa da bakım sorumluluğu gerektiren hane üyesinin olmamasının kadınların muhtarlık sürecini kolaylaştırdığı görülmüştür. Bunun yanında özellikle iletişim becerileri üzerinden açıklanan beşerî sermayelerinin yanında eşlerinden, ailelerinden, çevrelerindeki kadınlardan veya sivil toplum oluşumlarından aldıkları desteğin muhtarlığa giden süreçte etkili olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Mahalle , kentsel yönetim , kent yönetimi , kadın muhtar , kadın yönetici

Etik Beyan

Bu çalışma için Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulu’ndan onay alınmıştır (Karar Tarihi: 03/06/2024: Belge / Karar Sayı-No: 2024-5)

Destekleyen Kurum

Mevcut çalışma Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi’nin BAP-24-1004-008 kodlu "Kent Yönetiminde Kadınlar: Balıkesir'de Mahalle Muhtarlıkları Üzerine Bir İnceleme" isimli araştırma desteği ile desteklenmiştir.

Proje Numarası

BAP-24-1004-008

Kaynakça

• Acar Savran, G. (2002). Özel/kamusal, yerel/evrensel: İkilikleri aşan bir feminizme doğru. Praksis, 8, 255-306.
• Afkhami, M. ve Eisenberg, A. (2014). Eyleme doğru: Kadınlar için politik katılım el kitabı. Women’s Learning Partnership for Rights, Development, and Peace (WLP). Bethesda.
• Akkaya, Ü. (2024). Mahallemizi birlikte yönetelim. Ekmek ve Gül, 163, 9.
• Alkan, A. (2003). Yerel yönetimlerin kadınların toplumsal cinsiyet gereksinimlerine duyarlılığı: Ankara araştırması (Yayın No. 127787) [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Alkan, A. (2009). “Kadın dostu yerleşimler”e doğru yerel planlama ve hizmet sunum modeli uygulama rehberi. Yalçın Matbaacılık.
• Altay Baykan, D. (2015). Yerel yönetimler için kadın dostu kent planlaması ve tasarım ilkeleri kitabı. Uzerler Matbaacılık.
• Alver, K. (2010). Mahalle: Mekân ve hayatın esrarlı birlikteliği. İdealkent, 2, 116-139.
• Arıkboğa, E. (2000). Boşluk doldurucu ve aracı kurum: Mahalle muhtarlığı. İçinde B. A. Güler ve A. Sabuktay (Ed.), Yerel Yönetimler Sempozyumu Bildirileri içinde (ss. 167–176). TODAİE YYAEM.
• Ayata, Ö. (2019). Yerel seçimler ve kadınlar. Mor Bülten, 33, 19.
• Ayrancı Gazetesi (2021). Sayı 11. https://ayrancim.org.tr/?page_id=8127.
• Azmi, Z., Ann, T. S., Onn, S. W., Selamat N. H. & Ambak, N. J. (2024) Revisiting the concept of women’s political ambitions: A case study of Malaysia. Asian Journal of Women's Studies, 30(1), 29-50.
• Baffoe, G. (2019). Understanding the neighbourhood concept and its evolution: A review. Environment and Urbanization Asia, 10(2), 393-402.
• Boyacıoğlu, H. (2014, 19 Mart). Muhtarların aylığı arttı, adaylarda patlama yaşandı. Hürriyet Gazetesi. https://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/muhtarlarin-ayligi-artti-adaylarda-patlama-yasandi-26036759.
• Bozkurt, M. (2022). Türkiye’de mahalle muhtarlığı yapan kadınların yerel siyasete katılımı ve ‘’mahalle muhtarlığı’’ görevinin önemi: Manisa örneği (Yayın No. 736915) [Yüksek lisans tezi, Manisa Celal Bayar Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Buckley, F & Keenan, L. (2021). More women-changing the face of politics: Women's experience of running for election in Ireland. Department of Housing, Local Government and Heritage.
• Bulut, Y. (2001). Mahalle muhtarlığı üzerine bir araştırma. Çağdaş Yerel Yönetimler, 10(3), 32-51.
• Carpena, F ve Jensenius, F. R. (2021). Age of marriage and women’s political engagement: evidence from India. The Journal of Politics, 83(4), 1823-1828.
• Cerit Mazlum, S. (2009). Önce yerel siyaset: Kadınlarla ve kadınlar için yerel yönetim. İstanbul.
• Çakırer Özservet, Y. (2019). Neden mahalle odaklı katılım? İçinde Y. Çakırer Özservet ve H. Küçük (Ed.), Mahalle Odaklı Katılım (ss. 1-17). Astana Yayınları.
• Çelikel, E. C. (2020). The relationship between representation, gender and social capital: Case of female muhtars in Ankara (Yayın No. 605870) [The degree of master of science, Middle East Technical University]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Çitçi, O. (1996). Temsil, katılma ve yerel demokrasi. Çağdaş Yerel Yönetimler, 5(6), 5-14.
• Dalgıç, I. (2021). Ayrancılı kadınlara sorduk. Ayrancım, 11, 6-7.
• Dalton, R. J. (2008). Citizenship norms and the expansion of political participation. Political Studies, 56, 76-98.
• Değirmenci, N. (2022). Türkiye’de kadının siyasal temsil sorunu üzerine bir inceleme. Fenerbahçe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(2), 409-430.
• Demir, B. (2019). İstanbul’da kadın muhtarlar (Yayın No. 607689) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Desposato, S. & Norrander, B. (2009). The gender gap in Latin America: Contextual and individual influences on gender and political participation. British Journal of Political Science, 39(1), 141-162.
• Dokuzcan, H. (2021). Yerelde eşitlik mücadelesi: Muhtar kadınlar. İçinde Küreselleşen dünyada kadın ve siyaset II (1. Baskı) (ss. 67-80). Transnational Press.
• Duany, A. & Plater-Zyberk, E. (1994). The neighborhood, the district and the corridor. İçinde P. Katz (Ed.) The new urbanism: Toward an architecture of community (ss. xvii-xx). McGraw-Hill Education, McGraw Hill LLC Professional Division.
• Durose, C., Gains, F., Richardson, L., Combs, R., Broome, K. & Eason, C. (2011). Pathways to politics. Equality and human rights commission research report. Report no. 65.
• Ecevit, Y. (2001). Yerel yönetimler ve kadın örgütleri ilişkisine eleştirel bir yaklaşım. İçinde A.İlyasoğlu ve N. Akgökçe (Ed.) Yerli bir feminizme doğru (ss. 227-257). Sel Yay.
• Erman, T. (2010). Kent çeperindeki bir ‘devrimci’ mahalle: 1970’lerden 2000’lere mahallenin değişen anlamı ve mahalle üzerinde yaşanan çatışmalar, çekişmeler. İdealkent, 2, 170-195.
• Evertzen, A. (2001). Gender and local governance. SNV- Netherlands development organisation. https://iknowpolitics.org/sites/default/files/ genderandlocalgovernance2001.pdf.
• Gender Research Centre (2020). A study on public attitudes towards female political leadership. Hong Kong Institute of Asia-Pacific Studies. The Chinese University of Hong Kong.
• Goetz, A. M. (2003). Women's education and political participation. Background paper prepared for the Education for All Global Monitoring Report.
• Güler, B. (2016). Kadıköy kadın forumu ve yerel eşitlik çalıştayı. Kadıköy Belediyesi Akademi.
• Gülöz Bakır, Z., Dark Kayhaoğlu, G. & Çamdereli, R. (2019). Kadınların gözünden Türkiye: Siyaset, ekonomi ve toplumsal meseleler. Print Center.
• Güneş-Ayata, A. (1990). Türkiye’de kadının siyasete katılımı. İçinde Ş. Tekeli (Ed.) Kadın bakış açısından 1980’ler Türkiye’sinde kadın (ss. 269-287). İletişim Yayıncılık.
• Habitat for Humanity (tarih belirtimemiş). What is a neighborhood? https://www.habitat.org/sites/default/files/youthprograms-what-is-a-neighborhood.pdf.
• Hega, M. (2003). Participation of women in Philippine politics and society: A situationer. Friedrich-Ebert- Stiftung Philippine Office.
• Himmetoğlu, N. (2024). Mahalle düzeyinde kadınların siyasal katılımı: Bursa ili özelinde kadın mahalle muhtarları, muhtar azaları ve mahalle sakinleri üzerine bir araştırma (Yayın No. 851591) [Yüksek lisans tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Hürriyet (2024, 10 Nisan). 31 Mart seçimlerinde kadın muhtar sayısı iki katına çıktı. https://www.hurriyet.com.tr/gundem/31-mart-secimlerinde-kadin-muhtar-sayisi-iki-katina-cikti- 42444170.
• Kartal, F. (2016). Kadınların yurttaşlığı ve feminist kuram. Amme İdaresi Dergisi, 49(3), 59-87.
• Kaşıkırık, A. (2022). Rol model kadınlar: Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da muhtar kadınlar. International European Journal of Managerial Research, 6(10), 149-164.
• Kaşıkırık, A. & Karaoğlu, N. (2021). Yerel siyasette kadının adı neden yok? Kadın Adayları Destekleme Derneği Yayınları.
• Kaşıkırık, A. & Dokuzcan, H. (2022). Kadınların yerel yönetimlere giriş kapısı “muhtarlık” kurumu: Bir kapı’da sen aç kampanyası örneği. Kent ve Çevre Araştırmaları Dergisi, 4(1), 4-16.
• Kavalcı, B. (2024). Toplumsal cinsiyet perspektifinde Türkiye'de muhtarlık kariyeri: Kadın ve erkek muhtarların kariyer deneyimleri (Yayın No. 879987) [Yüksek lisans tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Kavruk, H. (2018). Mahalle yerleşimi ve yönetimi. Nobel Yayın.
• KONDA (2011). Siyasette kadın temsili. https://konda.com.tr/rapor/95/siyasette-kadin-temsili
• Küçük, H. (2019). Geçmişten günümüze Türkiye’de değişen mahallede aidiyet ve katılım üzerine bir değerlendirme. İçinde Y. Çakırer Özservet & H. Küçük (Ed.) Mahalle odaklı katılım (ss. 87-110). Astana Yayınları.
• Martire, K. (2014). Challenges to women in political lwadership in Samoa. Independent Study Project (ISP) Collection.
• Matysiak, I. (2015) The feminization of governance in rural communities in Poland: The case of village representatives (sołtys). Gender, Place&Culture, 22(5), 700-716.
• Mazzucchelli, N., Hedrera, L. Iñíguez-Rueda, L. & Reyes-Espejo3, M. I. (2024). Older women and political agency: A scoping review of the literature. PSYKHE, 33(1), 1-28.
• Mutlu, A (2012). Kadınların siyasete girme yöntemi olarak mahalle muhtarlığı. Yerel Politikalar Akademik Araştırma ve Düşünce Dergisi, 1, 27-48.
• Negiz, N. (2008). Türkiye'de yerel siyasette kadının konumu: Siyasetçi kadınlar gözüyle eleştirel bir değerlendirme. İçinde Yerel siyaset (ss. 213-236). Okutan Yayıncılık.
• Oruç, T. (2013). Yerel siyasette temsil ve katılım: Kadın aktörler (Yayın No. 331844). [Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Oruç, T. & Bayrakçı, E. (2018). Yerel siyasette temsil ve katılım: Kadın aktörler. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(2), 463-480.
• Öktem, M. K. (2019). Değişen kent, mahalle yönetimi ve katılım: Şeffaf muhtarlık. İçinde Y. Çakırer Özservet ve H. Küçük (Ed.) Mahalle odaklı katılım (ss. 67-85). Astana Yayınları.
• Öz, E. (2021). Semtimizin kadın muhtarları. Ayrancım, 11, 8-9.
• Pascoe, L., Wells, L., Esina, E. & Phung, N. (2022). Using nudges to engage and mobilize men for violence prevention and the advancement of gender equality, diversity, justice, and inclusion: Rapid evidence review. Calgary, AB. The University of Calgary, Shift: The Project to End Domestic Violence.
• Paxton, P., Kunovich, S. & Hughes, M. M. (2007). Gender in politics. The Annual Review of Sociology, 33, 263- 284.
• Power, A. & Bergin, E. (1999). Neighbourhood management. CASEpaper 31. Centre for Analysis of Social Exclusion London School of Economics.
• Sağıt, D. (2016). Yerel yönetimlerde kadının siyasal katılımı: İzmir ili üzerine bir araştırma (Yayın No.435895). [Yüksek lisans tezi, Adnan Menderes Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Sahu, T. K. & Kusum, Y. (2018). Women’s education and political participation. International Journal of Advanced Education and Research, 3(6), 65-71.
• Salvador, C. G. M. (2017). Paths to power: Case studies of Filipino women transcending dynastic politics. Philippine Journal of Social Development, 9, 110-127.
• Saran, T. (2024). Akçakonak’ın ilk kadın muhtar adayı Elif Akçanerik: Sorunlar kadınlarla birlikte çözülecek. Ekmek ve Gül, 163, 9.
• Sezik, M. (2019). Vaatler ve sloganlarla muhtarlık yarışları: 2019 yerel seçimleri broşür çözümlemesi. Turkish Studies Social Sciences, 14(5), 2501-2513.
• Smith, D. & Martin, S. (2017). Political dynasties and the selection of cabinet ministers. Legislative Studies Quarterly, 42(1), 131-165.
• Sonbahar, E. (2019, 9 Aralık). Kadın muhtar sayısı, eşit temsiliyetten çok uzak. 24 Saat. https://media4democracy.org/haberler/kadin-muhtar-sayisi-esit-temsiliyetten-cok-uzak/.
• Strachan, J. C., Poloni-Staudinger, L. M., Jenkins, S. & Ortbals, C. D. (2020). Why don′t women rule the world?: Understanding women′s civic and political choices. CQ Press.
• Sumbas, A. (2012). Demokrasi ve kadın temsili çerçevesinde yerel siyasette kadın temsilcilerin etki ve katkıları: Türkiye’de 2009 yerel seçimlerinde seçilen kadın belediye başkanları örneği (Yayın No. 314904) [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Şahin, F. (2011). Kadınların siyasal katılımları çerçevesinde kadın meclislerinin yerel siyasetteki etkinlikleri ve üye profilleri. Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü Uzmanlık Tezi. Afşaroğlu Matbaası Ankara.
• Şahyar Akdemir, D. ve Cengiz, A. A. (2021). Katılım perspektifiyle kadın muhtarların meslek ve rol algılarına ilişkin keşifsel bir çalışma. Journal of Social Policy Conferences, 81, 421-449.
• Şenol, F. (2009). Women running for neighborhood offices in a Turkish city: Motivations and resources for electoral candidacy. Political Geography, 28, 362–372.
• The Young Foundation (2010). How can neighbourhoods be understood and defined? https://youngfoundation.org/wp-content/uploads/2012/11/How-can-neighbourhoods-be-understood-and- defined-August-2010.pdf.
• Toksöz, F., Güngör, M. U. ve Zeytinoğlu, Y. (2015). Muhtarlar ve haklarımız el kitabı. https://yereldemokrasi.net/nasil-mudahil-olabiliriz/muhtarlar-ve-haklarimiz-el-kitabi.
• Türkiye Muhtarlar Konfederasyonu (2020, 17 Haziran). Türkiye genelinde kadın muhtar sayısı. https://www.tmuhk.org/galleries/turkiye-genelinde-kadin-muhtar-sayisi/.
• TÜSİAD (2018). Diziler için toplumsal cinsiyet eşitliği ilkeleri belirlendi, sıra uygulamada. https://tusiad.org/tr/toplumsal-cinsiyet-esitligi-cg.
• Yurdigül, Y. (2013). Yerel siyasette temsil sorununu aşma stratejisi olarak kadın siyasetçilerin medyayı kullanma biçimleri (Erzurum örneği). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(2), 37-52.